Венера Петрова – Эргиччи эрэй (страница 3)

Итиччэни көрөөт, Yүлүйэ куттал туһунан таһыччы умнан кэбистэ, үөмэр-чүөмэр үктэнэн олордуу мастары быыһынан олбуорун кытыытыгар чугаһаата.

Нуучча нууччата өтөн бэрт бөдҥ бөтөстөртөн биир төбөнөн уһун сымыйа Евсиков кыһыл баһа акула курдук эмискэ-эмискэ күөрэҥэлиир. Онтон Момуой аттыгар биирдэ баар буола хаалла (төбө аата Момуой диэн ээ). Саах тэллэйэ сэлээппэ бу иннинэ туох эрэ диэн киирэн биэрбит быһыылаах. Куһаҕан Евсиков төбө диэки ыйа-ыйа: «Дурно человек», – диэн көөҕүнүүр. Хамсааһын дириҥиэн иннинэ хамсааһын кыбыта түстэххэ – Бааттаах Баһылайтан, үчүгэй уолтан, Тайах Дармыдыантан уратылара аартык олохтоохторо. Yүлүйэ икки, Момуой икки дьиэлэрэ утарыта көрсөн тураллар. Сандалы ситэрэн биэриэх биир бэтиэхэ оҕонньор. Биириҥ тылынан оонньоон дьону сүгүн аһарбат, Момуойуҥ уоран көрөрүнэн уратылаах. Онтон сэлээппэ биирдэ күөрэс гынар да, Сандал саҕалаабыт кэпсэтиитигэр кыттыспыта эрэ баар буолар. Сүлүһүннээх тылын кыана туттара буоллар, отой да окко-маска балыйан сэлээппэни өйдөөн көрүө суох этилэр. Тугу эттилэр да онно олорсон иһэр, утарытын этэр, сатамматын саҥарар. Ыра ырааппыт, төлкө төннүбэт дииллэрэ оннук оруннааҕа буоллар, туохпут да сатаныа суох этэ, Момуойдуу тылбытынан оонньуу-оонньуу олорбутунан өлүө этибит.

– Дурно, человек, – нууччабыт да нууччалаатаҕа муодатын.

– Момоем дурно, – биирбит ону тоһоҕолоон, бэйэтин үөҕэллэригэр эбии-сабыы буолар.

Оскуолаҕа син үөрэнэн испитэ үһү. Сүрэҕэлдьээн, киһи уҥуоҕар саһан утуйан хааларын иһин салгыы оскуолаҕа сырытыннарабатахтар. Ол иһин, нууччалыы киһибит нуул. Онтон ити «Момоем дурно» диэн туттар ахан тыла. Ол да иһин ааттыын Момуой буоллаҕа.

Момуой бүппэт остуоруйаларыттан эрдэ-сылла биири быктарар ордук дуу. Бу саас биирдэ сүрэҕирэн соҕотох ынаҕын сыл таһаарар отун сайы супту аалан оттуур сирин өртөөччү буолбут. Момуой дьарыга диэн ол ынаҕа. Онтун бэрийиитэ диэн киниэхэ эрэй. Хайдах үөҕүөн булбат. Саатар ынаҕа бэйэтин курдук төттөрү майгылаах. Киэһээҥҥи ыамҥа кини эрэ ынаҕа күүттэрэр. Yөҕэ сатаан баран сылгылаан кэлэр. Бадарааҥҥа түһэр ынах эмиэ киниэнэ. Кэйиигэ диэн, күрүөһүтэ диэн – мээрин ол айдаана. Онон, бу саас сирин өртөөн баран бүтүннүү хоруо буолан кэлбит. Мөҥүттэр бэйэтэ ол киэһэ саҥата-иҥэтэ суох ампаар саҕа дьиэтигэр бүкпүт. Уот баран, устунан улахан баһаар буола сыспыт. Бары саба түһэн бэрт эрэйинэн умуруорбуттар. Арай, Момуой эрэ онно суоҕа. Хас да хонон баран, тулуйбатах – олбуор үрдүнэн саах тэллэйэ эмиэ көстөр буолбут. Барытыгар кыттыһа сатыыр бэйэтэ кэпсэтии уот диэки иэҕилиннэ да киэр хайыһар идэлэммит. Дьоннор имнэнсэн эрэ кэбиһэллэр. Момуойу маат ыытар биир ньыманы буллубут диэн үөрсүбүттэр да, сирэй-харах анньыбаттар эбит. Итинтиҥ сааһа да син ыраатта. Саас баттаатаҕын аайы майгыбыт тупсан иһииһи дуо – бүтэһигин Момуой үөрэрин биир ыал сүөһүтүн уоран сиэбиттэригэр көрбүттэрэ быһыылааҕа. Суланан тахсар. Ааһан иһээччилэргэ иһигэр хаатыйаламмыт сүлүһүнүн бэристэҕинэ арай чэпчиирэ дуу. Хараҕынан чахчы мөлтөх. Аҕыйах сылтан бэттэх ачыкы анньынар идэлэннэ. Ынахпын ынан кэлэн даҕайан туран одуулаатахпына эрэ билэбин диир да, уулусса дьонун араарарга дылы.

Дьон барыта сэлээппэлээх төбөнү өрө мыҥаан турар кэмигэр, хантан кэлбитэ биллиминэ биир ыччат баар буолан хаалла. Эмиэ ачыкылаах. Ол да үрдүнэн хараҕын быһыччы көрдөҕүнэ эрэ, быыһынан кыҥаатаҕына сатанар. Көрбөт диэн эрэй. Баҕа буоллаҕына баһаам. Кыһалла сатаан ас көрдүүрдүү айаҕын атан кэбиһэр. Уонна сабыа диэн саараама. Ханнааҕы ас чуо кини айаҕар кэлэн чоп гыныай. Арай, аан дойду сахсырҕата бэлэм айахха мустар. Ас тобоҕун амсайарга кинилэргэ да баҕа баһаам. Баттахпыт диэн бугул курдук, кыптыый суола ханан да суох. Онуоха биир үтүө күн балай отчут Момуой бугулум бэйэтинэн бу тиийэн кэллэ диэн күлүгэр имнэнээт үчүгэй аҕай үөрбэнэн үөлүө эбээт. Нөҥүө уулуссаҕа олорор эрээри манан эргийэн ааһар идэлээх Дьаллай Дьааска бытааһахпын дэммэт, иһэри кытта исиһэр, атынтан да маппат ини. Кинини кытары Момуой аймаҕа уол Кумааҕы Куоста кэлсибит. Момуойга кэллэҕэ буолан өрүү мантан арахпат. Оһуоба Сандал олбуорун айаҕын манаһар. Кубаҕайын иһин эбитэ дуу, хаһыат-кумааҕы тутуурдаах сылдьарыттан дуу, кыратыттан кини Кумааҕынан аатырар. Дьэ, ааҕар оҕо. Иккис Испирдиэҥкэ ити сылдьар быһыылаах. Ону баара майгыбыт момуойдуута атахтыыһы. Удьуордуур да буолар эбит диэх курдук. Эппитин эмэһэ курдук этэ турар Момуой мээритин ылбатаҕар махтал. Саҥата барыта күрүчүөк, төттөрү, түктэри. Дьиибэҕэ-дьээбэҕэ өйө, дьэ, тиллэр. Момуойу аһара барыах ыччат. Стивен Кинг кинигэлэрин эрэ батыһа сылдьан ааҕар, өлөрсүүлээх-өһөрүүлээх кинигэлэринэн бэркэ үлүһүйэр.

Туохтан мөккүөр тахсыбыта буолла. Сир-дойду ууга баран от үлэтэ харгыстаммытыгар Момуой эмиэ тугун буруйай. Сатамматын этэн айдааны саҕалаатаҕа.

– Ээ, хантан оттуохпутуй. Сир үйэтигэр кууруо суоҕа, – Момуой куолутунан тиэрэ хайыһан туран саҥарар.

Кэннигэр киһилээх дуу диэххэ айылаах. Остуолга буоллаҕына айаҕар аһы толору симнэн эрэ баран саҥарар идэлээх. Ол да буоллар Момуойуҥ култуурнайа дьикти. Эйигин «Эһиги» диэнинэн эрэ ааттыаҕа.

– Абааһы сүөһүтүн сүүстээн кэбиһиэххэ баара. Сылы быһа үүт да үүт, от да от айдаана. Сылаата дьикти, – уонна кыһалҕата суохтук дьааһыйан кэбиһэр.

– Хайыы, туох диэн эттэҥий, тугу сиэн-аһаан олороору гынаҕын? – таах туруохтааҕар ким эрэ буойдаҕа буолар.

– Ээ, эт сиэбит суох. Тииһим да ыстаппат, – сыҥааҕын туора-маары хамнатан көрөр. – Хойуулаабатаҕым хас да хонно. Биир кэм тот курдук сылдьабын.

– Оттон, дьэ, үүтү иһэн биэриэххин. Дьэ көҥү барыа этиҥ буоллаҕа.

Онуоха Момуой туох да диэн хардарбат. Па даҕаны, туох улуу хамсааһына буолаары гынна диэн өрө сүүрэн тахсыбыта, баара-суоҕа саах айдаана эбит дуу.

Сотору дьон биир дьыаланы түргэнник быһаардылар. Хантан эрэ биир иһити ойутан аҕалан истилэр. Yүлүйэ ол иһит, онтон өссө биир кураанахтаныар диэри иһийэн тура сатаан көһүйэ сыста. Дьиэтигэр киирэн хаалыаҕын интэриэһинэйэ дьэ саҕаланыах курдук.

Төбө көрө сатаан баран:

– Ээ, миэхэ эмиэ кутуҥутууй, – уонна салбаммахтаан ылла.

– Момуойга, кырдьаҕаска, кутан биэриҥ эрэ, – бу иннинэ дьону үөрэтэрдии иһийэн турбут Мара Бааска көөҕүнээтэ.

Төбөҥ бэлэм устуопкалаах сылдьар эбит. Онтун тоһуйан биэрдэ. Толору куппуттарын хантас гыннаран кэбистэ уонна испитин мэлдьэһэн мэндээриччи көрөн турда. Бороскуой ытын үрүүкэтэ дьикти.

– Чоот эрэ, б… ыта! Баһын хампы тэппит киһи баар ини, – Сандал ыалын ытыгар суоһурҕаннаҕа буолла. – Миигин баҕас үрүө да суохха баара. Хайа муҥун.

Күндү астан ким да маппата. Бэл, Бааттаах балайда турса түстэ. Ыттара кыһалҕата суох сыталлар. Бороскуой ытын үрүүтүгэр кымаардаан да көрбөттөр.

Ньуу-ньаа буолан барыыларын саҕана биир оҕонньор тиийэн кэллэ.

– Оҕолоор! Прасковья Ивановна манна олорор дуо? – бачча киэһэ хайалара балайданан кэллэҕэй.

– Ким, ким?

– Прасковья…

– Аа, Бороскуой дуо?

– Во, во, кини.

– Оттон эн ким буолаҕын?

– Ээ, эһиги миигин билбэккит. Маппый диэммин. Бу дойдуттан барбытым түөрт уонча сыл буолла. Огдооботуйан, олоҕум огдолуйан бу диэки кэлэн хааллым. Бороскуой эмиэ соҕотох дии? – оҕонньор эргэлээх хараҕар эрэл кыыма кыламнаан ылла.

– Дьэ, соҕотох доҕор. Хата, кытаат, кытарчы көр, – Сандал ыгылла-ыгылла күлэрин кыатана сатаан хардьыгыныырын быыһыгар.

Оҕонньор биллэрдик содьороҥнуур. Арааһа, быратыас атахтаах быһыылаах. Онтун умнан, түөрт уон сылы түөрэ көтүөхтүү түөрэҥэлии турда. Бороскуой тиэргэнигэр биирдэ баар буолан хаалла. Ыт өрө баһыгырыы түстэ. Сотору Бороскуой ытын буойар саҥата иһилиннэ. Уот умайда. Итини барытын маннааҕы дьон манаан ахан турдулар.

Онтон эмискэ Бороскуой уота ньимис гынан хаалла.

– Эйии, тоҕо соторутай. Кырдьаҕастарыҥ шустрайдар ээ, – Дьаллай Дьааска дьаллаҥалыыр уочарата буолла.

– Момуойуҥ да сүрдээх буолуо, – аны Тайах Дармыдыан олбуор киэргэлэ төбөнү хаадьылаата.

Момуой да хаһан эрэ ойохтооҕо. Иик-саах тоҕобун, күҥҥэ бачча биэдэрэни таһаарабын, оччо бөҕү уматабын диэн киһи аайы муҥатыйара. Биир оҕус таһаҕын саҕа бөх чабычаҕын тоҕорун улахан сах гынан байара. Бөхтөн сылтаан ойоҕун тойон үүрэн кэбиспитэ. Туох баар ордук малын, таҥаһы-сабы таһааран уматаат, ол ойоҕун умна охсубута. Онтун билигин куһаҕан түүл курдук саныыр быһыылаах.

Ити кэннэ Yүлүйэ дьиэтигэр киирэ сырытта. Уота баран хаалбыт. Били, эрэйинэн холботторбут уота. Барардыы бардаҕа. Ол да иһин Бороскуой ааһан иһэр мас атах аайы аатын алдьаттарбат эмээхсин буолуохтаах этэ.

Тахсыбыта – айдаан бөҕөтө. Мэнээк Микиитэ сирэйэ-хараҕа турбута сүр. Момуойу чуут охсо сыста. Төбө төкүнүйэн хаалбыттыы көстүбэт буолла. Онтон үлүбүөй дайбаһыы саҕаланна. Тиҥиргэтиһэн ыраатыахтарын, куһаҕан Евсиков туура барыларын тэлгэтэлээн кэбистэ. Киниэхэ холоотоххо биһиги дьоммут тииҥ курдук буоллахтара. Момуой дьиэтигэр куотан киирбит эбит – саах тэллэйэ түннүгүнэн көстөр. Кыайбыт-хоппут Акулов сэлээппэ диэки туһаайан сутуругун көрдөрдө уонна биирдэ-иккитэ үктэтэлээн боруҥуй иһигэр киирэн сүтэн хаалла.

Сити кэмҥэ тыалырда. Баарыҥҥы дуу этиҥи иитэр былыттар эмиэ эргиллэн кэллилэр. Мас-от суугунас буола түстэ. Yүлүйэ дьиэтигэр куотта. Сонно тута тыал өссө күүһүрдэ, тыас сүрдэннэ. Халлаан биирдэ чаҕылыс гыммытыгар Момуой сэлээппэтин омооно түннүгүнэн көстөн ылла. Ардах, дьэ, курулаппат дуо. Тэлгэнэн сыппыт дьон тиллэ охсон үрүө-тараа тарҕастылар. Өтөр бэттэх көрбөтөх дохсун самыыра буолла. Муора чугаһыгар арай маннык этэ. Айылҕаҕа туох эрэ кэһиллибит быһыылаах.