Венера Петрова – Таайбараҥ (страница 5)

Баҕар, бу албын буолаарай? Хайдахтаах да бэйэлээх хатыламмат, хаһан эрэ буолбут хат эргийбэт. Ол да иһин өйүн сынньан тахсар. Урукку Аанчык болтойдо да бүтүүкэтэ. Уол иннин син ылан тэйэрэ. Төһө да сонумсаҕын иһин, иҥнэн сылдьымалаабыта. Кыыс быһа хантаарыҥнаан, улахан саҕа буолбута буолан уолун оонньоторо, онтунан бэйэтигэр тардара. Ылларбытын эрдэ биллэрбэтэҕэ буоллар, баҕар, син туох эмэ тахсыа эбитэ буолуо. Эр киһиэхэ сонор наада. Бэйэтэ эрэйинэн бултаан булбутун, сэриилээн бас билбитин ордорорун оҕото сыттаҕа. Аара сытары хомуйбутун ахсааҥҥа да ылбат ини.

– Эн олох уларыйбатаххын ээ.

Ити сүүрбэччэ сыл тухары кэнсиэрбэлэнэн сылдьыбыккын диирин быһыыта дуу? Кини курдук дьүһүн кубулуйа оонньооботоҕо, ким да кинини эллээн эрэйдэммэтэҕэ.

– Аанчык, эн миэхэ итэҕэйбэккин быһыылаах. Өйдүүгүн, эйигин хаһан да умнуом суоҕа диэбиппин?

Сүүрбэ сыл буола-буола санаан кэлэринэн өҥнөн эрдэҕэ. Итэҕэйиэн баҕарар да, кэһэйбитэ бэрт.

– Ол да буоллар, мин Болуодьаны наһаа үчүгэйдик саныыбын. Бириэмэ аастаҕын аайы, соччото суоҕа сотуллан иһэринэн маладьыас.

Иһэ-таһа такайыы Айыыда уонна, утуйа да сытан, учуутал Аида Николаевна атыннара биир-биир арыллан истэҕэ үһү. Уонна хайа сирэйинэн Маайканы «куруустуур»?

Сирдьит диэбиппит, киһибит остуоруйа сорҕото эбит дии. Туманы убата түһүөххэ дуу. Айыыдаҥ билигин да бэрт. Быһа мылталлан сүүрбэтин эрэ ааспыт кыыс оҕо дуу диэн киирэн биэриэххэ сөп. Көбүс-көнө, отой укааска курдук. Миралар, маайалар ыра сатаан эҥин-дьүһүн буолаллар, олохторун бүппэт муҥҥа-эрэйгэ кубулуталлар. Оттон ити Айыыда курдуктарга үчүгэйэ дьикти. Эҥин салоннары кэрийбэттэр, дьиктиттэн дьиктини, кэхтибэт кэрэни эрэннэрэр кириэмнэри хомуһан ороскуотурбаттар, сөҕөн, ордугу-хоһу аһаабыттара да иҥпэт. Таһаа диэтэххэ таһаа, быһыы диэтэххэ быһыы – барыта-бары сөрү-сөп. Майгыбыт да мааныта, санаабыт да сайаҕаһа. Таах да майгыта тимир-тамыр соҕус. Кырааската да суох кыраһыабай хараҕынан кытаанахтык көрөн кэбиһиэ да бүтүүкэтэ. Учуутал буо, учуутал, – Маайка утарыта. Ол да буоллар, син тапсаллар. Айыыдаҕа – ойоҕос дьүөгэ, дьүөгэтин атын дьүөгэлэрин соччо билэттээбэт. Ити Мираны, холобур, бүгүн саҥа көрдө.

– Мин эйигин хаһан да умнуом суоҕа диэбиттээҕэ… – Айыыда атын кэм иһиттэн тахсыан баҕарбат быһыылаах.

– Эйиэхэ эмиэ дуо?

Ити Мира алҕас ыһыгынна быһыылаах.

– ? – Айыыда хараҕа төгүрүйэн хаалла.

Хайдах?! Кини эмиэ?! Уонна дьүөгэлэнэн абыран. Хас сыл бииргэлэстилэр, ол тухары бэйэ-бэйэлэрин үөрэтиһэн, кэпсэтэр тиэмэлэрэ да кэмчитийбит курдуга. Уруккута син мээнэ Мира, киһи киһитэ Мира, онтон дьиэ иһинээҕи Мира уонна Болуодьа. Эс, алҕас ини.

– Оттон… оннук буолан хаалбыта, – уонна дьүөгэтин сирэйин таба көрбөт үлүгэрэ.

– Ол да иһин… кини киһи хайаан уларыйыай…

Айыыда нэһиилэ туттунна быһыылаах. Учууталын туһунан бу да түгэҥҥэ умнубата тоҕо бэрдэй.

– Болуодьа дьыбаана буолбаккаҕын. Эрдээх ааттаах уонна. Киһи эрин иирдибитиҥ буоллаҕай, быраҕыллыбыты хомуйдаҕыҥ, – үрүт-үөһэ кут да кут.

– Эн хайдах буоллуҥ?

– Көссүүлэһэр дьыбааҥҥынан өҥнөөрү ыҥырбытыҥ дуо?

– Көссүүлэһээр?! – Мира дэлби барыахча.

– Уонна. Эриҥ киһи ахсааныгар да киирбэт буолла дуу? Эчикийэ Болуодьа баарын кэннэ…

– Мин? Болуодьалыын? Саҥам диэн саҥара олорор ээ.

– Быктаран баран мэлдьэһээри гынаҕын дуо?

– Уой, Айыыдаа, эн өйүҥ бааллыбыт быһыылаах. Өссө күнүүлүүр дуу, былыр үйэҕэ ааспыт дьыаланы баран.

– Хайдах?

– Сүүрбэ сыллааҕыны билигин кэлэн аахсаары гынаҕын дуо?

– Эн? Эмиэ?!

– Мин да киһи буоллаҕым, ол бэйэлээхтэн матыам дуо.

Дьэ, былдьаһыктаах Болуодьа эбит.

– Сылдьыбытыҥ диэн, бу тухары кистээбитиҥ баар ээ, кыһыыта.

Айыыда арыый да уоскуйда.

– Оттон… хайдах эрэ тылым тахсыбатаҕа.

Биирэ аҥаардастыы айманар, эргийэн кэлэ-кэлэ Болуодьа эрэ туһунан саҥарар. Биирэ, кыттыгастаах буолан, бэркэ сэргээн истэрэ буолуо. Эбэтэр дьүөгэтэ аһара рекламалаан, былдьаһыктаах Болуодьаны бэйэтинэн эккирэтиспитэ дуу? Ама да оччоттон-баччаҕа диэри эр киһи тиийбэт аатырбытын иһин, аһара дии. Туох бэйэлээх кыраһаапчыга ити кыргыттар ыккардыларыгар кыбыллан эрэйгэ тэппитэ буолла?.. Аараттан Маайка обургу бэйэтэ интэриэһиргээри гынна. Саҥа доҕордооҕун туһунан быктарбатаҕа да үчүгэй. Билигин дьахтар аны сонордьут буолан турар. Дьүөгэ эҥин аахсыллыбат. Киһим диэхтиир да, киниэнэ үһү дуо – кэм да уларсык. Биир дьахтары кытта олорор үһү. Ойоҕум буолбатах диэн андаҕайар да, туохтаах эрэ дьахтар буолан иҥнэн олордо ини. Онтон ороон таһаарар уустук соҕус буолуо. Ол дьахтартан тугунан ордон, туох бэйэлээҕинэн ымсыырдан киһитин ыбылы ылыай. Саатар, кимэ-туга биллибэт, киһитэ култуурамсыйан кини баарыгар атын дьахтар аатын да ааттаабат. Киһим диир даҕаны, саҥа билсэн эрэллэр. Үчүгэйэ дьикти, сонуҥҥа ини. Дьикти сиргэ саҕаламмыт сыһыан син сайдыах курдук. Дьахтар буолар диэн эрэй эбит. Туох да диэбит иһин эр киһиттэн тутулуктаах, эр киһинэн эрэ олоруохтаах. Төһө да үөхтэллэр, эр киһиттэн сылтаан айгыраабыт аатырдаллар, кинитэ суох олох диэн туох аанньа үһү. Үчүгэй эр киһини күүтэн үйэҕин моҥуохтааҕар, биири эмэни да сөрүү тардан, баҕаҥ хоту эллээбитинэн бараҕын буо.

«Былдьаһыктаах Болуодьаларын көрбүт киһи баар ини!» – Маайка биир туһунан саныы олорон олох атыҥҥа көһө оҕуста. Рекламата сүрэ бэрт буо.

– Кыыһырыма, мин оонньоон этэбин. Эн расслабись буолууй.

Анна дьигиһийэ тыҥыыр сапка иилиллибит курдук. Сэрэх бөҕөтө. Киһитин хас тылын ханна эрэ тиһэр, хос суолтатын хостуу сатыыр. Анарааҥҥыта албына аара суйданан, тылынан оонньуура лаппа аччаабыт. Олох саҥа билсибиттэрэ буоллар, кыһаллыа суох эбит. Уруккутугар тэҥнии тутан көрөр буолан, барытын-бары мыыныах курдук. Уһун тыыннаах эрдэҕинээҕитин умнубатаҕа мэһэйдээтэҕэ үһү. Таптаабат эр киһи да дьахтары өйүн баайан өрүтэ тыыннарар, сүрэҕин сүүйэн сиртэн тэйитэр эбитэ. Хайа да бэйэлээҕи таба таайар, өтө көрөр төрүү дьоҕурдааҕа эбитэ дуу? Эмиэ киирэн биэриэх муҥа дуу, билэ-билэ. Иккиһин абылаттаҕына, туох да бэйэлээх абырыа суоҕа. Биири бииринэн солбуйаллар, онон эрэ аралдьыйаллар. Аанчык атынтан атынынан солбуйан, аалан ыалдьар сүрэҕин уҕарыппыта. Кинини умнарын умнубатаҕа. Кини диэн атыны кууһара, уоһун уоска даҕайара, атын аан дойдуну арыйара. Эрдэ дьахтар буолбута эрэйгэ тэппитэ. Киһитэ сиэтэн киллэрэрин киллэрбитэ да, салгыы сирдээбэтэҕэ, муннаран кэбиспитэ. Аанчык атын таптал диэн тугун саҥа билэн иһэн, тохтоон хаалбыта. Оччотооҕу уолаттар кинини сирдиэхтээҕэр, бэйэлэрэ да иннин-кэннин билбэт этилэр. Баҕар, син мээнэ буолуохтара да, били уолугар тэҥнии тутар буолан, атыттар сүүйтэрэллэрэ үгүһэ. Маҥнайгы киһиҥ ол өттүгэр үчүгэй буоллаҕына, салгыыта астык буолуо диэн тойоннууллар да, Аанчыкка атыннык эргийэн тахсыбыта. Уһулуччуну хатылыыр эр бэрдин көрдөөн өр да эрэйи көрбүтэ. Отой кэлин эрдэммитэ. Онтон эмиэ. Бары киниэхэ сөп түбэспэт аатырбыттара. Дьон син олорор ээ. Киһи барыта аналын булар үһү дуо. Киниттэн атын үөрүө эбит – аан маҥнай таптаабыт киһитин кытары хоонньоспута. Чахчы оннук этэ да, кини саҕа сырыылаах суоҕун курдук саныыллара. Дьон тылыгар туохтан сылтаан киирэн биэрбитин бу диэн өйдөөбөт. Оннооҕор тыытылла, амтаһыйа илик уу туҥуй кыыһы өрө татакалатар сүрдээх да уол эбит, бу санаатахха. Билигин эбитэ буоллар ньии…

– Истиий… – киһитигэр эмиэ чугаһыыр.

Кинини хараҕар оҥорон көрө-көрө өлөр-тиллэр ыккардыгар киирэрэ, бэйэтигэр бэйэтэ бэлэх оҥороро. Ол бэйэлээҕэ субу аттыгар сукуллан баран олордоҕо үһү. Бэлиэр эстибитэ буолуо, кимиэхэ да ситтэрбэтэх, иннин биэрбэтэх эр бэрдэ? Киһитэ сыҥааҕын анныгар тигиилээҕэ аллараттан ынырык баҕайытык көстөр эбит.

Үчүгэйдик да саҕаламмыт эбит – маҥнайгы таптал, маҥнайгы хоонньоһуу. Уолга барыта оонньуу эбитэ буолуо. Өссө биир кыыһы «тоһуттум» диэн очукуо суруннаҕа. Оонньообуттара оҕо буола сыспытын кини билбэт ээ…

– Бэйи, мин барыым.

Айыыдалаах айдааннарыгар кыттыспатах кыттыстын. Дьоно Маайка баарын да туһунан умнубуттар быһыылаах. Ама, сүүрбэ сыллааҕы итинник дөбөҥнүк эргиллэрэ буолуо дуо? Эргэрбит «файл» диэн өй «корзинатыгар» көһөрүллүбүтү тилиннэриэххэ сөп эбит дии. Ааҕарга эрэ аналлаах «файл» ини.

– Чэ, оччоҕо… – дьиэлээх дьахтар хасааһын таһаарар. – Кыһылы баҕас иһэр инигит?

Маайканы эмиэ кыттыһыннарда. Ити кэннэ хайдах тахсан барыай. Айыыда испэтинэн өҥнөн байааччы.

– Инньэ да гыныаҕыҥ, – көр, сөбүлэстэҕэ дөбөҥүн.

Былыргы да, билиҥҥи да быраабыланы билиммэт эбит.

– Мин эйиэхэ ытанан да байбытым. Ол тухары арыллыбатаҕыҥ сүрдээх дии.

Быраабыла баайа сылдьыбыт Айыыдатыгар кыһыл бэрт түргэнник төбөтүгэр таҕыста быһыылаах.

– Ол арылларбыттан ким абыраныан баран.

– Дьүөгэ ааттааххын уонна.

Биирэ саҥарбат. Таптал быраабыланы билиммэт, ол – эн тус бэйэҥ кыһалҕаҥ. Туохтаах Болуодьа буулаан, бу кыргыттары булкуйбута буолла. Маайка, арай, кыһалҕата суох. Ол «дьол» киниэхэ тиксибэтэҕэ диэххэ сөбө дуу. Таах да, элбэхтэ эрэйдэнэн көрбүтэ. Ол үлүгэртэн биири эмэни тутан хаалбатаҕа дьикти. Айыыда, ытаан-ытаан баран, син эрдэммит дии. Ити Мирата даҕаны, саҥата суох таптаан-таптаан баран, оннун булбут. Биирдэ эрэ таптааҥ диэн ким да мээрэй быспатаҕа. Баҕар, иккиһин таптаан ирээттэрин ылбыттара буолуо. Маайка, арай, супермаркет иһигэр муммут дьахтар курдук. Эр киһи эрэ илэ мэнээк. Киниэхэ сөп түбэһэр суоҕун курдук суох. Кини киһи эрэлин сүтэрбэтинэн маладьыас. Күүтэр даҕаны, көрдүүр даҕаны. Эс, бу тухары кини кими да таптаабатаҕа буолуо дуо? Бу дьахталлары көрөн олорон, көххө, кини эмиэ кими эрэ өйө көтүөр диэри таптыан баҕарда. Таптыырга дылыта да, ол туох да суолу-ииһи хаалларбакка иинэн-сүтэн хаалара. Кимиэнэ эрэ умайар сулус курдук эбит буоллаҕына, киниэнэ, баҕар, сындыыс кэриэтэ буолуо. Син биир сулус кэриэтэ умайарын умайар да, суола сонно сотуллан иһэр. Кини таптала биир чаҕылхай түгэн. Инньэ диэн бэйэтин уоскутуна сатаата. Сулус биир эрэ, оттон сындыыс аата да, ахсаана да суох. Аата суох таптал диэ.