Владимир Шитик – Камандзіроўка ў сваім горадзе (страница 47)

— Што я такога зрабіла?

— Вы ж рэвізор, сустракаліся з парушэннямі, якія падпадаюць пад артыкулы крымінальнага кодэкса, і не можаце не ведаць, што да чаго…

26

Не скажу, быццам мне блага на прыватнай кватэры. Асобны пакойчык у драўляным доме на ціхай зялёнай вуліцы, якіх, на жаль, у нашым горадзе засталося не так многа. Пяць хвілін хады да тралейбуснага прыпынку. Гаспадары — людзі пажылыя, спакойныя, іх ніколі не чутно. Праўда, і я дома бываю часцей за ўсе толькі ноччу. Ды ўсё роўна характар чалавека праяўляецца ў любы час сутак. I ўсё-такі, нягледзячы на такія выгоды, я хацеў быў, як толькі скончылася мая камандзіроўка-заданне, вярнуцца ў інтэрнат. Нічога, што там цеснавата, шумнавата — жывём мы ўтрох, мяне ўсё роўна зноў пацягнула туды. Відаць, вінаваты мой універсітэцкі перыяд жыцця. Пяць гадоў, праведзеных сярод вясёлых людзей, не хутка забудуцца. Звярнуўся да начальніка аддзела, а ён мне:

— Так і быць, папанствуй у асаблівых умовах яшчэ дзён пару, ты гэта заслужыў.

Вядома, справа не ў заслугах. А ў чым — Пётр Пятровіч не растлумачыў. Значыць, сядзець мне ў выхадны дзень дома. Раблю гэта без задавальнення.

Між тым ужо блізка да пятай гадзіны. Можа, у сваё любімае кафэ махнуць? Калі я не памыляюся, у прынцыпе эта тое ж самае, што сядзець мне дома. Ды гэта я разумею па-свойму. А якую пастку ставіць падпалкоўнік, пакуль вядома аднаму яму. Так што мушу строіць з сябе пай-хлопчыка, не далучанага яшчэ да таямнічых спраў ветэранаў вышуку і следства. Паэт Гарбаценка меў прастору для ініцыятывы, навічок міліцыі Гарбаценка, па ўсім бачна, не павінен нідзе вытыркацца.

Пазяхнуўшы, прыпаў да акна. Гаспадар на двары мешта майструе — рубанак пад яго рукамі ўвішна грызе тоўстую сасновую дошку, пускаючы за сабой жоўта-белую смалістую стружку. Яна закручваецца ў кольцы і нехаця спаўзае з варштата. Мне здаецца, што я чую церпкі пах смалы няўлоўнае шапаценне. Гэта адчуванне такое рэальнае, што я на нейкі час пазбаўляюся сваёй нудоты. Нешта нават мроіцца. Цягнуся па аловак і заўважаю, што гаспадар з кімсьці размаўляе. Чалавек ён не надта кампанейскі, сяброўства з суседзямі, здаецца, не водзіць, і я мімаволі сунуся паглядзець, з кім гэта ён. Зірнуў і зніякавеў: дык гэта ж Сэм!

Чаго ён?

Паказвацца не спяшаюся. Кладуся на тахту і бяру кнігу. Але не чытаецца. У думках — сумятня. Што я прамяняў вольнае існаванне паэта на празаічную міліцэйскую службу, маці Сямёна, напэўна, расказала сыну. Што міліцыя звужае яго кола, Лебедзеву таксама вядома. Пугацэвіч з Акулікам тэму для роздуму ў гэтым сэнсе яму падкінулі: сястру дапыталі, магнітафон забралі, а яго — не выклікалі. Тут і дурань здагадаецца, што дабываюць дрказы, на чымсці ловяць. Сямён, зрабіўшы злачынства жыццёвым крэда, галавасты, ён і шляхі адступлення не мог не распрацаваць. Праўда, з пазіцыі злодзея і яго філасофіі. І няўцям яму, што для Акуліка і Пугацэвіча яго хітрыкі — семкі. Ды так Лебедзеву самім лёсам наканавана: кожны злачынца разлічвае быць мудрэйшым за сышчыка, забываючыся пра старую як свет ісціну, што колькі вяртвачцы не віцца...

Сямён не заходзіць да мяне. Ці не выпытвае нешта ў гаспадара? Нахабнік! Падазраю прычыну смеласці. У Лебедзевых дача побач з пракуроравай, не выключана, што на вечарах чаі разам ганяюць, а па святах, можа, і што мацнейшае. І жонкі, можа, за градкі не пасварыліся. Але магнітафон — рэчавы доказ, яго не адкінеш. Хаця пры Сямёнавым спрыце ад аднаго магнітафона адбрахацца можна. Маўляў, купіў у чужога дзядзькі. А кражу на Падлеснай вуліцы возьме на сябе Грыгаровіч, дасведчаны, што адзін злодзей — не група, пакаранне меньшае.

Так, Сямён хітры. Аднак мае таварышы закінулі далей. Ён спадзяецца, напэўна, што ж Федзькам удадзіў, Вялеська перасадзіць неспакойны час у раёне і выпадзе з поля нашага зроку. Не ведае ён, што на стале у Акуліка ляжаць паказанні, ад якіх адкараскацца вельмі не проста.

Мае развагі перапыняе гаспадар. Ён прасоўвае галаву ў дзверы і кажа:

— Тут да вас прыйшлі…

Быццам нехаця спускаю ногі на падлогу, намацваю тапачкі і тады цікаўлюся:

— Хто там такі нясмелы? Дзяўчына?

Гаспадар не паспявае адказаць. Чужыя рукі адсоўваюць яго ўбок.

— Прывітанне, лайдак! — бадзёра з парога крычыць Сямён, бадай, залішне бадзёра, можна было б і спакайней.

Свой адрас я некалі назваў Лебедзеву мімаходам, не думаючы, што запомніць. А ён, запаслівы чалавек, узяў на заметку. Абачлівы. Гучна дзіўлюся:

— Сэ-эм! Якім ветрам? Як знайшоў?

Лебедзеў садзіцца ў крэсла, усміхаецца:

— Чалавек не іголка. Дасягненні дваццатага веку і не такія цуды дазваляюць.

Кладу кнігу на стол, вінюся:

— Прабач, я па-хатняму.

Знімаю з вешалкі касцюм і выходжу ў калідор.

— Інтэлігент,— нясецца мне наўздагон,— давай, давай!

Праз хвіліну я вярнуўся прыбраны. Тое, што я паспеў перахапіць у гаспадыні на ўсякі выпадак дваццацьпятку, Лебедзеву ведаць неабавязкова.

— Да тваіх паслуг.

Сямён агледзеў мяне з галавы да ног, быццам ад майго выгляду нешта залежала ў ягоных планах, адабральна хмыкнуў. Пакруціўшы галавой па баках, праявіў цікаўнасць:

— Колькі каштуе гэта мястовішча?

— Тры чырвонцы, як лёду,— скарджуся, успомніўшы сваю з ім сустрэчу ў мікрараёне.— I ўсе выгоды ў двары.

— Не ўмееш жыць, паэт, у воблаках лунаеш,— выказаў ён свой погляд на мой побыт, задаволіўся і прапанаваў: — Рушым!

— Куды?

— Не ў музей, вядома,— ён зарагатаў.— Месца акцёра дзе? У буфеце. «Дняпро» цябе задаволіць?

— Тлум,— моршчуся я.— Ужо лепш да Наташкі.

— Табе Валькі мала? — Ён падміргвае.

За жартам, аднак, улоўліваецца нешта іншае. Нібы прапанова не так сабе, а з падтэкстам, прычым важным для яго.

Паколькі я не адмаўляюся і не згаджаюся, Сямён рашуча адмятае сумненні:

— Не дапушчу, каб надзея нашай культуры сканала ад суму ў правінцыяльным кафэ!

— Скажаш! — на ўсякі выпадак муляюся я — такі аванс!

— I сам яшчэ не ўсё наканаванае выпіў,— смяецца Сямён,— калымага на вуліцы!

Балбатун. Шырокая натура. Ці не з чвэрць гадзіны таксі трымаў. Праўда, не за свае мазалём нажытыя грошы. Але мне, у якой бы якасці Сямён мяне ні бачыў, гэта яшчэ невядома. Таму асуджаю неашчаднасць.

— Манеты, шаноўны, на тое існуюць, каб траціць іх сабе на радасць,— выдае ён чарговую сваю сентэнцыю.

Ледзь не дадаю, што тыя самыя манеты спачатку трэба зарабіць. Стрымліваюся. Сёння мне ўжо нельга паводзіць сябе па-ранейшаму. Я не ўяўляю, з якой нагоды ён прывалокся. Наўрад ці не мае, акрамя мяне, з кім выпіць. Тут іншая задума.

У рэстаране нас ужо чакае стол. Нават закуска расстаўлена: сталічны салат, вяндліна з зялёным гарошкам, памідоры. На дзве персоны. Загадзя паклапаціўся!

— Няўжо ў мой гонар прыём? Шыкоўна! — насмешліва кажу і падзываю афіцыянтку.— Калі ласка, яшчэ рыбнае асарці. А што там пад закусь? Памяняйце на «Белага аіста».

Даражэйшага каньяку ў нашым рэстаране не водзіцца. Піць я, вядома, не збіраюся, проста трэба перашыкаваць Сямёна, не пашкодзіць. Бяру крэсла, з якога можна бачыць паўзалы з уваходам, запрашаю садзіцца Сямёна. Карацей кажучы, паводжу сябе па-гаспадарску..

Ён праглынуў гэта, нават не ашчэрыўся. Цзіўна. Усё-такі яму нешта трэба. Нішто, выявіцца. Кепска толькі, што, мабыць, давядзецца цэлы вечар прасядзець з ім сам-насам.

Звычайна Лебедзева за язык цягнуць не трэба было. I самаўпэўненасці яму не займаць. Ён ніколі надта не задумваўся, пра што гаварыць. Перакананы, што кожнае ягонае слова мае і вагу, і сэнс.

Сёння Сямён быў не падобны на сябе. Сеў моўчкі і нецярпліва забарабаніў пальцамі па стале. Адно з двух: або добры допінг патрэбны, або мая пстрычка падзейнічала. Ён жа тут прывык адчуваць сябе каралём, а я зняважыў яго ў прысутнасці афіцыянткі.

Аднак знешне было не вельмі прыкметна, што яму не па сабе, што грызе яго скруха. Выглядае як заўсёды. От толькі, здаецца, крывіцца часцей, куточкамі губ з левага боку — нібы ад нервовага ціку. Ды што я хачу? Будзе не па сабе, калі над галавой сабралася навальніца.

— Мы тэт-а-тэт? — ківаю на прыборы перад намі. Трэба ж кінуць яму выратавальны круг, а то прамаўчыць да адбою і я не даведаюся, што ён хацеў ад мяне.— Без зброяносца і Дульсінеі?

— Паэту патрэбна аўдыторыя? — Лебедзеў усміхнуўся.

У мяне зноў з’явілася падазрэнне, што цела яго тут, а душа недзе ў іншым месцы. Калі толькі гэта не дзейнічаюць на маю псіхіку вядомыя мне факты. Бесклапотна абвяшчаю:

— Гуляць — дык у кампаніі!

— Паміж намі дэмакратыя,— на гэты раз ён, бясспрэчна, думкамі ўжо прыбыў сюды,— пра сустрэчы загадзя не дамаўляемся. Кожны прыходзіць, калі адчувае патрэбу бачыць сябра.

Напышліва і хлусліва. Не веру ў іх сяброўства. Ва ўсякім разе, з яго боку. Не тая платформа, што можа забяспечыць шчырасць. Хаця з адным згодзен. Наўрад ці хочацца Ніне зараз кінуцца ў Сямёнавы абдымкі. I Федзька не прыбяжыць. Не толькі таму, што Лебедзеў забараніў.

Працэс адчужэння пачаўся ўжо. 3 таго моманту, як паслаў яго Сямён па крадзеныя рэчы. Не можа быць, каб сумненні не варухнуліся ў прапітай Федзькавай галаве.

Грыгаровіч і Шумейка не прыйдуць. А Самсонаў? Калі Лебедзеў не ўцягнуў яго ў сваю аперацыю «канцы ў ваду», то Алег павінен з’явіцца. Добра, што Акулік пакуль не выклікаў яго. У вачах Лебедзева Самсонаў, напэўна, чысты для нас. Ды і сам Алег, калі Сямён не падзяліўся з ім сваімі апасеннямі, пра небяспеку не надта задумваецца. Дык чаму б Лебедзеву не ўзяць хлопца на дапамогу? Праўда, гэта маё пажаданне, думку Сямёна я не ведаю.