Венера Петрова – Quarantine (страница 4)

– Таах сылдьар дьону баран, – диэн үрдүттэн үөҕэрбит эрэ итээтэҕэ.

Кумааҕы хоһун иһигэр өрө холоруктанар. Бүрүбүөртэн бүрүбүөргэ, моньутуортан моньутуорга сыбыытыыр. Ааҕар-суоттуур, кэтиир-маныыр, көннөрөр-хайыыр. Биир үлэни толорор эрэ, биэс үлэни биирдэ гынар эрэ – сылайбата да кыайда. Онтон тура эккирээн тимир сиэйпэтин ырычаахтаһан аста. Хасыһан-хасыһан тот баҕайы паапканы хостоон таһаарда. Сыыппараларыттан төлөрүйэн дуу, бэрт астыммыт көрүҥнээх. Кумааҕы Кумааҕытынан да, хайа муҥун оҕонон сылдьыай, уол уолан киһи буолбут. Уойбута-топпута көстүбэт – иһэ-таһа бүтүннүү иҥиир быһыылаах. Ыспарсымыан үһүө кини – сыыппара быһа сиэн, өй үлэтэ өрүкүтэн букатын уруобат курдук. Сынньанарын оннугар дьарыгын уларытар. Өйүн биир этсиэгэ үлэлиир кэмигэр атына сынньанан эрэрэ буолуо. Ол кэмҥэ эркин экирээнэ эмиэ үлэлээн кэлэр.

– Современный противогаз – это ваше второе лицо. Будьте неотразимы всегда! – Саҥа муодаҕа эппиэттиир эрэһиинэ сирэйдэр элэҥнээн бараллар.

– Уруоттар уруйдуу көрсүүһүлэр итинтиккитин, – эмискэ Кумааҕыбыт тылланар. – Иккис канаал!

Уруобатын уруобат, уруот, баҕас, буолбатах. Атын канаал да биириттэн хаалсыбат:

– Бункер для всей семьи, бункер для отшельников, бункер-офис, бункер, бункер, бункер…

Бу сэрии буолан эрэринии тэлэбииһэрдэрэ бүгүн сүрдэммит.

– Хоруоп оннугар буункар, – Кумааҕыбыт тэлэбииһэртэн сылтаан бууннаары гыннаҕа дуу.

Учуонай эрээри бэссимиис эбит. Аптымыыстар астынан хаалан айантан туорууллар. Бэссимиис хараҕа туохха да туолбат, суох да кырдьыгы көрдөөн үөдэн түгэҕэр түһэр ини. Баары эрэ итэҕэйэр учуонай өйүн эрэкэлээмэ сүүйбэтэҕэ чахчы.

Кумааҕы паапкаттан биир-биир кумааҕыны хостоон кыҥастаһар. Паапкабыт таһа өссө суруктаах эбит – “2006”. Улуу учуонай наадата суох насталгыыйаҕа бас бэринэр эбит дуу.

– “Карикатуралар уонна цивилизациялар киирсиилэрэ”. Данияҕа биир “Юманде Постен” диэн хаһыат мусульманнар баар-суох өрө туппут бороруоктарын Мухаммеды күлүү-элэк гынан уруһуйдаан улуу атааннаһыыны үөскэттэ, – хаһыат диэнтэн быһа тардыллыбыт лоскуйу ааҕан добдугуратан иһэн атыҥҥа көстө.

– Не то, не то. “Вероятный сценарий оккупации Ирана”. Суос-сымыйанан да суруйаллар эбит этэ. Арыый атын сэнээрийинэн айдаан бөҕө тахсыбыта, – киһибит ити туох ааттааах илиҥҥи боппуруоһунан интэриэһиргиирий.

– Опять не то. “Исламский интернационал”. Исламу удалось сделать то, что не смогли сделать Маркс и Ленин: создать Интернационал – международное братство людей в камуфляже, легко переходящих границы, блестяще владеющих оружием и готовых умереть с именем Аллаха на устах. Арба даҕаны, “Аллах акбар!” диэн айахтатан кырбаммыттааҕым дии, – бэйэтэ бэйэтин кытары тото кэпсэтэр киһи буолла.

Хаһыат ыстатыйата хаартыскалардаах. Хаартыскалар кэмэнтээрийдээхтэр: “Духовный лидер шиитов имам Муса Садр, исчезнувший в Ливии и один из руководителей “Хезболла” Саляд Аббас Мусауи, убитый израильтянами в 1992 году”. Былыргы дьыаланы эмиэ тоҕо хаһыстаҕай? Онтон ыла устуоруйа остуоруйата эҥин саҥа аатынан толоруллубута. Итэҕэл саҥа илиидэрдэрэ үөскээбиттэрэ. Билигин барыта атын курдук да, илин илинигэр, арҕаа арҕаатыгар өссө да баар. Ол тухары араастаһыы, атааннаһыы сүтүөх быһыыта суох. Үйэлээх итэҕэллэри саҥа түмсүүлэр үтэйиэх курдуктар.

– Оннооҕор биһиги Халдьаайыбытыгар Момуой үөрэҕэ үөскээн улахан сумотуоха, – Кумааҕы духуобунай учууталын умнан бэрт.

Онтун кытары билигин сибээстэһэр кыаҕа суох. Кини сайдыыга атыыланан сылдьар, биирэ атахтааччылар ахсааннарыгар сылдьар. Нөлтэк этэринэн, луох кытта онно баар үһү. Кумааҕы олоҕун соччото суох түгэннэрин сарбыйан кэбиһэр идэлээх. Уонна сыл-хонук аастар ааһар, саат-суут улам сотуллар. Киһи эрэ эдэригэр эҥин-дьүһүн буолар. Онтун содулун соспутунан салгыы айанныыр. Эдэр буола сылдьыбытын иннигэр эппиэти сүгэн дьолтон маттаҕа ол. Кумааҕы үөрэҕинэн иирэн эҥин дьаллыкка ылларбакка эдэр сааһын аһарбыта. Уонна куһаҕан буолуох сибикитэ билиннэҕинэ куота көтөн иһэрэ бэркэ туһалаатаҕа.

– Пахнет паленым, – диэт ньылбырыс гынан хаалара.

Паапканы өрө таҥнары хаста да көрдөөбүтүн булбата.

– Ханна баран хаалбыт баҕайыный? Конди…

Кумааҕы ыра санаа ыйан биэрбит чыпчаалыгар илэ-чахчы сырыттар да, хараҕа туолбат. Инньэ оҕо эрдэҕиттэн биир биһириир дьахтардааҕа. Онтун да дьахтары дьахтар курдук көрүмүнэ, сиимбэл эрэ быһыытынан ылынара. Киһибит силигэ ситиэҕин сиимбэл ситтэрбэт. Сиимбэл да сыыппара – туох хара накааһай диэххэ айылаах. Аһыыр аспыт да сымыйа, илэ дьахтар да мэлигир. Сүрэҕи сылаанньытаары паапканы хасыһабын диэн эмиэ мэлийдэ. Санаатын ол аайы тоҕо түһэриэй. Уонна бар дьон бас билиитинэн буолбут санаа биир да утаҕа саппаҕырыа, туһата суохха туһуланыа, ханна да халыйыа суохтаах. Онто-манта адаарыйбыт тимир иһигэр киирдэ. Уол туран эрэ биэрэр, тэрил эҥин иҥиирин эргитэ сылдьан эрчийэр.

Бээ, бу Кумааҕыбыт манна үлэлиир эрэ дуу, олорор дуу? Түннүгэ-үөлэһэ суох бүтэйгэ сыыппара, өйдөөх тэрил арааһа уонна халдьаайылар өйдөөх уоллара хаайтаран биир хааһы буолбуттар быһыылаах. Тас эйгэҕэ букатын кыһаллыбат эбит. Түннүк оннугар тэлэбииһэр, дьахтар оннугар сиимбэл, таһырдьа дьаарбайар, эти-сиини чэбдигирдэр оннугар эрчийэр тэрил. Кэми бэйэтин эргитэ оонньуурга санаммыкка бу буола турар даарам да наадата суох. Урут тиийээччигэ, эрдэлээн иһээччигэ илэ мэһэйдиир эрэ. Илэ дьахталлар киниэхэ тугу биэриэхтэрэй? Дьахтар диэн ылыгас, ымсыы, ыына-мээнэ… Уонна илэ мэнээк кэми сиэтиэҥ да, өйгүн сүүйтэриэҥ да. Таах сибиэ, халтайга. Сэртипикээттэртэн тэйиччи өссө биир өйдөөх тэрил ойоҕоһугар өйөммүт хаартыска диэки кылап гынар. Син мээнэ дьахтар мэндээриччи көрөн олорор. Үстээх-хастаах оҕону көтөхпүтүнэн. Оҕо үүт-үкчү биһиги киһибит курдук. Кубарыччы хаппыт кыра Кумааҕы, кыыс Кумааҕы…

– Экистэрисиэнистэр иккитэ ойохтоноҕун диэбиттэрэ ээ, – Кумааҕы аны хаартыскалыын хаадьылаһан барда. – Сотору сумотуоха бөҕө буолуо. Хаһан быыс булан ойохтоно охсобун ол?

Сириллибит ойох хардарыан иһин таастаах араамка иһигэр хаайтарбыт. Чэ, ол ойох диэн. Оннооҕор баҕа баҕарар. Эр киһи ааттаах эньиэргийэтин ханна гынар диэххит. Сиэкистиэҥ оннугар сэрээккэтэ оҥор диир буолаллара. Оттон биһиги киһибит эмтээх эньиэргийэтэ барыта өй үлэтин оттугар барар. Онтубут кытта бар дьон туһугар туһуланар. Бар дьоҥҥо эбит дуу, тииһимньитэ суох Нобелевскай бириэмийэ соноругар эбитэ дуу – Кумааҕы өһүллэн биэрбэт өйүн иһигэр туох саһан сылдьарын ким билиэ баарай. Туһанарын билэн туругуран эрдэҕэ.

– Аа, биллим! – Эмискэ сарылаатаҕа үһү. – 2005 сыллааҕы паапкаҕа этэ!

Туох эрэ улуу арыйыыны оҥорон саҥа аллайда диэбиппит, күндү бэйэлээх сиимбэлэ саспыт паапкатын эрэ айдаана эбит дуу.

4

Оттон таһырдьа саас! Өрүү манныгы күүттэрбит да, сырыы аайы эмискэччи тиийэн кэлэр саас. Ол эргиллии көстүбэт сокуоннарын үнүстүтүүт иһигэр бүгэн олорон үөрэтэр Кумааҕы сыыппаранан бэриллибэт сырдык сүүс араас дьүһүнүн, тулатын тупсарар дьикти өрүтүн өссө да өйдүүрэ буолуо дуо? Эккэлэс экирээн, муонустур моньутуор саас сайа охсор салгынын, сылаанньытар сылааһын үтүктэ үөрэниэхтэрэ остуоруйа ини. Аан дойду алыптаах түгэни айхаллыыр. Эргиччи эҥин дьикти, төгүрүччү кэрэтин эчи! Бу барыта эйиэнэ! Сэрэҕин сүтэрбит сир устун күн кыһалҕата суох сылдьар үчүгэйин эриэхсит!

Уруккулуу устар күнү быһа уулуссаны мээрэйдиир туох сылаалаах үһү. Муора богуоннаах ботуруулга тахсыбытын умнан, көҕөрөр халлаанныын, саймаарар салгынныын биир буолан ылла. Ыраахха-чугаска ымманыйан иһэн өйдөннө. Иһигэр эрэ мичээрдэ, санаатыгар эрэ үөрдэ. Сайдыыны араҥаччылыыр ааттаах сааскытыйа оонньуу сылдьыа дуо. Салгыны тэбиэлээн саатыыр Фантомас аны суох. Үкчү Фантомас курдук мылтайбыта бүрүчүөм, буойар-хаайар боломуочуйалаах, кэтиир-маныыр кэмпэтиэнсийэлээх Муора эрэ баар. Утары көрсүбүтүн уорбалыыр. Өстөөх ханна саһан сытарын саралыыр. Салгыҥҥа саагыбар сибикитэ, ириэскэ иирсээн илдьитэ биллэрэ буолаарай?

Фантомаска эн хаһан эрэ бөх буолуоҥ диэтэллэр өлөн түһүө этэ.

– Аа?! Мин – бөх?! Да ты в своем уме? – Хайдах уонна силбиэтэнэн турарын көрүө этигит.

Олох оонньуута диэн оһуобай устуука. Эн өл да хайаа, түһээн да баттаппатах оруолгар тиксибитиҥ эрэ баар буолуо. Муора билигин саҥа кэм фантомастарын сойуолаһар, саҥа мавзолейдары буулааччылары бултаһар. Бөрөстүүпүнньүктэр биллэ аҕыйаабыттарын иһин, эҥин дьээбэ эстэн бэрт. Олор оройдорун хаһартан ордубат. Фантомаһын хаанын ханна гыныай. Кини хадаара, хабыра, харса суоҕа бөх үлэтигэр туһаҕа турбут. Уруккута милииссийэ, билиҥҥитэ туох эрэ хаппыт диэн сулууспа кумааннай буолла дии-дии айдаараллар да, тылынан оонньообуттарын курдук оонньууллар, сутуругунан да түһэллэр, эҥин-дьүһүн да буолаллар. Бөх хаһан да бөх. Уордаах Муора улаханы бөх аатыран уулуссанан киэптээн аҕай ааһан истэҕинэ, ким эрэ:

– Фантомаас! Тохтуу түс эрэ! – Диэн хаһыытаатаҕа үһү.

Саат-суут дии. Хайалара ааспытынан сирэй-харах анньан посуорга киллэрээри хаайдаҕай?

– Ыт атаҕын тут! Киһи эрэ бөх, биһигинньиктэри билбэт буолбуккун дуу? – Кимэ биллэ илик бэдик кини богуонугар-майырыгар кыһаллыбат.

– Аа, сабаака! Эйигин былыр үйэҕэ мыччыстыбыта буолуо диэбитим, баар эбиккин дуу, салаага, – Муора дьүһүн кубулуйара эмискэччитин.

– Үөн өлбөт. Оннооҕор эн ордубуккун дии. Һа-һаа! Фантомас – бөх. Хараҕым иирэр дуу?

– Бөхпүн, бөхпүн. Тугуй онно? – Муора хаҕар төттөрү киирээри ыксатар.