Венера Петрова – Mayday (страница 5)
Луох ас астыан да санаата кэлбэт. Уунан эрэ сылдьар күн солото суох Фантомас аһыырын кэтэһиннэрдэххэ ас аһыйар, астаан баран хааллардахха үөр оҕо сотон ааһар. Утарыта көрсөн олорон чэйдииллэрэ аны ахсыылаах. Кыыс турулус-ирилис көрө-көрө аһаан чаллырҕатарыттан иһэ буһар. Үкчү аҕатын курдук диэн үөҕээри ыксатар. Фантомас аһыыр-таҥнар баҕаттан луох-ийэтин тулуйар курдук. Ылаары эрэ гыннаҕына ымманыйар, туһанаары эрэ гыннаҕына тупсар. Дьахтар да улаханнык иэйдэҕинэ ас астыыр, кыыһын сымыйанан бэрийдэҕэ буолар. Баҕалаах ахан чуумпутун оннук атыылаһан ылар.
Аптамаат быкпат буолан сынньаталаата. Кыыс да холкутуйда, луох да сымнаата. Сэбэ-сэбиргэлэ суох сэрии тохтуура биллэр. Аччаҥалаабыт Аптамаат курдук аһараалабат, күн аайы кэлэн хабарҕаларыгар турбат. Фантомас аҕыйах кэмҥэ оҕо оҕонон буола түстэ. Луох да ийэтийэн ылла. Аптамаата суох аҕыйах кэмҥэ алыс да үчүгэй этэ диэн кэлин ахта-саныы сылдьыахтара турдаҕа. Киэһэ аайы луох мэлииппэ оннугар аны: «Аптамаат кэлбэтин, Аптамаат кэлбэтин», – диэн лэбигирэтэр. Фантомас буолан баран хайдах Аптамаата суох сатаныай? Эйэлээх олоҕунан саптынар сэрии кэмигэр. Луох лэбигирэппитин аанньа барыта кини санаатын хоту буолан хаалбатаҕа ини. Кыраабытын да иһин кылбайбыта сүтүө суоҕа. Алдьаммыт Аптамаат өрөмүөннэнэ түһэн баран кэлбитэ эрэ баар буолуо.
Биир киэһэ аччаҥалаабыт кэлэ сырытта уонна эҥини кэпсээн туох да бэйэлээх хотуппат Фантомаһын соһутта. Ааспыкка хатааһыласпыт уолаттара хаайыыга киирбиттэр. Нюркаҕа дуу, ханна дуу инкэссээтэри халаабыттар. Ол киһини Камиль уруута үһү. Киһилэрин дьаһайан кэбиспиттэр. Милииссийэлэртэн саһан, босхо харчыларын тэбии, көҥүлгэ бүтэһигин айбардыы сылдьар дьүһүннэрэ эбит. Көрүлүүбүт диэн онно-манна тиксиэх кыргыттар. Ким өйдөтүө баарай. Эдэрдэргэ этэн да диэн. Ити бэйэлээхтэр луохтары истэн бэртэр.
Таскаатыйбыт Фантомас уонна Куһаҕан Уол
Аптамаат астаапкаҕа барда, мавзолей да исписээнньэҕэ таҕыста быһыылаах. Ылы-чып. Кэллэхтэринэ даҕаны ычык-бычык, биир-биир, хам-түм үктэнэллэр. Кэлиҥҥинэн били сыбыытыыр бэйэлэрэ сыттыын да сүттүлэр. Фантомас тэһийэ сатаан онно-манна тэлбистиир. Таска таҕыс – таскаа, иһирдьэ киир – бууса таскаа. Аны кэлэн Аптамаат да баҕалаах. Тугу гынан туругуруохха, тугу тобулан тууйар туланы тобуктатыахха? Өйбүт мөлтөһүөр, сүрэх диэн мэлигир, көстөр бэйэтэ эрэ мөлбөйөр. Уонна баран дуо? Көр көннөрү бэйэтинэн кэллэҕинэ эрэ…
Баҕарбытыҥ баар, эрэйбитиҥ эрэйээлинэй буолан хааларынан уратылаах. Санааҕынан салгыҥҥа суруй, иликкэ илдьиттээ да бүтүүкэтэ. Мавзолейга киһи кэллэ. Кимэ бакаа биллибэт. Фантомас ааны сэгэтэн көрбүтэ – Үчүгэй Уол сирэйин кэлтэкэтэ…
– Туох наада?! – Фантомас үчүгэй аҕайдык дэлби барбат дуо.
Сирэйэ-хараҕа суох тиийэн кэллэҕэй, сирэҕэс диэн иһэн киһитин хайдах эрэ атыҥырыы санаата. Аанын лаппа аһан одууласпыта – эмиэ да Үчүгэй Уолга дылы, эмиэ да атын күтүр курдук. Имигэс илэ эҥин-дьүһүн буолан түһэн. Акаарылаабатахха дылы этим дии-дии булкулла турдаҕына киһитэ:
– Мин Үчүгэй Уол убайабын ээ, – диэн уоскутта.
Күтүр арба убайдаах этэ дуу. Кинилэри өссө игирэлэр диэн бутуйааччылар. Эчи, биир да буоланнар. Биирэ Үчүгэй Уол, манта Куһаҕан Уол эбитэ дуу, оччоҕо? Эрэйдээх туох да куһаҕана суохха дылы. Куруук күлэ сылдьар күтэр хараҕа бүгүн тоҕо эрэ курутуйбукка дылы.
– Мин, баһаалыста, эһиэхэ олоро түһэбин дуо? – Кэм да туһанаары курутуйдаҕа-гыннаҕа буолан кубулунар эбит.
– Ол эмиэ тоҕо? – Фантомас луох ийэтин хаанын ылыннаҕа дуу.
Куруук аана аһаҕас мавзолей Куһаҕан Уол туһугар хатаннаҕа, кэлбиккэ эрэ элэккэй кыыс бүгүҥҥү ааттаах күҥҥэ кытаатан хааллаҕа үһү. Хантан эрэ инньэ түгэхтэн луох-ийэтэ сүүрэн кэлэн кыттыста.
– Кимҥиний, туох наадалааххыный?! – Ыххайан түһэн, ама да ыалдьыты холдьоҕуох хотуускалар.
Луох уолу көрөн соһуйда, иккис Үчүгэй Уол илэ бэйэтинэн тиийэн кэллэ диэн дуу син сымнаата.
– Үчүгэй Уол үөнүгэр ыыттаҕа. Ол тойооску тугу-тугу туойбута биллибэт.
– Суох, мэнээк, өйдөнүөххэр диэри баран олоро түс эрэ диэбитэ, – Куһаҕан Уол үчүгэй буолан көстөөрү кырдьыгынан киирсэргэ сананна. Ол тугуй, манна өйдөнөр дьиэ дуо?
– Суох, мэнээк… – Куһаҕан Уол мух-мах буолар.
– Мэнээккин кытары сырыт ээ, – луох тылынан оонньуурга сананна быһыылаах.
Мавзолейбыт хотуна тура сатаан баран, туох да туһа тахсыа суоҕун сэрэйэн оронун түргэнник булла. Дьиэ диэн киниэхэ тугуй? Ороно да тэлэбииһэрэ. Уонна оттон айаҕын айдаана. Тэлэбииһэр саҥатыгар буолан ийэтэ аах туох диэн быһаарсыбыттарын өйдөөн истибэтэ. Куһаҕан Уол муннукка кирийэн турар кириэһилэҕэ кэлэн лах гынан олорунан кэбиспитигэр соһуйан эрэ хаалла. Луох оҕо оонньообутун курдук оһуобай кыра остуолун тардар түбүгэр түстэ. Тугу эрэ сылытан сырдьыгынатар. Иһит-хомуос ырыата, тэлэбииһэр лабысхата – киэһэ курдук киэһэ. Эдэрдэр туох айылаах килбигийдэхтэрэй, саҥа-иҥэ диэн суох. Куһаҕан Уол Фантомаһы уоран көрөр да көрөр. Үчүгэй Уолу удьуордаан эмиэ сүрэҕин туттараары гыннаҕа дуу.
– Мин аармыйаттан кэллим ээ. Үчүгэй Уоллуун ону сууйдубут. Хас да күн. Кини испэтэҕэ. Миигин көннөррү батыһа сылдьыбыта. Кини мин тылбыттан тахсыбат. Быраат буоллаҕа дии, – Куһаҕан Уол айаҕа эмискэ аһыллан соһуталаата.
Аһыллан баран сабыллан бэрт. Биир кэм аармыйа айдаана. Кими да саҥардар аат диэн суох – биир кэм бэйэтэ да бэйэтэ. Бэйэтэ да буолсу дуо – аармыйа уонна аармыйа эрэ. Аарыма аармыйаҕа биирдиилээн киһи, бэйэ эҥин диэн суох. Луохтаах ханан эмит кыбыллаары гыналлар да, баһыйан, үрүт-үөһэ этэн үтүрүйэн кэбиһэр. Эбэтэр дьиэлээхтэр этиилэригэр мэҥэстэн, кыттыһан иһэр. Кинилэр эппиттэригэр аармыйа ханан эмэ син биир сыһыаннаах буолан тахсар эбит. Сол аармыйанан доҕуһуолланан аһаатаҕа буоллулар. Куһаҕан Уол аһыыр аат диэн суох.
– Мин маҕаһыыҥҥа бара охсон кэлэбин дуо? – уолбут хараҕынан оонньоон дьикти.
Аһын мыыннаҕа дуу, уол оҕо элэс гынан хаалла. Биир иһити кылабачытан аҕалла. Кытаанаҕы бэйэм эрэ уулуом диэн үөрбүтэ баара, луох кэбис диэминэ тэҥҥэ исиһэн барда. Фантомас биирдэ баҕас арыыланна, кэмчиэрийдэҕэ буолла. Аармыйа тиэмэтэ сҥп гынаттаата. Бүтэр уһугар луох бэйэтэ аармыйаҕа сылдьыбыт курдук сананна. Иһит бүтүөхчэ да итирэр аат диэн суох. Буокка барахсан ити үҥнэ. Биирдэ биэриэ – тэбиэһирдэ тэлэкэчитиэ, киэбирдэ кимиҥнэтиэ. Онтон эмискэ эстиэҥ, соһуччу сүтүөҥ. Бу барахсана хараҕын баайан эрэр дуу, хайа сах дуу – уолун сирэйэ улам унньуйан, уларыйан барда. Өссө тор курдук бытыктанна. Онто суоҕа буоллар Үчүгэй Уолга бутуйуо эбит. Куһаҕан Уол уонна Үчүгэй Уол ыккардынан мосуоннаах күтүрү кытары арыгылыы ахан олорор эбит. Итирдим диэҕин иликкэ дылы. Эбэтэр итирбит бэйэтин иккис бэйэтэ туораттан көрөр дуу? Бээ, бээ, бу курдук балаһыанньа хаһан эрэ эмиэ буолбута ээ. Эрдэ бэркэ сэҥээрэ көрбүт дьахтарын сирэйэ эмиэ көрдөрөн туран ханньайа-ханньайа атыҥҥа кубулуйан барбыта. Эр киһи эр киһинэн буолан хаалбыта. Саҥата кытта модороон, этэ-сиинэ, барыта-бары – хайдах да диэбит иһин эр киһи. Соннук мунаарбытынан утуйбута, сарсыныгар дьахтара дуу, туга дуу бара охсубут этэ. Күн бүгүнүгэр диэри саарбахтыыр – ол күн хараҕа иирэн ханалытан көрбүтэ дуу, итирик буолан буолан атыннык өйдөөбүтэ дуу. Эбэтэр дьахтар чахчы дьахтар буолбатаҕа дуу?
Луох хараҕын ньуххана сатыыр. Көрүдьүөс көстүү көһүөх симиэнэ суох. Иирэринэн иирбитэ илэ тиийэн кэллэҕэ.
Фантомас тугу эрэ гыннаҕа буолан аалыҥнаа да аалыҥнаа. Бу унаарыйан ааһар, ити унаарыйан ааһар. Ийэм иирэн эрэр диэн дьиксиммитэ көстүбэт. Туох эмэ тыас тахсаарай диэн элиэтиир ини. Тыас тахсыа буолуо тахсыбат. Луох орону булара эрэ хаалла. Аармыйа тиэмэтэ дьэ аҕынна. Уу чуумпу уһуутатаары ыксатта. Уһуутуур оннугар луоҕу көмөлөөн утута сатаатылар. Онтулара утуйан бэрт. Бүппэт дойҕоҕун тэлэбииһэр ыастыйата баһыйан абыраата. «Эргиччи эрэй, төгүрүччү түрүлүөн» диэн түүннэри-күнүстэри лэбэйдиир күтүр саҥатыгар бигэнэн луох утуйбуттаахха аттанан абыраата. Уол буолан кубулуна оонньообут Куһаҕан Уол куһаҕана киирэн, аны кини айдаана саҕаланна. Сыбыдахтана охсон сыгынньаҕын чырбалдьыйда, эр киһитэ өтөн эдэр кыыска элиэтээтэ. Кыыспыт мээнэ кыыс эбитэ буоллар мэниктэһиэ эбэтэр өһүргэнэн өрө мөхсүө этэ. Фантомас обургу омуна дэлэ дуо, кыыла киирэн кыргыһаары хаайда, үөнэ тиллэн үөхсүүтэ үксээтэ. Куһаҕан Уолу кумалаата, эр киһи элээмэтин эмэһэҕэ тэптэ. Таскаатыйбыт Фантомас кыһыытын Куһаҕанынан таһаарда, киэптээн-киһиргээн арыый да кэҥээтэ.
Икки Фантомас
Тыалы кытта тыал буолуох таскаатыйбыт Фантомаһы икки атахтаах саататымына, түөрт атахтаах көмөҕө кэллэ. Тастыын таскаатыйбыт мавзолей аанын тоҥсуйан тобугуруталларын оннугар тарбаан бардылар. Фантомас ааны аһа биэрдэ – хараҕар кыламнаан испит эрэл кыыма умулуннаҕа ол. Хаатаҕа аллаах икки атахтаах оннугар иринньэх баҕайы ибигирэс күтүр нэһиилэ тураахтыыр эбит. Ыран-быстан, ырдьаччы тоҥон сыккырыыр тыына эрэ ордоохтообут дууһа Фантомас диэки үчүгэй-үчүгэйдик көрө сатыыр да, ириҥэ хараҕа үрүмэтийэн мэһэй буоллаҕа үһү. Түүппэҕирбит устууканы аһынан иһирдьэ киллэрдэ. Хоройоро эрэ кулгааҕа – дьүһүнтэн дьүһүн ордубатах. Аһата сатаата – аһыыр да сэниэтэ эстибит эристиин итии сири булан охтон утуйан хаалла. Чэнчиһэ киирэн чээлиэн сиргэннэ – киирбит дууһа кирикэйэ бэрт. Ыт соннук охтубутунан хаалла, Фантомас эчикийэ үөрэнэн эбээри оскуолалаата.