Венера Петрова – Mayday (страница 6)

Букатыннаахтык иһийбит мавзолей иһинээҕи салгыны улаханы үлэлээн кэлбит луох хаһыыта хайа суруйан кэбистэ.

– Өссө ыттаммыт буола-буола, арыгыбыт чаана итээн, аны, ыт иигин-сааҕын ырытартан ордуллуо суох дии! – Охтубут ыт, кырдьык, уһуктан дьиэни биир гына алаадьылаан кэбиспит эбит.

Луоҕу албыннаһабын диэн илин-кэлин түһэ сатаан, атаҕар иилистэн хатыйа сыһан, дьэ эбии иэдээни таһаарда. Хаһыырбытынан ыты саҕатыттан ылан таһырдьа элиттэ. Онто орулуу-орулуу ааны кэйиэлээтэ. Дьахтар өйүттэн тахсыар диэри кыыһыран, ыт эрэйдээҕи түүрэ тутан ылан Лиэрмэнтэп диэн орулас уулусса ханаабатыгар бырахтаҕа үһү. Ыт ылы-чып барда. Дьэ сөбүн ылла диэн луох астынна. Холуоҥкаттан уу таһа таарыйа, ханаабатын сэмээр чуҥнаата. Ыта «ньах» да диэбэт. Диэбитин да иһин, массыына көлө айаатыырыгар буолан иһиллэн бэрт. Өлбүт диэн үөрэн быһаҕас солуурун соһуспутунан дьиэлээтэ. Сол киэһэ Фантомас хоно кэлбэккэ сынньатта. Дьиэҕэ ыт сылдьыбыт сыта да хаалбата.

Ыт соннук ханаабаҕа сытыаҕын, луох олох да най барыаҕын Фантомас кэлэн бэрээдэктээтэ. Көһүйэ да сорумматах ыт сордооҕу хостоон дьиэҕэ үҥүлүттүлэр. Ыттара үөрүүкэтиттэн үҥкүү бөҕөнү үҥкүүлээтэ, хаста да хаһыытаталаан ылла. Хааһы буоллун, халбаһы буоллун хара-хара сиэ да сиэ – тотор аат диэн суох. Онон-манан көрөн, дьэ, ыт да ыт – аҥаар хараҕынан ааны маныыр, аҥаарынан луоҕу кыҥыыр. Фантомаска ачаалыыр, хараҕынан луоҕу кэтиир. Хаама сылдьар ас дии саныыр быһыылаах. Төһөнү баҕарар мэҥиэстиэх курдук. Онто курдары ааһа турар – хаампыт сирин аайы алаадьылыыр, санаатаҕын ахсын тыктара сылдьар. Киниэхэ эт, Фантомаска эт – биир. Иккиэн үтүктүспүт курдук бэрээдэгэ суохтар. Биир Фантомас сөп гынара, аны иккис бэдик көһүннэҕэ үһү. Луох: «Мэһэй-таһай буола сытыйан, иккис Фантомас илэ бэйэтинэн», – диэбититтэн сылтаан ыттара Фантомас диэн сүрэхтэннэ.

– Фантомас! – Алта атах тыаһа тип-тилигирэс.

– Ньыаах! – Кыра Фантомас барбах аҕай сыҥааҕыргыыр эрэ.

Чоройо сытыйбыт кутуруга биир кэм эп-эйэҥэлэс.

– Тугуй?! – Улахан Фантомас тугун-ханныгын билэ да илигиттэн суоһурҕаныахча.

Мавзолей иһэ кэм да сэргэхсийдэ. Саах ыраастааһына, ыт сүптүрүн ыар сыта – ол диэн эрэ үһү дуо, кыралаах улахан Фантомас хостон хоско сырсыаккалаһан сындыыстаныылара, кыра Фантомас мэһэйдэтэр кутуругун үрэ-үрэ тута сатаан халаачыктана оонньооһуна, онтун ытыран сарылааһына, луохха атаҕын быһа үктэтэн орулааһына, улахан Фантомас алҕаска ыкка тарбаҕын хаптаран ньарылааһына. Мавзолей эрэ, бэртиэп эрэ – киһи арааран өйдөөбөт үлүгэрэ саҕаланна. Онтон ыттарын тыһытын-атыырын быһаарбакка балайда мучумааннаннылар. Эмиийдээх эҥин – эмиэ да тыһыга дылы. Дьэ оччоҕо аны саас мавзолейга уһун уочарат буолсу. Эмиэ да сэптээх-сэбиргэллээх курдук. Оччоҕо атыыргыа-хайыа, боотура эҥин – эмиэ эрэй. Чэ, хайа да сах буоллун, ыта баҕас биллэр. Баҕар, ыт сылыгар ыт таҥарата үһүөннэригэр тугу эмэни дук гыныа.

Бэйэ-бэйэлэрин сиэһиэх айылаах луохтаах Фантомаска үһүс дууһа кыттыһан оонньуу атын хайысхаланан барыахча. Соннук күн-дьыл бардар баран истэ. Аптамаат куһаҕана умнулунна диэххэ сөп. Ыт иигин-сааҕын аахсыбатахха, мавзолей ырааһыран-сынньанан букатын Кириэмил курдук килэйдэ. Саҥа дьыл да чугаһаата. Ыттанан-кустанан биһиги дьоммут ыт дьылын көрсөргө толору бэлэмнэр. Эйэлээх күннэр кэннилэриттэн этиҥ сааллар ини… Онуоха диэри ыт-Фантомастара солуоһунньук буолан сылдьан эриэ. Ыттара күн-түүн уойдар уойар, сытыырхайдар сытыырхайар. Саҥа дьыл саҕана букатын бэликээн буолан бэркиһэтэр ини. Ол бэйэлээх бэликээни бу дьоммут туохтарынан толороллор? Кимнэрин идэһэ гынан ыттарыгар ирээттииллэр?

Кыттыгас идэһэ

Саҥа дьыл чугаһаатар чугаһыыр. Ол аайы луох ыксыыр да ыксыыр. Саҥа дьыл диэн баара-суоҕа лэгээлинэй бийээҥкэ ээ, сэрии буоллаҕай. Үлүгэр түбүк, сүдү сүпсүлгэн, тҥрдүттэн түрүлүҥн – барыта кини үрдүнэн барыа турдаҕа. Саҥа дьылы саныы-саныы үөһэ эрэ тыынар. Ама дьон ону күүтэн күнүн ааҕара, эрдэттэн үҥрэрэ буолуо. Киһи-киһи тус-туһунан, ону хайыаҥ баарай. Ол бэйэлээх Саҥа дьылларын саатар идэһэлээх көрүстэр. Идэһэ гыныах иҥиир эттээҕи бу туран хантан булар? Арай, ол өттүгэр ааттаах иҥсэ Фантомаска көстөн иһэр. Сырыы аайы атынтан атын, саҥаттан саҥа. Фантомаһыҥ талымаһа сүр. Көп эттээҕин, минньигэһин эҥин талан таптаһар ини…

Билэрдии биир эбийиэк баарыгар атаакалаан көрөргө сананна. Былыр үйэҕэ идэһэ буолан бүттэр да, туга-эмэтэ орунна ини. Үчүгэй Уол Фантомастан күрэнэн куораттан чугас улууска үөрэнэ барбыта балайда буолла. Луох обургу амтаһыйбытын ахтан, уол ир суолун ирдээн онно тигинэтэн тиийдэ. Кыттыгас идэһэлээх Фантомас сайыһа эрэ хаалла. Хаһааҥҥы эрэ тапталыттан биир эмэ үтүө өйдөбүл өйүн дуомугар иҥэн хаалаахтаабыт эбит дуу диэн луох сөҕөн сөтөллө сыста да, кыыһыгар ол үлүгэр идэһэтин туран биэриэ диэтэххит дуу. Тугу да сэрэйбэккэ үөрэнэ сылдьаахтаабыт Үчүгэй Уол иннигэр куһаҕан сибиэҥҥэ дылы биирдэ баар буолан хаалла. Өссө Фантомастан анаан-минээн бирибиэт аҕалбыт курдук кубулунна. Үчүгэй Уолу сонно үҥкүрүтэ оонньуоҕун уол уопсайга олороро атахтаата. Төһө да ыксаатар, дьон ортотугар идэһэлэнэрэ сүрэ бэрт. Кини сааһыгар уоран уолланаллар, кистээн көрсөллөр эбэтэр олох да оннуктаабаттар. Бу субуотаҕа кэлиэх буолан андаҕайан Үчүгэй Уол нэһиилэ уҕарытта. Уол тылын ылбыт луох уоскуйан куораттаата. Иккиһин идэһэлэнээри сылдьар луох кыттыгас идэһэлэрин кыбынан барбыт саҕа сананна да, биир сүөһүнү иккиһин сүлбэттэр ээ.

Үөрэн-көтөн дьиэтигэр көтөн түспүтэ – кэм да хаата. Дьиэ иһэ үллэҥнэс киһи. Фантомас бэйэтэ уонна ыт-Фантомас диэн, Аптамаат диэн, аччаҥалаабыт диэн, унньугурдар, лэкэгэрдэр да кырыы-кырыытынан. Ким суоҕай диэх курдук. Мавзолей эмиэ түүннэри тигинэччи үлэлээн эрэр. Луохха ыт-Фантомас эрэ үөрдэ. Хааталааччылары үүрэригэр эстэ сыста. Саах-алаадьылар быыстарынан, дьэ, үчүгэй сырсыаккалаһыы. Биири үүрэн баран, атыны эккирэтэн аан диэки үнүлүтүөн ыккардыгар, баарыан үүрбүтэ төттөрү киирбит буолар. Ол быыһыгар Аптамааты олорон түһүөр диэри үөхтэ, хайдах сатыырынан нууччалыы-сахалыы маатыраны холбоон кырыы сатаата. Фантомас бүгүн тоҕо эрэ алҕаска арыыланан арыгылаабатах. Онтунан куоһурданан дьикти – хайҕатаары хаайда, соболоҥ эрэйдэ. Кэмниэ-кэнэҕэс үүрүллээччи үүрүлүннэ, хаалааччы хаалла. Ол да буоллар, үүрүллүбүттэр, ол иһигэр улахан Фантомас, таһырдьаттан аны көрүдүөргэ киирэ тураллар, биирдэ кутуллан хаалаллар. Луох онтон эмиэ кыйдаталыыр. Хаһыы-ыһыы, маат-куут. Ол үлүгэргэ, хайа, бу туох сэриитэ саҕаланна диэн, ким да өҥөс гыммата. Хороон хосторугар бары бүгэн баран сыталлар. Саллаллара оччото дуу, «чыхаал компуот» диэн эрдэхтэрэ дуу – сатаналары ким билэ баарай. Онтон луох эмискэ дьүһүн кубулуйда, ырдьас гынна, хайаата. Фантомас албыныгар киирэн биэрдэҕэ дуу, туох эмэ туһа тахсыаҕын түүйдэҕэ дуу? Ыты ыла кэлбиттэр. Фантомаһы. Букатын. Луох эмиэ да аһынна, эмиэ да алаадьылартан босхолонон абыранарын санаан астынна. Кыра Фантомаһы кум-хам тутан илдьэ бардылар. Мавзолейга биир эрэ Фантомас, биллэн турар, луох уонна тугу эрэ түүйэр дьикти чуумпу хааллылар. Луох идэтинэн кыыһын тото үөхтэ, өл-сүт диирин да умнубата. Өйдөөх Фантомас ону барытын истэн эрэ кэбистэ.

Кыра Фантомас саҥа дьиэтигэр тиийэн эмиэ алаадьылаан кэбиспитин дэлби кырбаабыт, муннун сааҕар булкуйбут сурахтара иһилиннэ. Ким эрэ мөҕөрүгэр, буойарыгар даарам да кыһаллыбакка көҥүл айбардаабыта, хаампыт сирин аайы тыктара, алаадьылыы сылдьыбыта уурайдаҕа. Онно мавзолей буолбатах. Саҥа иччилэрэ биһиги дьоммут курдук луох үһүлэр дуо – үчүгэйдик кэһэттэхтэрэ. Ыт сылын ыттаах көрсөөрү аллааҕымсыйбыт мавзолейдаахтар илии соттон хааллахтара. Онон, ыттарын сыла кинилэргэ соччото суоҕу өлүүлүүрэ буолуо диэн бүтэйдии сэрэйиллэр.

Кыттыгас идэһэлэрэ бэйэтинэн тиийэн кэлэрэ чугаһаата. Луох суунартан ордубат. Мэһэй-таһай буолуох Фантомаһын ханна утаарыан өйө хоппот. Тугу эмиэ өйү үлэлэтэн эрэйдэнэн, бэйэтэ оҥоһуллан хааларын кэннэ.

Луох үлэтиттэн сүүрүүнэн кэлбитэ – эмиэ хаата. Аптамаат диэн, эҥин диэн. Уолаттара эрэ арыый атыттар. Луох эмиэ кыыһыра охсон үүртэлээри күрүө намыһахтыы Аптамаат үрдүгэр түстэ. Ол кэмҥэ Фантомас өрө сүгүллэн турда.

– Аптамааты тыытан көр эрэ! – Хайатын арыыланыай, Фантомас кубарыйа холуочуйбут.

– Мин кинини манна үктэнимэ диэн үнүр эппитим дии! Туоххунан истэр адьарайгыный аа, эн?! – Луох сүрдээх баҕайытык тутта сатаата.

– Мин киллэрбитим, мин! – Фантомас эттэ да сокуон буоллаҕа.

– Барыҥ, киэр барыҥ! Эн эмиэ! – Бу сырыыга Фантомас эмиэ үүрүллэр дьылҕаланна.

– Барыллыа буо, тохтоо, дыа, аһаралаама, – кыыс туох эрэ бухатыыр курдук сананар быһыылаах бэйэтин, ыгдаҥалаан дьикти.

Соннук этиһиэ буолуо этиспэккэ олоруо этилэр. Ону Фантомас эмискэ тэһэ баран истиэрикэлээн саайда. Арааһыгар сөбүн сөп. Өлөрүөм, барыта эн тускуттан эҥин диэн хаһыытаталаата. Хаһыы аайы кыһаллыбат луоҕу сиирэ-халты тэбиэлээн ыксатта. Аптамаат хахха буолан биирдэ баҕас абыраата. Фантомас сонно сөп буолумуна иһити-хомуоһу куруппалаата, дьиэтин дуомун өрө сүгэн кэбистэ. «Син биир өлөрүөм!» – сааныы бөҕөнү саанна. Кини сааныыта диэн, луох иһитин аһыйар.

– Аҕаҥ буолуохсут биир иһити сүгүн көрбөт идэлээҕэ. Батан төрүүр дэ эбит, – луох Фантомаһы оҥорбут аньыылааҕы абааһы көрөрүн кыыһынан таһаарар.

Фантомас онтон эбии кыыллыйда. Аптамаат тута сатыыр, икки уол тохтоттоҕо буолаллар – кинилэргэ кыайтарыа суох. Луох ыксаан бу үйэҕэ үктэммэтэх ыалларыгар көтөн түһэн милииссийэни ыҥырда. Фантомас ол ыккардыгар илиитин өстүөкүлэҕэ өлөрбүт – дьиэ бүтүннүү хаан. Милииссийэ сураҕын истээт ыччаттар атахха биллэрдилэр. Оргуул-кутаа ортотугар луох соҕотоҕун хаалла. Ханна эрэ ыраах Фантомас хаһыыта иһиллэр. Хаста да тҕхтүрүйэн Аптамаат бэргэһэтин ирдэһэ кэлэ сырытта. Луох киллэрбэтэ. Эн милииссийэҥ ханна наадаҕа кэлэн бэрт. Инньэ дьиэ хомуллубутун, луох уоскуйбутун кэннэ «эйиэхэ бу баар» диэбиттии бытархай икки милииссийэ тиийэн кэллэ. Быһаарыы, сайабылыанньа суруйааһына – онон бүттэхпит ол. Фантомаһы тараччы тутан ылыахтарын сатыы сылдьаллар үһү. Сааһын ситэ илик оҕо оннугар ийэтэ эппиэттиир үһү.