Венера Петрова – Quarantine (страница 5)
– Чэ, чэ, кыыһырыма, – бэдик буорумалаах дьахтары хайдах уҕарытары билэр эбит ээ.
– Уонна тугу кэпсиигин, Алаадьы? – Ааппыт да баар.
– Алаадьылаан бүт. Киһилии ааттаах этим ээ.
– Ноо! Оттон мин да Фантомас үһүбүн дуо. Мин аны Муорабын.
– Аа? Муора? С какой это тапочки? Море по колено или че? Вот, умора.
– Чэ, лахсыйыма. Аат аат курдук. Оттон эн уларыйбыккын… Нэһиилэ биллим дии.
– Эн уруккугунан. Ну, почти. Миигин олох уларыттаҕа. Доо, Фантомас! Помнишь, мавзолей, Хара Агыраада, Аптамаат диэн, Гранатомет диэн, Буомба, Буорах – ол туһунан лахсыһар киһи суох. Эчи, үйэ уларыйан киһилии кэпсэтэр да уурайда, – Алаадьынан аатырбыппыт налыччы насталгыыйалыан саныыр быһыылаах.
Ботуруул диэн син биир уулуссаны мээрэйдээһин. Оонньоон Алаадьы “эбийиэк”, кинини “паси” гынар үһү. Киһитин сирэйэ уоһах алаадьытын курдук араҕастыйан, онон-манан балларыттан бэйэтэ да ыыбыгыр хараҕын дуома нэһиилэ кылайар. Оруйонтуруопкаҕа бэриллэр зиэк мэтириэтэ илэ бэйэтинэн. Алаадьы остуоруйата уһун буолуо да, тупсара таарыйа кырыйан-хайаан лаппа кылгатта. Фантомас Фантомаһын саҕанааҕыга төннө түһэргэ күһэлиннилэр. Хаататтан хаатаҕа алаадьылана сатаан баран, кыралаан “кып” гыннаран айаҕын ииттибит. Суотабайтан саҕалаан бэргэһэни эһэ охсорго түргэнник тиийбит. Биир кыһын иһигэр улахан уоруйах уопутун мунньуммут. Ыраатыах ыччаты тараччы тутан ылбыттар. Киһи барыта хайдах луох буолуой, бэрт сыаналаах бэргэһэлээх дьахтар кытыгыраһа, кыанара да бэрт эбит. Милииссийэлэр да чугас буолан биэрбиттэр. Уоруйаҕы уҥара-уҥара кырбаабыттар, ээҕин этиппиттэр. Хатыҥнаахтааҕы дьыалатын күөрэппиттэр. Ботуччу буруйдаах, букатын эрэсидибиис дэммит. Эдэр, урут сууттамматах диэн аһынан биэс сылы туттарбыттар. Сүүс кыыһы муодалыахтаах сүрдээх былаана, онон, туолбатах. Көҥүлгэ тахсыыта ириэйтинэ нуулга тэҥнэспит. Бэйэтэ да мөкү сирэйдээх Алаадьыга уонна ким сыстыай. Ойохтонор да уурайбыт, олох олорор кытта нооломмут. Ол оннугар уоруйах киэнэ бэрдэ буола үүммүт. Суруоктан суруокка, суонаттан суонаҕа диэри олох аата эрэ олох.
– Арай, саҥа кэм кэлэн арыый киһитийэн эрэр киэбим бу, – Алаадьы аһын диэбиттии алаарыччы көрөр.
– Ыых, – Муора итинниги истэн-истэн баччаҕа кэллэҕэ.
– Аны эн кэпсээ. Туох, хайдах, дьэ? – Алаадьы Муора ымыттыбат сирэйэ хаһан Фантомас мааскатын кэтэрин кэтэһэр быһыылаах.
– Миэнэ диэн туох кэлиэй. Сулууспа, дьиэ – соло букатын суох, – дьахтар кэпсээнэ эмп курдук кэмчи буолсу дуу.
– Ээс, оттон олох-дьаһах, оҕо-уруу уонна оттон луох?
– Ийэбин этэҕин дуо? – Муора өһүргэниэхчэ. – Онтуҥ аны Халдьаайыга хаайтаран олорор. Улуу Момуой “үөрэҕэр” иирэн ол “дьурхааныгар” сылдьар.
– Халдьаайыга даа? Момуой даа? – Алаадьы олохтон хаалбыта өтө көстөр. – Оттон эр эҥин…
– Эрдээхпин, эрэ суохпун тоҕо туоһуластыҥ? Эн эмиэ тииһээри эргэлээх хараххар эрэл кыыма кыламныыр дуу? – Муора хас тыла хаайыылаахха хатыылаахтык иһиллэр. – Оттон оҕо-уруу диэн… Наассыйаны туругурдар сололоохтор бааллара буолуо. Сорох сулууспатын эрэ айдаана.
– Ээ, – эрэ диэхтээтэ Алаадьы.
Иһигэр, бөхтөргө кыр өстөөх кыыс хайаан бэйэтэ дьаарай бөххө кубулуйбутун сөрү диэн сөхтө, бэри диэн бэркиһээтэ. Кэпсэтии кэҕиннэ. Алаадьы хатырбыт илиитин сиэбигэр кистээтэ, үөрүйэхтик “чыырк” гына силлээтэ уонна тэйэ хаамта. Нүксүйүөҕүнэн нүксүйбүт. Эриэппэ төбөтө быгар-быкпат. Отчут оҕонньорго дылы буолан. Оннооҕор Момуой уол оҕотун курдук ээ. Эмиэ эдэр эрдэҕинэ эрдиммэхтээн хаалан, онтугар оҕустаран манныкка тиийдэҕэ. Кими эрэ кэм өлбөт үөстүүр, кимиэхэ эрэ ыар сүгэһэр буолар.
Мээрэйдиэххэ диэтэххэ уулусса уһун. Фантомастыырын саҕана биир уһугуттан биир уһугар эмискэ баар буолан хааларга дылыта. Сирэйгин-хараххын тыыппатаҕын да иһин, саас баттыыр ээ, быһыыта. Тугунан эрэ дьарыгырыахха, үлүһүйүөххэ наада. Туһата суох дьону киэбэ алдьаммыт кэм тарыйан иһэр идэлэннэ. Ааттаах албын, төрүү түөкүн эрээри кимнээҕэр ыраастык үс муннугунан өрө көрөн кэбиһэр Треугольник халлаан хараҕын кыайан баайымына, босхоҥ буолан буомура сытар. Оҥорбута бүрүчүөм, оҕолообута суоҕа. Элимиэн төлөөн эппэтэҕэ. Куота көтө сылдьыбыта да сыттын диэн Муора кыһаллыбатаҕа. Төһө эмэ илдьиттии, баарым-суоҕум эн эрэ эттэрэ сатаабытын үрдүнэн. Иэс иэскэ. Фантомас ыалдьыбытыгар Треугольник эмп аҕалан абыраабатаҕа. Уонча сыл дөйө сылдьан баран, луох эмискэ өйдөнөн сууттаһарынан иирбитэ. Элимиэн ирдэһэн эрэй бөҕөтүн көрбүттэрэ. Суут уурааҕын сотторуохха, сокуон хараҕын баайыахха сөп. Соннук мээчиктэнэ сылдьыахтарыгар диэри Фантомас уон аҕыһын туола охсубута. Треугольник күннээбитэ. Луохтаах Фантомас кини да көмөтө суох саарбах кэмнэри син аһарбыттара.
Сорох субу кэм иһигэр туох эрэ сонуну арыйан саҥа аллайбыта ыраатыа этэ. Кини таах сибиэ таһырдьаны тараахтыыр, хаарыан кэми бараахтыыр. Улахан киһи аатыран син эйэлэһэн сылдьыахтыыр. Сайдыыттан салҕар сахха диэн кэлин кэпсэл оҥостуохтара. Хаһан эрэ биир кэм бииртэн таскаатыйбыт Фантомас иҥэ-бата сатыыра. Таскаатыйбыт Муора, көрдөххө, долгуннурбат даҕаны. Көрүнньүк, эҥин дьээбэ, хаадьы анараа олоххо хаалбыта. Бырагырыас диэннэрэ кирилиэс кэриэтэ – үктэл аайы туох эрэ толук буолан хаалан иһэр. Кирилиэс манабыллара, муоралар, эмиэ толук буолар төлкөлөөхтөрө дуу?
Киэһэрдэ. Бэйэтиттэн күрэнэн дьүөгэтигэр таҕыста. Хаһан эрэ Фантомас киһитэ суох сатаммат буолара. Ол кэмнэр эргийээри гыннахтара дуу? Нөлтэк олох уруккутун курдук ээ. Туох да бэйэлээҕи мичээринэн туора сотор уонна өссө харда мичээри эрэйэр. Чэпчэки кыыс. Кини аттыгар эн эмиэ чэпчээн хаалаҕын. Ити – кини хаҕа. Көрөрө кытаанаҕа бэрт ээ. Уоттаах харахтаах. Хотугу хоһуун омук сыдьаана диэх курдук. Кини умулуннаҕына, бүтүн омук кэскилэ кэхтэн барыа дии. Кыратын көрүмэ, хачыппардаһан дьикти. Өй да баар, кыах да баар. Онно дьулуурун, өсөһүн эбэн кэбис. Олох оҥочо эбит буоллаҕына, кини курдуктар бурулаактар.
– Кими бүгүн көрсүбүтүм буолуой? Син биир таайыаҥ суоҕа. Алаадьыны.
– Кого-кого? Туох алаадьытын?
Нөлтэк урут сахалыы билбэтинэн куоһурданара. Ол ыарыыта киирээри гыннаҕа дуу?
– Алаадьы курдук Алаадьыны. Сүүс кыыс былааннаах бытааһаҕы.
– Аа! Хара Агыраада, Буорах, Буомба…
– Былаана ситэ туолбатах. Хаска тиийэн тохтообута буолла.
– Ноо, ол тоҕо?
– Сол кэмҥэ биэс сылга хаайыыга киирбит. Бэргэһэ охсон. Онтон пошло-поехало.
– Аата, эрэйдээҕи.
– Бокулуонньуккун аһынан бөҕө дуу?
– Аһынааччы элбэх ини. Миэнэ эрэ буолбатах этэ ээ…
– Халява хаһан да бүтүө суоҕа дии санаабыта буолуо. Үөрэммэт да, үлэлээбэт да, сөҕөн биир да докумуона суох этэ дии. Көһө сылдьан пиявка курдук аһаан-сиэн төһө өр барыай.
– Даа… Биһи да кыл мүччү…
– Этимэ даҕаны. Чэ, ол туһугар! – Фантомас бириисэрэгэ көннөрү утаҕы охсуһуннарар.
– Һи-һиих! Дабаай, – Нөлтэк үөҥҥэ тиллэр. – Саҥа кэм саҕаламматаҕа буоллар, биһиги арыгыга умайан өлүө этибит, аа?
– Эбэтэр табахтан.
– Атын да дьаллыктан, дьаҥтан. Өлөрө өлбүтэ. Биһигини тоҕо ордорбуттара буолла.
– Бэйэбитин кэрбии, кэбирэтэ сатаан баран, атыттар үрдүлэригэр түстэхпит дии. Кыылы-сүөлү, көтөрү-сүүрэри, үөнү-көйүүрү – тэҥҥэ айыллыбыттарбытын иэдэттибит.
– Оттон айылҕабытын! Аата эрэ хаалаары гынна.
– Даа. Киһи диэн дьикти харамай…
Итинник куолуттан саҕалаан ааспыттарыгар чугаһаатар чугаһаан истилэр. Хас сылы хастаан ылан быраҕабыт? Арай биирдэ…
Олунньу 24 күнэ, 2006 сыл
Буолар сирэ: мавзолей (Луохтаах Фантомас уларсык дьиэлэрэ).
Буолар кэмэ: эти букатын кэмчилээн сиир сахха. (Сити кэмҥэ дойду баһылыга киһи сиэхтээх этин нуорматын сүүс биэс уон икки киилэттэн сүүс отут түөрт киилэҕэ диэри аччаппыт).
Мавзолейга саҥа дьон ааҥнаан кэлэллэр. Манна сылдьа үөрүйэх Буомба батыһыннартаан аҕалбыт. Хаата аана аһаҕас. Бу дьонуҥ итиэннэ араҕыахтара диэн саараама. Хаачык аҥаардаах уолларын баттаҕа кыра-кыра гына өрүллүбүт. Ньиэгир ырыаһытын курдук. Барыларыттан бөдөҥ уонна сааһынан да аҕа. Аанньаран номнуо ойохтонуо дуо. Адаарыйбыппыт араастаах. Онто тоҥ нуучча эрээри харатыҥы соҕус. Уоннааҕылары үрдүттэн сахалар диэн биир кууча гынан этиэхпитин, дьикти ааттааах кыыс баара сааратар. Нөлтэк буола-буола. Аҕата ааттаабыт үһү. Кыыс эмиэ да сахаҕа дылы, эмиэ да туох эрэ атыннаах. Эйигин бэркэ диэн билэр киһилии быһыччы көрөр. Сыҥааҕа иннин диэки үтэ сылдьар. Онто “Уу, шалава!” диэн саанан иһэн, ымайбыт курдук көрүҥнүүр. Мичээри баҕас дэлэй ыһар. Саҥа дьон, саҥа лахсыыр – Фантомас дьоллонон бөҕө сылдьар. Таскаатыйбатах эрэ киһи. Уол-кыыс элбэх. Киирэллэр-тахсаллар. Үөрдүспүттэрэ ырааппыт быһыылаах. Фантомас Нөлтэктиин тапсыа эбит – кыыһа нууччалыы эрэ саҥаран ньылыбыратар. Биһиги киһибит икки тылынан ньүдьү-балай быһаарсар. Уолаттар туспа куучалаһан тугу эрэ айдаарсаллар. Кыргыттар муннукка симсэн олорон ньылыбыраһаллар. Кыра да дьон кыһалҕалаах буоллахтара. Боруҥуйга түмсэн биһилэх кутуһа оонньооботохторо чахчы. Арай, Буомба хайаларын да диэки буолуон билиминэ булумахтанар. Кини эрэ итирик. Итирдэҕинэ кини – ньимиликээн уус. Мээнэнэн көрө-көрө акаары баҕайытык алларастыыр эбэтэр биир кэм ымаҥныыр. Уолаттартан хайаларыгар иҥээҥниэн саарыыр. Итини имэрийэн көрөр, манна сыстаҥныы сатыыр, ол уолга аалынар, ити уолга иилистэр. Кими да кэбис диэбэт кыыстан ол дьоно куота көтө сылдьаллар. Эрэйдэнэ сатаан баран кыргыттарга чугаһаабытын, анарааҥҥылара боотурҕаан дьиктилэр. Хаата хаатанан, тусуопка тусуопканан. Пиибэлээ, баҕар буоккалаа. Кыралаан “мути” гын. Оттон Буомба курдук аһара барыы диэн: