Владимир Шитик – Камандзіроўка ў сваім горадзе (страница 46)

— Няўжо потым не пацікавіліся?

— Ён кажа толькі тое, што лічыць патрэбным.

Нягледзячы на становішча, у якім апынулася не без дапамогі свайго каханага, Ніна ўспамінала Сямёна замілавана. Верыла ў яго права быць такім. Ад гэтага сама падняла вышэй галаву. Трэба было вяртаць дзяўчыну да рэчаіснасці.

— Урэшце, Нікалаеў або Мінск — розніцы няма,— Пугацэвіч запісаў, аднак, Нінін адказ.— Вы мне вось што скажыце. Званілі вы ў той вечар, з другога на трэцяе жніўня, самі ці Лебедзеў прасіў?

— Нікуды я не званіла,— Шумейка пачала рэзка, абурана, нават не пытаючыся, пра які званок кажа капітан, але закончыла хрыпла — голас раптам сеў.

Сяргей Антонавіч не ведаў, званілі яны ці не, ён толькі ўяўляў, што, перш чым пайсці да Канапацкіх, Лебедзеў правяраў кватэру. Нумар тэлефона Ніна ведала, і яе званок не выклікаў бы ніякіх падазрэнняў, каб азвалася ў трубку. Праўда, мог і Сямён пазваніць і потым не падаваць голасу. Але наўрад ці прапусціў ён магчымасць прывязаць дзяўчыну званком, каб пазней не рыпалася. Аселы голас выдаў Ніну, і Пугацэвіч зразумеў, што здагадка правільная. Наступны ўдар ён нанёс з другога боку.

— Дык вы не ведаеце, чый магнітафон прадаў Сямён Лебедзеў? Так і быць, скажу, хаця пакуль гэта службовая тайна. Вам можна. Магнітафон — Канапацкіх, украдзены ў іх у тую ноч, калі вы быццам бы спалі.

— Што вам ад мяне трэба, што?

У вачах Ніны блішчалі слёзы. I ўся яна ў гэты момант была такая няшчасная, што Пугацэвічу стала не па сабе. Ён хацеў, дамагаўся перамогі і нарэшце атрымаў яе — дзяўчына зламалася, не стане ўпірацца, а ў яго язык не паварочваўся сказаць самае апошняе слова, якое паставіць ужо бачную мяжу паміж ёю і звычайным сумленным жыццём. Пугацэвічу, вядома, не ўпершыню даводзілася падводзіць злачынца да прызнання, выкрываць яго. I хаця ён не пісаў абвінаваўчае заключэнне і не ён вызначаў потым памеры віны, вось гэты, заключны для яго этап дазнання заўсёды прыносіў разам з задавальненнем горыч. Як легкадумна, дзеля ўяўных хвілін нават не радасцей, а чаду ломяць некаторыя дарослыя і адукаваныя людзі свой лёс.

Пазіраючы на Ніну, якая яшчэ да канца не ўсвядоміла глыбіню бездані,— занесеную над ёю нагу ўжо не вернеш назад, Пугацэвіч шкадаваў дзяўчыну. I разам з тым ведаў, што даб’ецца ад яе ўсёй праўды. Бо ў гэтым яго абавязак — і грамадзяніна, і супрацоўніка міліцыі.

Не проста раскрыць злачынства, але і дабіцца, каб злачынца ўбачыў сябе нібы збоку, вачамі сумленнага чалавека. Кажуць, што гэтым больш павінен займацца следчы, суд. Напэўна, потым следчы, суд зробяць гэта больш поўна, пераканаўча. Але Сяргей Антонавіч лічыў, што першы камень у падмурак будучага выхавання злачынца павінен закладваць і ён, калі ўзнікае такая магчымасць.

— Што мне патрэбна, Ніна Іванаўна? Паўтаруся — шчырасці. Трэба, каб вы пра тую ноч у Грыгаровіча ўспомнілі. Усё! — Пугацэвіч памаўчаў і ўдакладніў: — Без маёй падказкі.

Відаць, тут Сяргей Антонавіч дапусціў памылку. Не падумаў, што яе слабая воля хутчэй падпарадкоўваецца сіле, чым мяккасці. Яго сумны голас, спагадлівасць Шумейка, успомніўшы навуку Лебедзева, прыняла за няўпэўненасць, спробу падлавіць, выцягнуць прызнанне.

— Калі вас цікавіць, што было, як Сэм выключыў святло…— Падсвядома яна хацела вывесці Пугацэвіча з раўнавагі, адцягнуць ад пытання, якое ўжо вісела над ёю.

Капітан нават не раззлаваўся. Ды і не мог раззлавацца. Нервовасць была натуральным станам чалавека, які чакаў і баяўся выкрыцця, і яна адна, бадай, з’яўлялася для яго сродкам абароны. Таму Сяргей Антонавіч тым жа роўным, крыху паніжаным тонам папярэдзіў:

— Шкада, што не паверылі. Я не бяру, як кажуць, на пушку. Зараз вы гэта зразумееце. За дэталі не ручаюся, потым, калі захочаце, паправіце мяне…

Здаецца, нічога такога не сказаў Пугацэвіч, а Ніну зноў ахапіла роспач. Пальцы забегалі па сумачцы, намацваючы замок. Пакуль яна навобмацак адшуквала насовачку паміж пудраніцай, ключамі, кашальком і шмат чым іншым, без чаго жаночая сумачка не сумачка, Пугацэвіч маўчаў.

Нарэшце Ніна правяла насовачкай па вачах, скамечыла яе ў кулаку і аціхла.

— Дык вось. У той чорны вечар другога жніўня Лебедзеў з Грыгаровічам, абакраўшы раніцай кватэру на Падлеснай вуліцы, вырашылі адзначыць гэту падзею. Запрасілі Самсонава, але жонка чамусьці, на яго шчасце, дарэчы, не пусціла. Так?

Шумейка не адказала, яна знайшла нейкую плямку на спадніцы і гладзіла яе, збірала ў складкі, потым распраўляла і зноў гладзіла, не падымаючы вачэй. Быццам старшы оперупаўнаважаны крымінальнага вышуку размаўляў сам з сабой.

— Дапускаю, спачатку вы не ведалі пра повад для п’янкі. Гарэлка развязала хлопцам языкі. Карацей, Лебедзеў расказаў вам і, можа, прадэманстраваў пачак грошай, здабытых за некалькі хвілін страху. Мог і пахваліцца пры гэтым, што дурняў на яго век хопіць. Так?

Ніна скурчылася, губы падрыгвалі, яна як змагалася з сабой, не даючы вырвацца гуку, слову.

— От тут, мабыць, вы і сказалі пра Канапацкіх. Нешта накшталт таго, што ёсць кватэры багацейшыя. У вас і думкі не было пра кражу менавіта ў іх, гэта было сказана як прыклад. I дружбакі вашы спачатку не звярнулі ўвагі на гэтыя словы. Потым яшчэ пілі. Але ў Лебедзева, напэўна, думка пра багатую кватэру засела ў галаве. Яшчэ нічога не вырашыўшы, папрасіў вас пазваніць і праверыць, ці дома яны. Вы не адмовіліся. Гэта ўсё яшчэ была гульня, ва ўсякім разе, для вас. Але яна ўжо казытала нервы. Лебедзеў падліваў у вашу шклянку і неўзабаве адвёў у спальню. Так?

Ніна бездапаможна азірнулася, правяла языком па асмяглых губах. Сяргей Антонавіч падумаў, што ён, бадай, галоўнае падае правільна. Устаў, наліў вады.

— Выпіце,— калі дзяўчына паставіла пустую шклянку на стол перад сабой, прапанаваў: — Цяпер ваша чарга, дапаўняйце. Не старайцеся што-небудзь змякчыць. Лебедзеў з Грыгаровічам на следстве, выкручваючыся, усё выкладуць. Не пашкадуюць ні адзін аднаго, ні вас.

— Я спала,— прашаптала яна, быццам не мела сілы гаварыць на поўны голас.— Я не ведала, што яны надумалі…

— Хто яны?

— Сэм і Федзька. Пад раніцу мяне разбудзілі… Далі выпіць… Сэм паказаў чэкі, ну, «Знешпасылгандлю», і сказаў: «Выбераш што хочаш».

Шумейка сціхла. Пугацэвіч зразумеў, што тады, даведаўшыся пра кражу ў блізкіх ёй людзей, яна не жахнулася, не ўзбунтавалася. Магчымасць купіць тое, што не ўдавалася дастаць за звычайныя грошы, аказалася мацнейшай за сумленне. Ён не стаў сарамаціць Ніну, не павярнуўся язык тлумачыць дарослай жанчыне, што такое добра і што такое кепска. Ён пастараўся наогул не паказаць сваіх адносін да яе паводзін і па-ранейшаму роўна, спакойна працягваў допыт, удакладняў дэталі.

Хлопцы не надта раскрыліся перад сяброўкай. Дзе хавалі рэчы, каму прадавалі што, яна не ведала. У гэтым Пугацэвіч ёй верыў. Лебедзеў не толькі асцярожнічаў, але і быў не вельмі высокай думкі аб сваёй палюбоўніцы. Аднак галоўнае Шумейка ўсё-такі сказала. Цяпер можна было ўжо брацца за Лебедзева.

Ніна падпісала пратакол, і Сяргей Антонавіч папрасіў яе пабыць у калідоры — трэба было з Акулікам вырашыць, што рабіць з ёй далей.

Перагаварыўшы з Вадзімам, Пугацэвіч выглянуў за дзверы. У пустым калідоры дзяўчына адзінока горбілася на аблезлым крэсле. Суцішаная, хмурая. I не было на твары звычайнай грымасы незадаволенасці. Можа, нарэшце, дапяла, што ўсё навокал не толькі для яе. Сяргей Антонавіч уздыхнуў. Яму б зараз абдумваць чарговыя хады, а ён не можа пазбавіцца непакою за лёс гэтай увогуле банальнай злачынкі. Акулік у свой час пагадзіўся з ацэнкай, дадзенай Ніне лейтэнантам Гарбаценкам. На іх думку, ёй не пашчасціла з каханым. Трапіўся б не Лебедзеў, а нехта прыстойны, і была б Ніна іншай. Ды справа не ў выпадку. Што б ні пісаў аўтар аднаго рамана, які ён, Пугацэвіч, нядаўна прачытаў, сяброў выбіраюць. Паводле сваіх мерак, поглядаў, імкненняў. I Шумейка выбрала Лебедзева, а не Гаруновіча, напрыклад. Такія хлопцы ёй здаюцца прэснымі, старамоднымі, нецікавымі.

Паглядаючы на дзяўчыну, Сяргей Антонавіч думаў, што трэба неяк пагаварыць з ёю, каб усвядоміла незайздроснае становішча, каб дайшла сваёй набітай трухой галавой да разумення таго, што апынулася ў гэтай багне па ўласнай віне. Думаў і разам з тым адчуваў, што вельмі не хочацца рабіць гэтага. Прыкра даросламу і з дыпломам чалавеку тлумачыць прапісныя ісціны. Аднак служба ёсць служба. Часам мусіш рабіць тое, што разумееш галавой, а не сэрцам. Шумейка павінна ў іх барацьбе з Лебедзевым застацца хаця б нейтральнай. Ні Сямёну, ні Грыгаровічу, пакуль іх не затрымалі, ведаць пра яе допыт не варта. Каб не гэта, не стаў бы ён больш важдацца з дзяўчынай, пакінуў бы ўсе клопаты следчаму.

— Заходзьце, Ніна Іванаўна. Яшчэ некалькі неабходных слоў.

Якім бы незадаволеным ні быў Пугацэвіч, што б там на сэрцы ні трымаў, свайго настрою ніколі не паказваў. Ні выглядам, ні тонам.

Хвіліны чакання для Шумейка не прайшлі бясследна. Тое-сёе яна зразумела. Цяпер дзяўчына выглядала сумнай і разам з тым спакайнейшай, быццам змірылася са сваім лёсам.

— Не буду абнадзейваць, Ніна Іванаўна, ваша становішча незайздроснае. Вас чакае суд…

— Мяне арыштуюць? — Яе трывожыла не тое далёкае, пра якое ён сказаў. Пра будучыню яна не прывыкла думаць. Яе трывожыла, што будзе менавіта неўзабаве, зараз.

— Следчы ў пракурора…— адказаў ёй і падумаў: добра, што ёсць каму прымаць рашэнне. Сам ён не хацеў бы гэтага рабіць. 3 аднаго боку, няблага дзеўцы пакаштаваць смак хлеба ў следчым ізалятары, можа, дайшло б нарэшце, што за ўсё трэба плаціць, не маленькая; з другога, следчы ізалятар тыя ж краты, са сваім асаблівым турэмным рэжымам, і невыпадкова прымяняецца як крайняя мера. А ці ёсць у ёй патрэба ў гэтым выпадку, Пугацэвіч і цяпер, калі ўсё было высветлена, сказаць не мог…