Венера Петрова – Харах баайыыта (страница 9)
– Доо, дьиэлиэххэ эрэ.
– Хайдах? Кэтэстэххэ табыллара буолуо ээ.
– Буолуох буолбутун кэннэ… Кэтэһэн да диэн. Туох аанньаны истээри.
Ботугураһан үөхсүбэккин, дьиэҕэ бара охсон бэйэлээх бэйэтин эрин баҕас кэһэттэҕинэ табыллар. Оччоҕо урукку хат уруһуйданан, күннээҕи түҥ-таҥ төттөрү таҥыллан хаалаарай?
Эйигин таптыыбын. Эйигин эрэ. Ол эрэ иһин олорорум буолаарай? Эмискэ тиксибит иэйиибин ылан кэбистэхтэринэ, таҥыллыбыт ыһыллан тарҕанан хаалаарай. Оҕо диэхтэрэ, ааһыа диэхтэрэ. Эрдэ иэйбитим, өссө да эдэрим буруйум үһүө. Мин таптыыбын, онон бүтэр.
Түөһүн иһэ минньийэн, хайдах эрэ сылаанньыйан кэллэҕэ үһү. Ол барыны сабардаан, түгэҥҥэ да уолу аан дойдуттан аралдьытта. Үлүгэргэ үктэтээри, балысхаҥҥа баттатаары гыннаххына туохтааҕар да күндүтэргэтэриҥ хараххар көстөн харысхал, өйгүн өһүлэн өрүһүлтэ буолуо. Туолугу быыһыах, ыктар ыгар ыарга быыс буолуох уобараһы туораттан кыйдаатылар.
– Ким ыппытай, ким? Саа эйиэнэ дуо?
Уол барытын өйдөөн кэллэ. Тапталын сыыһа ол тылларга таптаран сүрэҕэр төттөрү сөҥнө. Саа киниэнэ. Ону мэлдьэспэт. Эбириэс Айтаал киэнэ. Ону этиллибэт. Бэйи, тохтооҥ! Айтаал эбириэһин кимиэхэ эрэ эрэнэн туттарбыта ээ. Кимиэхэ этэй?..
Урукку хаһан да эргиллиэ суоҕа. Иккиэн айбыт аан дойдулара аны суох. Хайа эрэ түгэҥҥэ кинилэр адьас биир буолан ылаллара. Куруук баары Биэрэ хараҕынан көрдөҕүнэ араас өҥүнэн арылыйа түһэрэ. Туолук сүрэҕин нөҥүө кыыс бэйэтигэр саҥаттан саҥаны арыйыах курдуга. Ситинник уйан, ситинник сэмэй хайаан уһуой… Килбик кэрэни суох оҥорор туох уустуктаах үһү. Кими буруйдаан быыһаныахха?
– Эн дуо? Эн, эн, эн!!! – Туолугу тула өттүттэн ыххайан бардылар.
– Буруйдаахпын, мин бэйэбинэн… Эйигин…
Баарыҥҥы сарсыарданы аһаран, сарсыҥҥыга быһалаабыт буоллун. Халдьаайы Биэрэтин аанньал оҥостор ааттаах туох кыһалҕаттан халдьаайылары утары бардаҕай. Биэрэ туһугар бэйэтин да харыстыа суохтуу сананар эрээри. Саныы турар, саныы турар. Барытыгар кини. Кини эрэ. Бу Таалаҕа, хонтуораҕа, хос иһигэр, хаадьаҥалаабыт олоппоско олорооччу кини хаҕа эрэ. Хаҕы баҕас хайаатыннар даҕаны.
Нөҥүө күнүгэр таалалар турар кэмнэригэр турдулар. Олох салҕаныахтаах. Санааларын биир аалар – биллибэт биир. Экиспэртиисэ, эбириэс, силиэстийэ диэн тыа сиригэр олуонатык иһиллэр тылларга биир күнүнэн үөрэннилэр. Оттон уон бииристэр үөрэхтэрин дьыла саҕаланна. Барыны быһаарар, инникигэ олук уурар бүтэһик сыллара.
– Испиирэни билэҕин дии, били…
– Аа, билэн.
– Кини һаайката бэспэрэдиэллээбит үһү дии, ХатыӨнаахха.
– Үрүйэлээх уолун дьаабылаан өлөрбүттэр.
– Буолуо, буолуо. Онтуҥ дьиҥнээх отморозок.
Үстүүннээх Уйбаан сытан эрэ дойдуларыгар буолбут быһылааны ыас гыналлар. Куосталара кыттыспат.
– Дыа, Куоста!
– Насралла!
– Аа? – киһилэрэ атын ааттаннаҕа дуу, дьэ саҥа аллайар.
– Аа… – Куосталарын бантааһыйа иһиттэн кыайан оруо суохтар.
Онно арай биһиги өтөн киирэрбит дуу. Ээ, кэбис, амырыыны айан таһаарбыт диэн бэйэҕит айдаарыаххыт. Ол кэриэтин дьиҥ олоҕу батыһыаҕыҥ. Күннэтэ буолары тиспиппин баалаабат, ону баҕас мэлдьэспэт инигит…
Олохпут бакаа ортотунан. Уолаттар ыастыйалара эрэ мантан көстүбэт олоҕу хатылыыр.
– Аҕыйах хонук иһигэр хас да киһини мачыы гыммыттар.
– Бээ, ол Испиирэ, тохсус дуу, хаһыс дуу эрэ буолуохтаах этэ дии.
– Арааһа онус буолуо. Быһайын кинилэр миигин куруустаабыттара.
– Ээ, онтуларыҥ киһи аахсыбат дьоно.
– Уоттар! Шииттэр өс хоһооннорун билэҕит дуо? – Куосталара букатын атын тиэмэҕэ көһөөрү гынна.
– Аа?! Бу да киһи.
– Бырахтараары гыммыт… – Үстүүн күлэн сыһыгырыыр.
– Ээ чэ. Эһиэхэ өйдөтөн да диэн. Эһиги билэргит эрэ Халдьаайы да Хатыҥнаах, – киһилэрэ өһүргэниэхчэ.
– Өссө мамбыаттар диэриий, – Уйбаан аны өһүргэнээри хаайар.
– Эһиги глобально толкуйдааҥ ээ!
– Босуол! Соторутааҕыта бэйэҥ тылыҥ баһа мустуу да истириэлкэ этэ дии, – Үстүүнүҥ аахсан баран төннөөччү.
– Ханнык эрэ кыра ыстыычыкалар, иҥэ-бата сатаан охсуһуулар, солуута суох солоһуулар туохха наадаларый? Мэнээк, таах сибиэ буоллаҕа, – Куоста Куостанан буолан барар.
– Улахан кыраттан саҕаланар. Оннооҕор өрөбөлүүссүйэлэр… – кинилэр улаханнара Уйбаан куолуһута киирэр.
– Кыраны күөртүөххэ, быстаҕынан далаһаланан, бэйэ туһатыгар эргитэн улаханы оҥоруохха сөп, – эмискэ өрөбөлүссүйүөннэй тыыннаммыт уол этэн-тыынан бардаҕын көрүҥ. – Барыта хайысхалаах, сыаллаах-соруктаах буолуохтаах.
– Дьэ, туохтан сылтаан, туох туһугар сэриилэһэ бараары гынныҥ, дураак? – Үстүүн өрөбөлүссүйүөннэй өйө уһукта илигэ өтө көстөр.
– Өрөбөлүүссүйэ өйтөн саҕаланар. Өй тугу тобулбатаҕа баарай… Уонна утара соруннахха тугу баҕарар утарыахха сөп.
– Чэ, холобур?
– Хайа да кэм, былаас, тутул итэҕэстээх. Онон киириэххэ сөп. Үчүгэйдээҕэ умнуллан, куһаҕана эрэ хостонон бардаҕына, ким баҕарар өрө тураары өргөстөнүө. Сумотуоха саҕаланнаҕа ол. Сумотуоха кэнниттэн сумуута кэлиэ. Саҥа дьонтон саҥа дьоруойдар күөрэс гына түһүөхтэрэ.
–Бу да киһи. Эн бантааһыйаҥ бараммат. Били, хаһан эрэ Халдьаайыга…
– Ээ, ол диэн. Бантааһыйа буолан баран баламат, балысхан бааллаах буоллаҕына астык.
– Дьэ эрэ, дьэ эрэ! Хата, кэпсээ, – тэлэбииһэрэ суох тэһийбэт Үстүүн үөрүүкэтэ дьикти.
– Наака… Киэһэ буолла.
– Чэ, чэ, доҕоор, аччыыһырыма, – убай Уйбаан эмиэ кыттыһар.
– Ислам бартыһааннарын ким да кыайбат дииллэр. Ону ис-иһиттэн үөрэтээри Кирьят Шмонаҕа…
Ыы, киһибит ыыра ыраатан ситиэхпит суох дии. Кини бантааһыйатын баарыһа тыал үрдэр эрэ тиириллэр. Ханна-ханна тиксиэ, киһини батыһыннаран туохха-туохха тиэрдиэ биллибэт. Аны байабыыктары арбаабыт, тэрэриисими сэҥээрбит диэн уорганнар уорбалыахтара, ааҕааччылар айманыахтара. Кэһэйбит киһи суруйаары гыммыппын суох гына охсорбор тиийэбин. Эбэтэр туспа лоскуйга тиһэ-тиһэ кистэлэҥ архыыппар уурарым дуу?
Оттон Куоста тылынан оонньоотун ээ. Олоҕунан эрэ оонньооботун, көстүбэт сэриинэн эрэ үлүһүйбэтин. Киэһэрдэ. Түннүк сабыытын сэгэтэн таһырдьаны одууластахха оннук айылаах туох да суоҕун курдук. Түннүк диэн – таһырдьа тахсан кыратык хааман көр ээ.
Араҕас Агыраадаҕа аралдьытар дьиэ арааһа баар. Харчылаах эрэ онно тоҕуоруһар. Көннөрү көлөөктөрү эмиэ ол сирдэр угуйаллар. Итиннэ бөлөхтөһөн, манна мустан турар ахан буолааччылар. Тула тоһуур. Түүннэри килиэп ыла тахсабыт диэн уолаттар чуут былдьана сыстылар. Аралдьытар киин таһыгар араллаан бөҕөтө. Иннигэр икки киһи далбаатаһа сылдьар, ойоҕоһугар охсуһаллар, кэннигэр кэһэтиһэллэр. Онно хабыллымаары утары дьиэнэн сөрөнөн ааһаары гыммыттара – ол дьиэ анныгар эмиэ айдаан.
– Ойоҕоһунан сытыар, ойоҕоһунан! – өссө оннун булларан баран кырбыыр дьон эбит.
Соҕотоҕу сойуолаһан соһон киллэрбиттэр быһыылаах. Ааһан иһээччини атаакалыыллар эрэ, туох эрэ «косяктаах» сордооҕу буулаатылар эрэ – тохтоло суох тэбиэлээн тиҥиргэтэллэр. Инчэҕэй эттээҕи иэдэтииһилэр. Килиэп сиир баҕаттан киирэн биэрэ сыстылар, кыл мүччү дьиэлэрин буллулар. Өйдөөх сылдьан быкпыттара – куораттара куттала бэрт эбит. Саллыбычча түүннэри аны кэриимниэ суох буолан андаҕайаллар. Холоон хороонноругар сытыахтара, күн сарсын күүлэйдиир дьон ини. Ол иннинэ киһини бары сиилиэх курдуктар.
– Онтуон сабыс-саҥа массыынатын ханнык эрэ отморозоктар үлтү сынньан кэбиспиттэр. Прикинь – КИНИ киэнин! Сойуолаһан барыларын булаттаабыт, – Үстүүн бу түүн аан дойду сэкириэтин барытын аһыыһы.
– Бэйэлэрин уонна үлтү сынньыталаабыыт? – убай атын убай сырыытын сэрэйдим дии саныыр.
– Сынньыбыта буоллар өссө ылаадына этэ, – Үстүүн кэпсиэ буолуо кэпсээминэ уһатар-кэҥэтэр идэлээх.
– Мачыы гынаттаабыт дуо? – Уйбаан чап гыннарар.
– Ыыһых.
– Хайдах ол?
– Хайдах-хайдах, боростуойдук.
– ?
– Биир-биир, эбириэһинэн.
– Уонна?
– Хайдах уонна? Оттон барыларын өлөртөлөөбүт, – Үстүүммүт кэпсээнэ киинэтиҥи.