Венера Петрова – Харах баайыыта (страница 8)
– Дьиэҕэ уораары-талаары көтөн түһэллэр. Бэйэҕин балконунан быраҕан баран малгытын барытын илдьэ тахсыа этилэр. Эбэтэр күүһүлүө этилэр. Билэр дьонуҥ буолуо, ээ? – кыыһы ыгаллар-ыгаллар, туһа суох.
– Хайдах тугу да өйдөөбөккүн? Итирик этиҥ дуо? – онтон олуйан киирэн бараллар.
Кыыстара «билбэппин», «оннук быһыылаах этэ», «ким билэр» диэн эрэ хоруйдуур. Милииссийэлэр «амнезиялаабыт» кыыһы манаан баран олоруохтара дуо, элэс гынан хааллылар. Дьэ онно эрэ тиллэн улаханы абырыах Онтуоннарын ыҥыран ыллылар. Оросбуорканан эрэ олорооччубут хайа эрэ халдьаайылар тустарыттан «марайсы» буолуом дуо диэтэ быһыылаах, туох да хамсааһыны оҥорбото. Түүҥҥү түбэлтэ төрдө-төрүөтэ биллиминэ соннук хаалла. Илиитин эчэппит кыыс бэлэм сылтах иһити сууйартан босхолонно. Туох да туһата суох «телканы» таах аһата олоруохтара дуо, сотору онтубут холдьоҕулунна. Уолаттар бэлэм итии ууга иһити баҕас бэйэлэрэ да сууйар инилэр.
Милииссийэлэр кэлин эмиэ кэлэ сырыттылар. Сэсиэттэртэн ону-маны ыйыталаһан көрдүлэр. Ол дьонуҥ оҕолору бэйэлэрин үҥсэллэр.
– Куруук мусталлар. Кэлии-барыы, һуу-һаа, – Куосталааҕы кэтээбиттэрэ ырааппыт эбит буолбат дуо.
Түннүгү таастыахха, ол-бу малы өрөмүөннүөххэ наада. Кими харчыга ыйаан ороскуоту сабыахха? Барытын өтүүктүү охсуохха. Үс уол өйө үлэлиир. Өйдөөх буолар эмиэ да үчүгэй эрээри, өйүнэн харчыны бэчээттиэҥ дуо.
– Кысалҕа диэтэҕиҥ, – Куоста кыһыйар.
Кыһыйымына, кини ордук ночоотурдаҕа. Уонна түннүк.
– Нуу-наа! Түннүгэ-үөлэһэ суох богуон дьиэни куортамнаһыахха баара, – Үстүүн кыҥкыйдаан кыттыһар.
– Сити баар. Биллибэккэ-көстүбэккэ олоруохха баара, – убай киһи Уйбаан этэрэ-тыынара элбэх да, онто сирэйигэр суруллан испэт.
Кини биир кэм биир. Дьэ холку киһи. Холку буолумуна, кини ороскуота диэн кыра кини.
– Хайа дураактар буолуохтарай, ээ? Бэйэлэрин үчүгэй аҕайдык… – Куоста субу охсуһа барыахтыы сутуругун дуомун суураланар .
Мантан киэһэ ханна «косяктаахтарын», хас өстөөхтөөхтөрүн ааҕан байыахтара. Аах-ааҕыма, ороскуоту тугунан сабаллар, хайдах гынан балаһыанньаттан тахсаллар? Үбэ суох өтүүктэммэт дьыала ини. Дьонноро биллэхтэринэ отой өлөрөллөр.
Хас да күн таах сырыттылар. Үөрэхтэрин хата көтүппэттэр. Маҥнайгы куурустар манабылга сылдьар буоллахтара. Хойутаатахтарына кытта эрэпириэссийэлиэх курдуктар. Билиҥҥитэ куруустана иликтэр. Сураҕа, «первачтары» үөрэтиигэ моротуоруй биллэриллибит үһү. Ол иһин чуумпу. Ким да чокуллубута иһиллибэт. Мустуулар да тараахтыыллара уурайда. Саатар эрэ үөрэн, үүн-сайын диэбит курдук. Биһиги киһибит өр тулуйан-тэһийэн сылдьыыһы дуо, үөннүрбэтэҕинэ сатаммат. Кини көрүлүө, иһиэ-хайыа. Түннүгэ буоллаҕына бэйэтэ оҥоһуллан, атын тэрилэ өрөмүөннэнэн хаалыа үһү. Өйдөөх оҕо истэҕинэ да өйүн маалас хаалларынар эбит. Субу соторутааҕыта аҕай ылбыт устудьуонун билиэтин, паапкатын киһиэхэ туттарда. Уонна уол оҕото көҥүл көттө. Мууһунан көрө охсубут уулусса устун таах хаамыы. Халтарыйдар да охсубат. Бэнидиэнньиктэн бэйдиэлээбит милииссийэлэр харахтарын аалла аҕай быһыылаах – тараччы тутан ыллылар. Итиригэ суоҕун да иһин испит уонна эдэрэ көстө сылдьар. Охсуһуу буола турар сирин ырааҕынан тумнар уолаттар эдэрдэри сойуолаһалларыгар бэртэр. Мөлтөх таҥастаах, мөкү көрүҥнээх өттүн тоҕо эрэ тута сатаабаттар ээ. Ылаллара суох буоллаҕа.
Үтүөлээн-анньыалаан массыынаҕа симтилэр. Арааһыгар иккис ГОМ-Өа илтилэр. Дьуһуурунай чааска бэйэтин курдук биир уоллуун олор да олор. Уола билэр киһилээх буолан сотору таҕыста. Боротокуол толороору Куостаны ыга сатаатылар да, туһаламматылар.
– Сааһыҥ хаһый?
– Уон сэттэм.
– Сымыйалаама!
– Кырдьык, уон сэттэм ээ.
– Ханна үөрэнэҕин?
– Суох.
– Хайдах? Оччоҕо тугу гынаҕын?
– Суох.
– Ханна олороҕун?
– Хатыҥнаахтан сылдьабын. Дьоммор күүлэйдии кэлбитим.
Куоста биэрсийэтин итэҕэйбэтэллэр да, оҕолору кытары бодьуустаһар сулууспаҕа утаардылар. Онно үчүгэйэ диэн быардаабаттар. Дьахтар саарыстыбата буоллаҕа. Тылынан баҕас кыайаллар. Куостаны биир иэдэһигэр мэҥнээх саха дьахтарыгар туттардылар. Онто кинитэ да суох киҥэ-наара холлон олороро. Силбиэтэнэн дьикти.
– Туох күнэ үүннэҕэй. Бэнидиэнньиктэн бэһирбит бэдиктэрий. Бэйэм өйүм тахсаары олордоҕуна эҥин итириктэри аҕал да аҕал. Сорох эриттэн арахсан эрэр. Ол учуокка ылыллыыһы дуо. Ханнык оскуолаҕа үөрэнэҕин?
– Ханнык да буотах.
– Сүгүн кэпсэт!
– Кырдьык, мин Хатыҥнаахтан кэлбитим.
– Бүгүн хатыҥнаахтар күннэрэ үүммүт дуу, тугуй? Оччоҕо устудьуоҥҥун дуо?
– Һуох, мин таах күүлэйдии кэлбитим.
– Дьэ, бэркэ күүлэйдиир оҕо эбиккин. Кимнээххэ кэлбиккиний?
– Маамабар.
– Хайдах ол? Ийэҥ манна олорор, бэйэҥ Хатыҥнаахха дуо?
– Аһаа. Маамам манна олорор эрээри олорбот…
– Тугу-тугу туойаҕыный ээ? Киһи бэйэтэ нэһиилэ…
– Олорбот, ээ, олорор. Бырапыыската Хатыҥнаахха.
Киһибит өйө бааллан түҥ-таҥ бараары гынна. Өссө төлөпүөнүн нүөмэрин биэрдэҕэ үһү. Хата, кини дьолугар, ким да туруупканы ылбата. Кинитээҕэр кыһалҕалаах дьахтар түргэнник утаара эрэ охсоору бэбиэскэ суруйан биэрэн баран ыытан кэбистэ. Онто бэчээтэ да, илии баттааһына да суох.
– «Вызываетесь на допрос…». Тугу гыммыппар доппуруостууллар ол? «В мэрию…». Өссө мээрийэлээхтэр ээ, – Куоста уулуссаны булаат уларыйан хаалла.
Хараҥа. Хайа диэки хайысхаланар, хайдах дьиэтин булан тиийэр? Бэлиэ буолуох мэчиэт эрэ баар. Бу диэкини Куоста билээхтээбэт. Кини ыыра диэн устудьуоннар уокуруктара, Араҕас Агыраада, Хара Агыраада, куорат киинэ, паарка эҥин. Хайа эрэ кыргыттары баайсан син ыйдарда. Ыйбыттарын хоту уол оҕото сатыы түһүннэ. Ырааҕын ыраах да, дьиэҕэ, сылааска тиийэ охсор баҕа кымньыылаан түргэнэ дьикти. Ол иһэн хайаларын эрэ саннынан таарыйан ааста.
– Тугуй дыа?!
– Аа?!
Анарааҥҥыта өһүргэнэрэ сокуоннай курдук да, биһиги киһибит боотура бэрт. Милииссийэлэр кыыллаабыт өрүөллэрэ өһүргэтэрэ көҥүл, өһүргэнэрэ дөбөҥ. Ол иһин таарыллыбыт аахса-хайыы барбата, биир тылынан, баһыйтарда. Онтон эр ылан Куостабыт «Өссө ким баар?» диэбиттии ол-бу диэки көрүтэлээтэ. Киниэхэ тэҥнээх чугаһынан суох буолан абыраата. Дьиэтигэр тиийэн эрдэҕинэ эмиэ тохтоттулар.
– Кэл эрэ манна!
– Дьиэлээн иһэбин, дьиэлээн, – киһибит били боотура ханна да суох.
– Испитиҥ дуо? Бардыбыт массыынаҕа! – бааспыт байыаннай уонна араҕан бэрт.
Барсан истэ ээ, тук курдук. Онтон өй ылан:
– Ээ, мин торуой гуомтан иһэбин ээ, – дии оҕуста.
– Торуой даа?
– Кумааҕыбын да көрдөрүөхпүн сөп.
Онтун көрдөөһүнүгэр бириэмэ бөҕөтө барда. Сиэппит да элбэҕэ кыайда.
– Бу, – куһаҕан да кумааҕы ардыгар быыһаан ылааччы.
– Дьиэлээн иһэҕин дуо? Чэ, сөп, – баҕарбаталлар да ыыттылар.
Уол хараҥаны кытта хараҥа буолаат:
– Бөхтөөр! Захочу – замочу! – диэн саайда уонна дьиэтигэр дьылыс гынан хаалла.
Куостабыт дьоруой. Буолумуна – күҥҥэ иккилиитэ милииссийэҕэ тутуллар ыччат аҕыйах ини. Акаарылары албыннаталаата, бэйэни да түһэн биэрбэтэ, сибэтиис да гыммата уонна быардаммата. Уол оҕотугар уонна туох наада. Аан маҥнайгы бэбиэскэтин бүөбэйдээн байда.
– Бөхтөр диэн сүөһүлэр буоллаҕа дии. Бу кумааҕыбын уурунан кэбиһиэххэ наада. Кэллиэксийэлиэм дии-дии, һа-һа.
Ханна да уонна суох кэллиэксийэтин киһиҥ хаһан эрэ харчыга көрдөрөн сытыйа байыа. Былыр кыраамата мунньан куоталаһаллара. Билиҥҥилэрбит мунньуулара муода буолсу дии. Кэллэксийэньиэр киэптии түһэн баран син уоскуйда. Тэлэбииһэр эҥин суох. Өстүбэс, киһибит үөрэхтээх этэ дии. Сайдаары хаһыат ааҕан барда. Онтон улам умсугуйан умса түстэр түһэн истэ. Ботугуруур-ботугуруур.
– Сверхсекретности, которой окружена «Хезболла», могут позавидовать ЦРУ, ФБР и «Моссад» вместе взятые. Рты ее членов закрыты так же надежно, как цейфы ливанских банков, не выдающих тайну вкладов. Ноо, дьэ эрэ! Организация устроена гениально просто. Маленькие группы по три-пять человек. Никаких отношений с другими группами. Приказы отдаются по телефону неизвестным человеком, у которого есть только кличка. Люди могут жить в одной деревне, но не знать, что состоят в одной и той же организации. Все любят секреты, особенно мужчины. Это так естественно. «Хезболла» дает людям ощущение значимости и необычности в обыкновенной жизни. Опыт «Хезболлы» уникален, его будут изучать в военных академиях мира, – Куоста бу дойдуттан ырааттаҕа ити. – «Хезболла» – это первая профессиональная армия в мире, целиком использующая партизанскую тактику.
Хайа эрэ Ливан туһуттан киһибит хаана хамнаата. Ол-бу быракааһын умнан атынынан, манна суоҕунан иирээри гыннаҕа дуу. Бэйэтэ эрэ иириэ үһү, уолаттарын өйүн ытыйар. Бу үйэҕэ бэлиитикэнэн интэриэһиргээбэтэх оҕолор тылларын баһа «Насралла» да «Хезболла» буолла.
– Насралла диэн Ливан Че Геварата, – Куоста куолуһутун ааһан бэлиитик киэнэ бэрдэ эбит.
Бэйэ кыһалҕата кыйданан, саҕах сыҕаллан биэрэн онто да суох оһуобай олохторо дьиктитийэн истэ. Улахан оҕолор да арааһынан оонньууллар. Куоста өйүнэн оннооҕор буолуоҕу айан таһаарааччы… Урукку-хойукку бантааһыйатын барытын манна тистэххэ аҕыс айдаан тахсар ини.
Түүн буолла. Дьон тарҕаһан барда. Уон бииристэр төрөппүттэрэ эрэ хааллылар. Түүннэри уоттаах хонтуора түрүлүөн буолбутун туоһулуур. Туох да биллибэтэ таалалары аалар. Сорох-сорохторго биллибэтэ ордук курдук. Хонтуора бүтэй кимнээх эрэ истэ охсубуттар – саа уонна эбириэс былдьаммыт. Саа сураҕын истээт Аанча куһаҕан буола сыста. Оттон эбириэс? Хантан ол эбириэстэннилэр? Оҕоҥ туһунан тыынарын, муннуҥ анныгар туох буоларын сэрэйбэккин. Сэгэтэн көрө да сатаабаккын. Сэмээр, тугу да сэрэйиминэ олорбутуҥ ордук. Эргиччи эрэй эйигин эрэ тумнуо, төгүрүччү түрүлүөнтэн эн эрэ төлө көтүөм диэн эрэнэриҥ оччото дуу… Долгуҥҥа оҕустарбыт Аппанаас холобур буолан уолун ииппэтэх, онто саалаах охсуһа барабын диэн киһини… дэҥнээбит, ол киһитэ Биэрэтин убайа эбит. Барыта ситимнээх, төрдүттэн төрүөттээх. Биир сапка тиһиллэр буоллаҕа барыта. Мантан салгыы хай… Аанча саныан да саллан аралдьыйаары Аппанааһын тардыалаата.