Венера Петрова – Mayday (страница 8)

– Аа, эһиги били сайабылыанньабынан кэллигит дуо? Бу – кыыһым эрээри, атын кыыһым. Биирим тыаҕа барбыта, – луоҕуҥ наада тирээтэҕинэ ыраастык албынныыр эбит.

Атын кыыс аатыран Фантомас түгэх хоско быһа ааһа турда. Луох быһаарыы суруйар буолла. Кыыһырбычча сайабылыанньаласпытым, кыыспын урууларыгар утаарбытым диэн айан куйаарта. Биир оҕоҕун кыайан ииппэтэххин, саатар иккис кыыскын тута сатаа диэн бөх дьахтар бэйэтинээҕэр аҕа луоҕу өссө үөрэтэр. Баара буоллар учуокка ылыахтаах этибит, милииссийэҕэ тиэстэртэн ордуо суох этигит эҥин диэн бүтэһигэр сааннылар. Биирдэһэ өссө учоскуобайдара эбит. Хараҕынан оонньоон дьикти. Оннооҕор луохтуун оонньоһор, дьэ, үчүгэй атыыр быһыылаах. Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы, луох сылдьан эрэ бөх бокулуонньуктана сыста. Соҕотох кыыһын бөхтөртөн чуут-чаат быыһаабыт луох да хаалсыбакка үөрэн ырдьаҥалаата, тиэрбэс хараҕын эриллэҥнэтэн уолга сигинээл биэрэ сатаата. Биирдэһэ ону хаба тардан ылла, өссө кэлэ сылдьыах буолан эрэннэрдэ, өссө бисииткэтин бэлэхтээтэ. Бөхтөрбүт кытары бисииткэлэнэн, олох курутуой буолбуттар ээ. Дьахтара кыыһыҥ кэллэ да биһиэхэ биллэрээр диэтэ.

– Ээ, биллэрэн бөҕө. Приятно было познакомиться, – луох бөхтөргө бэрт буола сатаабыт бэйэтэ, аан сабыллаатын кытары кокуоскалаан саайда.

Сэттэ мэтириэт ийэ манна суох аатырбыт кыыһыгар ас бэлэмнээн сүүрдэ-көттө. Манна суох Фантомас, Фантомас фантома баар кэминээҕэр үс төгүл ордук элбэх аһы биирдэ олордон кэбистэ. Сутаабыта оччото дуу, ийэтин хаапкатын ахтыбыта бэрдэ дуу? Ыйытан көрүөҕү, фантом диэн фантом – тугу булан ылыаҥый.

Фантомас арыый да киһитийэн, дьиэтийэн бэттэх кэлэн истэ. Эбэтэр бу ньылбаарбыт оҕо Фантомас буолбатаҕа дуу, Фантомас фантома эрэ эбитэ дуу? Хайдаҕын да иһин, күн-дьыл сыҕарыйан истэ. Саарбах Саҥа дьылбыт, ол кэннинээҕи өрө тэбэ сытыахтаах өрөбүллэрбит, ороскуоттаах Ороһуоспабыт бу тиийэн кэллилэр. Фантомҥа туох буолуой – бэлэми мэҥиэстээччигэ. Үлүгэр үп үүнэн турбат. «Хантан харчы булабын? Хантан? Харчыны?» – луох төбөтүн иһигэр ытырыык ыйытыктар ыйаннылар. Луоҕун луох да, киһиҥ үүт-хайаҕас булан үптэммитэ эрэ баар буолуо. Хантан диэххит, хайдах диэххит – ол букатын туһунан остуоруйа…

Саҥа дьыллааҕы бантааһыйа

Саҥа дьыл кэннэ эмискэ барыта суох буолан хаалыаҕын курдук, дьэ, үчүгэй харбыалаһыы. Ким төһө кыахтааҕынан ас хаһаанар. Кууһунан, дьааһыгынан. Хайа искэ батараары гыналлара буолла. Өссө ыт сылын көрсө эти эрэ эмиэхтээх үһүбүт. Луох эҥин курдуктар кырбаһынан эти хаһан сиэбиттэрин умнан да эрэллэр. Бэлэх-туһах көрдөөһүнэ, ас-таҥас булааһына – луох букатын иэдэйэ сыста. Саҥа дьыллааҕы сумотуоханан туһанан Фантомас суотабайданан хаалла. Ымтыстар саҥа дьыллааҕы тарыыбы олохтооннор дьон хараҕын баайдылар. Итиннэ искииткэ, манна чэпчэтиилээх атыы – киһи ылыа да суоҕун ылыах курдук. Кыра харчы ааҕыллар дии-дии Фантомас онно-манна эрий да эрий, ысымыс ыыт да ыыт, өссө төлөпүөнүгэр муусука суруйтарда эҥин. Быычыкаайык сэп үлүгэр үбү ҥҕүтэн ылбытыгар эрэ «бабат» диэтэ. Инньэ икки тыһыынча дуу, хас дуу иэстэнэн хааллылар. Луох, аата эрэ луох, өйүн үлэлэтэн иэһиттэн төлөрүйэр ньыманы була оҕуста. Атын сиимкэ атыыластылар, саҥа нүөмэрдэнэн Фантомас субуоннаталаан барда. Аҕыйах хонук иһигэр хас да сиимкэни уларыттылар, аатырбыт сиэмэх хампаанньаны бэйэтин албыннаатылар. Хаһан эмит тутуллуохтара буолуо да, кинилэргэ билигин бэрт да, ылаадына.

Хата, милииссийэлэрэ мэлийдилэр. Бу бырааһынньык саҕана ыалы кэрийэн оонньуу сылдьыахтара дуо. Кинилэргэ да Саҥа дьыл кэлэр ини. Улаханы бөхтөргө кырбаммыт Фантомас бэлэм сылтах өстөөхтөрүн үөҕэр. Ол кырбаммыта, эбисийээнньиккэ киирэ сылдьыбыта, дьиҥинэн, умнуллан да эрэр. Ол баара эрэ, суоҕа эрэ диэх курдук.

Эмискэ Саҥа дьыл бу тиийэн кэллэ. Үлүгэр ас остуолларыгар баппакка, муостаҕа ыскаатар тэлгэнэн онно дьаарыстаатылар. Икки бэрисидьиэн эҕэрдэлиирин кэтэһэн өрө хоройон олордохторо үһү. Иҥэ-бата сатаан баргыһан ыллылар. Туох баҕа санааны санаабыт киһи диэн луох өйүн сыһа олордоҕуна, Саҥа дьыллааҕы конньукуулга сабыллыбыт мавзолей аанын ылардаах баҕайытык тоҥсуйдулар.

– Тууй-сиэ! Хайаан биһигини сүгүн Саҥа дьыллатыыһыларый, – диэн мөҕүттүбүтнэн луох ааны аһааччы буолла.

Моруос оҕонньор дуу, муҥ саатар Хаарчаана дуу биһиги дьоммутун эҕэрдэлии кэлииһиктэр дуо, атын күтүр арбайан турар эбит. Сылы быһа атаакалаабыт Аптамаат ыга кыыһырбыт сирэйин көрөн баран луох куһаҕан буола сыста. Ол ыккардыгар дьиҥнээх Кириэмил чаһыта уон иккини охсон барда. Биһиги дьоммут һампааннара да аһыллыбата. Арай, луох баҕа санаата хара дьураа буолан дьылҕа-хаан араҥатыгар суруллан барда…

Саҥа дьыл эрэ, уочараттаах хаата эрэ – барыта ньуу-ньаа, түүл-бит курдук. Оҕолор этиһэ-этиһэ бэйэрбиэк ыттаҕа буоллулар. Аан туманы, атыыр тымныыны аахайбакка болуоссакка баран кэллилэр. Үлүгэр ас халадыынньыкка баппата, аһыйар эрэ дьылҕаланна. Уон икки бу ыган кэлбитигэр Аптамааты көрөн хара сыспыт луох аппатыыта да суох. Куһаҕан биккэ дылы. Итинэн буоллаҕына, кэлэр сылы быһа Аптамааты кытары алтыһыыһылар дии. Ол кэриэтин…

Биирдэ өйдөөбүтэ – Аптамаат баһын өтүүк кырыытынан биэртэлии ахан турар эбит. Кыыс кирдээх баттаҕа хаанынан һомпууннанан иилистэн хаалбыт. Фантомас баара биллибэт. Алдьархай ааҥнаабытыгар атахха биллэрдэҕэ. Атамаан бэрдэ Аптамаат былыр үйэҕэ куһаҕан буолбут. Үөн өлбөт дииллэрэ да, син өлөр эбит. Кыраһыабай сирэйэ хаанынан кырааскаламмыт. Кырыктааҕынан кыҥыыр аҥаар хараҕа мээнэнэн көрбүт. Толлойбут уоһа көҕөрө өлбүт. Луох өссө да итэҕэйиминэ, кыыс сүрэҕин иһиллээн көрдө – ньим курдук. Биир сараһыны самнарар күннээх эбиппин диэн үөрэн иһэн, аньыыта бэрт диэн ах барда. Уоскуйа түһэн баран, өлүгү ханна гынар туһунан толкуйга түстэ. Бачча тымныыга сосуһа сылдьыах суох. Помуойаҕа да үҥкүрүттэххэ сөп буолуо. Манна сытыара түһэн баран, ханна эрэ ыраах илдьэн көмүөҕүн – күтүр сытыйан күҥкүйэ сытыа. Уонна оттон үөнү өлөрбүтүн ким да билиэ суоҕа дии. Саатар онон аатырыа этэ буоллаҕа. Үөнү суох гынан киһи аймахха туһалаабыт диэн. Оттон үөнэ өлүөн иннинэ кинилэргэ син кыратык туһалаабыта – сытыйан эрэр салааттарын, ыһаарыларын тобоҕолообута. Онтун иһин соболоҥ көрдүөҕүн бу мээнэнэн көрө сыттаҕа. Луох хаайыыга барыа. Фантомас Халдьаайыга урууларыгар тиийэн киһи буолар ини. Халдьаайыга да дьон олорор. Хаайыыга эмиэ. Кылаабынайа, аан дойдуга Аптамаат диэн аны суох.

Сити курдук Саҥа дьыл ааста. Ханньаччы барбыт харыйа, уопсай дьиэлэр тастарыгар өрөһөлөммүт бөх-сах эрэ кҥрдҥҥх бырааһынньык кэлэн ааспытын санатар курдуктар. Уонна туох да саҥатыйбыта көстүбэт. Барыта уруккутунан. Уһун арыгылааһын кэнниттэн нэһиилэ өрүттэ сатыыр куорат аан туманынан бүрүллэн турар. Ол туман тугу-тугу саһыаран эрэрэ буолла? Эбэтэр Саҥа дьыл олохтуун даҕаны кэлэн ааспатаҕа дуу?

Аптамааты эттээбиттэрэ. Кыыс мэйиитигэр куһаҕан искэннээх сылдьыбыт эбит. Онто тэнийдэр тэнийэн, эт-этин бүтүннүү сүһүрэн бүппүт. Луоҕа да суох сотору, аҕыйах хонугунан (!) өлүөхтээх эбит.

Манна Халдьаайы буолбатах

Кумааҕы быйыл уон биирис. Дьиэ иһинээҕилэр кини тылыттан аны тахсыбаттар. Эчикийэ, уоллара уруок ааҕар, эгиэҕэ бэлэмнэнэр аатырар. Оргуул-кутаа хоһугар саптан тугу-тугу гынара, дьиҥэр, биллибэт. Атаһа Дьаллай куораттаан, соҕотохсуйан испитэ баара, кылааһынньыктарын кытта быйыл эмискэ чугасаһан сэргэхсийэн сылдьар. Тусуопка үөһэ тусуопка. Онтуларын кылааһынан көрсүһүү диэн ааттыыллар. Күн аайы көрсөр аата эмиэ туохтарын көрсүһүүтэ буолла. Түүҥҥү түлүрбэх оҕолоро тугунан тыыналлараын төрөппүттэр түһээн да баттаппаттар. Сатаатахха, дэриэбинэҕэ да хааталыахха сөп. Дьон хараҕын аалымына эрэ. Ыал харааһыгар эҥин. Кылааһынан көрсүһүүлэригэр сөп буолбакка, ахсыыларын төрөөбүт күнүн күргүөмүнэн атаараллар. Арыгылыырга баҕас сылтах баһаам. Төһө да арыгылааталлар, туох да иҥэ-дьаҥа суох көрсүө оҕолор. Халдьаайы оскуолатын устуоруйатыгар саамай эйэлээх уон бииристэр. Ис-иһигэр киирдэххэ, холоон ини. Чэ, ол хааллын. Биһиги билэрдии Кумааҕыбытын батыстахпытына да сөп. Онтубут да сырыытын ситэрбит саарбах. Дьэ сити. Киһибит күн сарсын куораттыыр буолбут. Илин эҥээрдэр курдук ыллылар да аттамматтар. Халдьаайы диэн кый ыраах дойду ээ. Куоракка диэри, бээ, уһун-киэҥ айан. Айанныыра айанныыр. Биһиги киһибит айантан саллыыһы дуо – баҕарда да быраап. Күн сарсын барабын да сабаас диэбитин кэннэ дьоно хайыахтарай, харчы көрдөһө сүүрдүлэр. Баар-суох уолларыгар мунньан-тараан сүүрбэттэн тахса тыһыынчаны туттаран кэбистилэр.

Эрэйдээх айан буолан биэрдэ. Хаарбах массыына, саарбах суоппар, куһаҕан суол – барбах-барбах айаннаан нэһиилэ куораты буллулар. Аныгы куораччыт дьоллоох Дьокуускай туонатыгар баар буолан хаалбытын итэҕэйиминэ хантаарыҥнаа да хантаарыҥнаа. Олоотууртан ордуо суоҕун тымныы боруоктаата. Мунан-тэнэн хонуохтаах ыалын нэһиилэ булан «һуу» диэтэ. Барыны-бары билээҕимсийэр, аан дойдуну анаараары хаайар Кумааҕы төрөөн баран куоракка саҥа үктэннэ. Киниэхэ барыта сонун, дьикти. Били, күһүн ыллаттарбыт хаптаҕай тэлэбииһэринэн эрэ билэр куората илэ чыҥха атын эбит. Куһаҕан диэҕин куорат аата куорат, үчүгэй диэҕин үчүгэйин бакаа көрдөрө илик. Маҥнай таах кэлэммин диэн кэмсиниэх курдук буолан испитэ. Онтон улам дьиэтийэн, куоратымсыйан барда. Бааннаны сэргээтэ, оптуобустаахтар диэн ордугургаата. Арай, дьиэҕэ тэстэргэ үөрэнэн быстыбакка эрэйдэннэ. Таһырдьа субуллан олорорун ыала сөбүлүө суох. Ол таһырдьа чугаһынан убуорунай да суох этэ. Ханна сылдьаахтаабыта буолла. Күһэллэн уньутаастарыгар олорон көрдө. Тахсыахтааҕа тахсан бэрт. Инньэ туолуоҕунан туолан эрэ баран тоҕу барда. Онтун сууйтарбата. Дьэ, сыт-сымар мааны. Дьиэлээх дьахтар сарылыыката дьикти. Саҥа дьыллаһыахтаах эҥин киһи атын, бэтэрэнэн соҕус урууларыгар хоно бараахтаата. Онтуларын дьиэлэрэ аһара боростуой буолан биэрдэ. Уута-хаара суох, нууһунньуга баҕатын хоту таһырдьа. Түүннэри ол дьиэҕэ тиэстээри ыксатта. Онно-манна түбэһээйэҕин, дьиэҕэ бөх мөһөөччүгэр хойуулаа диэн көрбүттэрин биһиги киһибит кыккыраччы аккаастанна. Бу да буолларбын оннук түһэ иликпин диэтэ.