Венера Петрова – Таайбараҥ (страница 7)

– Оҕом сыыһа.

Оччотугар илэ эр киһилээх этэ дии. Кинини өр сылларга дьоллообут уобарас бу утуйа сытааччыттан уһуллубута эбээт. Дьэ эбитэ ээ – иккиэннэрин биир оҥорон толору дьол диэн тугун билиэн сөбө. Аны кинилэр үһүөлэр: киһитин уруккута, бу баара уонна Аанчык өйүнэн-сүрэҕинэн тупсарыллыбыт уобараһа. Тупсарыллан да диэн, онто эмиэ уларыйа сылдьар ээ. Бүгүн киниэхэ биир наада, сарсын атын. Сэрэнэ таптаатын, онтон сэриилээн ыллын. Баҕатын хоту баламаттык быһыыланнын, бас бэриннэрдин, онтон бэйэтин үрдүгэр үҥкүүлээн эрэйинэн чугаһатыа. Киниэхэ үһүөн наадалар эбит! Сүүрбэччэ сыллааҕы баҕарбаты да баҕардыах быһа чиччигинээбитэ, өйдөөх кинигэ быыһыттан түспүт курдук сөрү-сөпкө барытын гынар билиҥҥитэ уонна иккиэннэрин үчүгэйин уоран ылбыт уобарас уол. Санааттан саллар да, бу өттүгэр дьахтар кыырай фантазията холбонноҕуна эрэ сатаныыһы. Дьылҕа хаан суруйан кэбиспит суолун батыһабыт, сулус сардаҥатыгар алҕаска табыллан хайдах эрэ буолабыт. Урут да баар барыта атын хос суолталанан, уларыйан хаалар. Тугу эрэ бүтэйдии күүтүү, кими эрэ кэлтэйдии кэтэһии, таптал сибикитин курдаттыы таайыы. Онтон Ким Эрэ, эмиэ эйиэнин курдук турукка киирэн хаалбыт, эн суолгун таба тайанар. Саҕаланнаҕа ол. Салгыытын сайдар оҥкула эн фантазияҕыттан тутулуктаах быһыылаах.

Оттон киниэнэ? Ама, аҥаардастыы санаа оонньуута, омун эрэ буолуо дуо? Харданы ааспыттан эрэ булуохха сөп. Оттон ааспыттан үчүгэйэ эрэ үрүмэлэнэн хаалар, уоннааҕыта умнуллар.

Ол аата барыта үчүгэй – тугун эмиэ өйү сынньан, уруккуну-хойуккуну түөрэ сатаан? Үс киһини биир гына көр да бүтүүкэтэ.

Дьахтар санаатын саарыстыбатыттан, дьэ, төлө көппүт, үс уобарас уоҕун уларсыбыт киһитэ уһуктаары уһуутаата, бэттэх кэлээри ыксатта.

Анна Афанасьевна Аанчыктыын биир буолуон баҕарда. Киһитин хараҕын баайан, өйүн ытыйан, кини фантазиятыттан таҥыллыбыт таптал аан дойдутугар киллэрбит киһи баар ини. Ол аан дойдуга Кэм атыннык ааҕыллар, Дьиҥ атыннык сааһыланар. Уонна? Эр киһи ураты фантазиятын иһигэр киирэ сылдьыбыт киһи…

Көтөн хаалбыт күнү хат уруһуйдуо дуо, кэлэ охсубут үлэ күнүгэр сөп түбэстэҕинэ сатанар. Тэрилтэтигэр лаппа хойутаан кэлбитигэр, хата, ким да кыһаллыбата. Сирэй-харах дьаабы, баттаҕа тааҕытыйан хаалбыт курдук. Оонньоон, кини тумуулаабыт үһү. Баҕалаах «Доширага» баара буоллар. Ону да тахсан ылар кыаҕа суох. Өйүүн Саҥа дьыл! Онуоха диэри тиллиэххэ наада дии. Үлүгэр түбүк үтүрүйүллэн баран күүтэн турар, оттон кини нэһиилэ аппаҥалыы олорор. Баар суох табаарыһыгар бэлэх да ыла илик эбит. Онтун өссө өлө өһүргэппит буолуохтаах. Уонна саҥа дьыллаан абыран. Таах олоруохтааҕар көтөн хаалбыт күн үлтүркэйдэрин онтон-мантан хомуһан, сыбаан биир эмит көстүү омоонун өйүгэр оҥоро сатаата. Барыта түҥ-таҥ, иэмэ-дьаама биллибэт үлүгэрэ. Кэһэй, тоҕо испиккиний. Бэйэ кириитикэтигэр тута сүрэҕэ хардардаҕа үһү, тэһитэ кэйбэхтээтэ. Оо, барыта түүл да буолан хаалбат ээ. Саат-суут, ороскуот. Ону өтүүктүүргэ үлүгэр үп, күн-дьыл наада. Олох сэниэтэ суох. Хаҕа эрэ олорор үлэһит да диэн. Сааһырбыт, хайыы үйэ сааһыламмыт бу дьахтар түүҥҥүтүн ааһан, күнүстэри мүччүргэннээх сырыылардааҕа буолуо диэн ким сэрэйиэй. Ол иһин эрэ иҥнэн сылдьар ини.

Антах утуйбута ахан да, хараҕа аһыйара дьикти. Нуктуу түһүө эбит, сатана төлөпүөнэ сүгүннүүрүн ааста. Дьүөгэтэ Айыыда чуо бүгүн киниэхэ кэлэр үһү. Кэлимэ диэ дуо, баар эрэ бастыҥ дьүөгэтин? «Доширакта» илдьэ кэл диэххэ баара. Бу үйэҕэ кининэн сүрэхтэппэтэх дьон киксибиттии бүгүн эрийэллэр, кэм да тугу эрэ эрэйэллэр. Арай, били атаһа алҕаска да тыаһаппат. Ол аата дьыала мөлтөх буоллаҕа. Көппүт күн кэм да содуллаах аастаҕа. Бу Саҥа дьыл ыган кэлбитигэр хантан саҥа доҕор булунар? Онто суох бырааһынньык да бырааһынньык буолбатах ини.

– Дьэ кышалҕа-а…

Хата, сыыйа-баайа бэттэх кэлээри гынна дии. Олох барахсан эҥининэн аралдьытар. Бэйэни кэрбии, буруйдана олоруохтааҕар, кыһалҕаламмыт ордук. Киһитигэр эрийдэ – ытырыа буоллаҕай.

– Эн тускуттан барыта!

Оннук буолумуна. Барытын эр киһиэхэ түһэриллиэхтээх. Бэйэҥ буруйдаах, син сыыһалаах да эбит буоллаххына, хасыһан ис-иһигэр киирэн истэххэ, эр дьонтон сылтаан эрэйгэ тиксибиккин чуо булан ылаҕын.

Тото үөҕүлүннэ, онтуттан астынна. Оонньуу-сыһыан саҥа түһүмэҕэ саҕаланна.

Дьэ утуйуох курдук буолан эрдэҕинэ, били сэбэ эмиэ төлө биэрдэ. Билбэт нүөмэрэ. Сонно тута иэһин-күүһүн, кими албыннаабытын, отуойкаҕа олордубутун ааҕа сатаата. Ылбыт киһи дуу, суох дуу? Төлөпүөн буоллаҕына – тохтуур аат диэн суох. Баҕар, туох эрэ улахан наадаҕа эрийэллэрэ буолуо. Кэлин кэмсинэ сылдьыа дии.

– Өлүө?..

– Привет!

Хайалара бэһирдэҕэй? Таах да киһи кычыгыланан барыах бэрт минньигэс куоластаах эр киһи эбиккин.

– Кто это?

– Уже забыла? Я – Дед Мороз.

– Что за шутки?

Бэйи, ити кимий, ээ? Көстүбэт эр дьон этэрээтэ өйүгэр кэчигирээтэ.

– Ты-то как?

– Да никак. Кто вы?

– Я же говорю – Дед Мороз.

– В таком случае, я – Снегурочка, правда, слегка помятая.

– Ну, это поправимо.

– Да уж.

– Ты что делаешь сегодня?

– А мы уже на ты?

– Да вроде уже.

Кимий ити? Наака, бу интэриэһинэй буолаарай.

– Ну, так как?

Бүгүн кини утуйар эрэ былааннаах этэ. Бу сирэйинэн Моруостааҕар буолуох, кими да утары көрөр кыаҕа суох. Бэйи… Моруос! Түүл гына сатаабыта түүҥҥүтэ күнүскүгэ көһө оҕустаҕа. Остуоруйа, толук дьон, оптуобус…

– Это вы? Красный…

– «Доширак». Я вам… тебе целый ящик принесу.

– Спасибо, не надо.

– Вы где?

– На работе.

– Ах, да. Доскольки вы?

Эс, ити милииссийэ иирбит дуу, хайдах дуу? Төлөпүөнүн нүөмэрин хантан билбитэй? Арба, суруйдулар этэ дуу. Ыстараабын ыксатаары үөннүрэллэр дуу? Күн бүгүн ууран биэрэр харчыта суох ээ. Төлүүр да санаата суох. Өссө квитанцияҕын илдьэн биэриэхтээххин. Ол дойдуну итиэннэ өҥөйбөтөх өҥөйдүн.

– А что вы хотели?

Эчикийэ, нууччалаан да тыла тостууһу. Бу да буоллар, соччо нууччамсаҕа суох этэ.

– Ну, просто посидеть где-нибудь.

Арахпат абааһыгын ээ, быһыыта. Кини эрэ туһунан санаабакка олорбута ээ. Остуоруйа эрэйгэ тэбээрэй. Оттон били аатырбыт айдааннаах атаһа? Хас киһилэнэр, ханна-ханна тиийэр?

– Ну, ты сам понимаешь, у меня не то состояние.

Быһаччы аккаастанар диэни сатаабат ээ.

– Новый год же на носу. Чэйиий, – анарааҥҥыта ааттаһан бараары гынна.

Наака, саха эрээри нууччатымсыйар быһыылаах. Чэйиийдээх ээ, өссө. Күлүү гынар диэҕи эмиэ да дьоһуннаах дьээдьискэ курдук. Ыксала бэрт дии. Таах да, кини туһуттан Саҥа дьылы кэлиҥҥигэ үтэйиэхтэрэ дуо, ол иннинэ бүтэриэҕи бүтэрэн кэбиһэллэр буо.

– А если я к тебе на работу приду?

Милииссийэ диэх курдук, сымалаҕа дылы буолан. Арба, ханна үлэлиирин бутуйбута этэ дии. Ону бэрэбиэркэлээри кэмиэдьирэллэр ини. Таах да, бу дьуһуурустубатын кэнниттэн ойоҕос сорудаҕы толоро сүүрбэт тойооску буолуо. Хайыах баҕайыный?

– Хотите, чтоб я сегодня же штраф оплатила?

– Какой, блин, штраф? Ты мне не веришь?

– Есть немножко.

– Ночью ты была другая…

– А была ли ночь?

– Извините. Значит, мне показалось.

Оо, дьэ! Аччыга да бэрт.

– Слушай, а ты мне «Доширак», наконец, принесешь?

– Да хоть сейчас!

– Нет, не сейчас. Допустим, через час.

Биир чаас иһигэр кыраһаабысса буолуо дуо? Таах да, түүҥҥүтүнээҕэр билигин арыый даҕаны. Баҕалаах да «Доширак» эбит.

– Ну, ладно.

– Куда приехать-то?

Хайыай, конспирацията хаахтыйдаҕа, аадырыһын ууран биэрдэ. Уонна, дьэ, ууга-уокка түстэ. Бириэмэ барда-а! Өл да төрөө, кини дьүһүн кубулуйа охсуохтаах. Дьахтар-дьахтартан кырааска, кириэм эҥин уларыста. Суунна-тараанна. Баттаҕа дьаабы. Сиэркилэ кини диэки буолбатах эбит – хараҕа нэһиилэ кылайар, сирэйэ эрэ сиэрэ суох туртайбыт. Эҥин араастык туттан-хаптан репетициялыы сатаата. Суох, тупсуо суох. Өрүү да манныга буолуо. Онтун бүгүн эрэ өйдөөн көрбүттүү айманнаҕа. Кырдьар кырыыс, хара накаас. Ону билинниҥ да, бүттэҕиҥ ол. Бэйэҕин албыннаннаххына эрэ атыттары албынныаҥ. Оттон бүгүн кини ити өттүгэр талаанын толору арыйыахтаах. Моруос хараҕын баайыахтаах. Тоҕо? «Доширак» онно буруйдаах ини.

Ама да кинилэр эрэ аан дойдуга баалларын иһин, күнү быһа «сыта мээрик» буолар сүрэ бэрт. Дьиэни-уоту өрө тардыахха эмиэ наада. Дьиэҕэ таах сытар киһи баар даҕаны, кини санаатын хоту гыммат. Өр сыллаах үөрүйэх атыны билиммэт, бэйэтэ тутан-хабан гыннаҕына эрэ астынар. Киһитэ киниэхэ кэлээт, сүрэҕэ суох буолар ини. Түүннэри үлэлээбитэ, үргүлдьү иккис күнүн толору олорууһу. Уонна киһини кытары сытан хараҕын симпэт, соҕотоҕун утуйарга, олорорго үөрэнэн хаалбыт быһыылаах. Ойоҕо баран, эчикийэ, стресстээбит аатыран үлэтиттэн кытары уурайбыт. Киниэхэ дьиэ үлэһитинэн үйэтин тухары олоруох муҥа дуу. Милииссийэ хамнаһа да биллэр. Өссө ити үп-харчы кризиһэ саҕаланна. Айах адаҕата, хаама сылдьар кыһалҕа. Анна Афанасьевна киһитин иһигэр үөҕэн барда.