Рэй Дуглас Брэдбери – Фаренгейт бўйича 451º (страница 5)

Монтэг одатда бундай вақтичоғликларда иштирок этмасди. Фақат бир марта, икки йил аввал бир тажрибали ишқибоз билан гаров боғлаб, бир ҳафталик маошидан айрилганди ва Милдреднинг ғазабига дучор бўлганди. Хотинининг қаҳрдан қизариб кетган юзи ва пешонасидан бўртиб чиққан томирлари ҳамон ёдида. Энди бўлса тунлари иккинчи қаватдаги каравотда деворга қараганча пастдаги хахолашларга, кимдир роялнинг торларини тез-тез чертганга ўхшаш каламуш тирноқларини ертўла полига урилган товушларига ва кўппак бир сакраб, соя каби уясидан учиб чиққандаги бирдан тушган жимликка қулоқ тутиб ётарди. Кўппак найзасини санчиб, ўлжасини нобуд қилгач, шу заҳоти уясига кириб, кимдир уни ўчиргичдан ўчириб қўйгандай уйқуга кетарди.

Монтэг кўппакнинг тумшуғини силади.

Кўппак ириллади.

Монтэг ортга тисарилди.

Кўппак ўрнидан қўзғалди ва бирдан жон кирган кўк-яшил неон кўзларини Монтэгга қадади. Яна ириллади. Унинг овози электр ғинғиллаши, қизиган ёғнинг пишиллаши, металлнинг ғичирлаган овозининг аралашмасига ўхшарди

– Яхши кўппак, ювош, – деди Монтэг шивирлаб. Юраги кўкрагини ёриб чиққудек гупиллаб ураётган эди.

У кўппакнинг тумшуғидан заҳарли игна бир дюйм чиққанини кўрди. Игна ғойиб бўлди. Сўнг яна чиқди ва яна кўздан йўқолди. Кўппакнинг ич-ичидан ириллаш эшитилди. Чақнаб турган кўзлари ҳамон Монтэгга қадалган эди.

Монтэг тисарилди. Кўппак уядан чиқиб у томон қадам ташлади.

Монтэг қўлини кумуш устунга қўйди. Устун қўл тегиши билан дарров овозсиз кўтарилиб, Монтэгни туйнукдан юқори қаватга олиб чиқди. У титрар, юзида эса қон қолмаганди. Пастда кўппак тинчланиб, ўрнига қайтди ва кўп қиррали кристалл кўзлари ўчди.

Монтэг туйнук олдидан дарров кетмади. У аввал бироз тинчланиб олмоқчи эди. Унинг ортида, бурчакда, яшил абажурли лампа ёритган стол атрофида тўрт эркак қарта ўйнашарди. Улар тезда Монтэгга қараб олишди. Лекин бирортаси ҳам индамади. Фақатгина қақнус тасвири туширилган капитан бош кийимини кийган киши унга мурожаат қилди:

– Монтэг…?

– У мени ёқтирмайди, – деди Монтэг.

– Ким? Кўппакми? – сўради капитан қўлидаги қартадан кўз узмай. – Қўйсангиз-чи, у бировни яхши ёки ёмон кўра олмайди. У фақат хизмат қилади. Бу баллистик масала каби нарса. Унга траектория берилган ва у шу траектория бўйлаб ҳаракат қилади. Нишонни ўзи аниқлайди, ўзи қайтиб келади ва ўзи ўчади. У фақатгина мис симлар, аккумуляторлар ва электр энергиясидан иборат.

Монтэг ютиниб олди.

– Унинг ҳид билиш тизимини исталган комбинацияга – қанчадир аминокислоталар, қанчадир фосфор, яна қанчадир ёғ ва ишқорларга созлаб қўйиш мумкин, шундайми?

– Буни ҳаммамиз биламиз.

– Ҳар биримиздаги қонимизнинг кимёвий таркиби ва фоиздаги ўзаро нисбати пастдаги умумий картотекада жамланган. Кимдир у ердан маълумотларни олиб кўппакнинг созламасини тўлиқ бўлмаса-да, қисман, ҳеч бўлмаса, аминокислоталарга ўзгартириб қўйиши мумкин-ку. Кўппакнинг ҳозирги қилиғи учун шунинг ўзи етарли. У менга ташланмоқчи бўлди.

– Бўлмаган гап, – деди капитан.

– У ириллади, лекин тўла ғазабга миниб, ташланмади. Кимдир унинг хотирасини яқинлашганимда ириллайдиган қилиб ўзгартиргани тайин.

– Ким бундай қилиши мумкин? – деди капитан. – Бу ерда душманингиз йўқми, Гай?

– Билишимча, йўқ.

– Эртага мутахассислар кўппакни текширувдан ўтказишади.

– Бу биринчиси эмас, – деди Монтэг. – Ўтган ойда ҳам икки марта шундай қилганди.

– Эртага текширамиз. Хотиржам бўлинг.

Монтэг туйнук олдида тураверди. Бирдан уйидаги ҳаво алмаштириш панжараси ва унинг ортига яширилган нарса ёдига тушди. Бирор ким у ерда нима борлигини билиб қолиб, бу ҳақда кўппакка “чақиб” қўйган бўлса-я!

Капитан Монтэгнинг ёнига келди ва унга савол нигоҳи билан қаради.

– Мен кўппак кечалари уясида ётиб нималар ҳақида ўйлашини тасаввур қилишга уриняпман, – деди Монтэг. – Бизни кўрганда унга чиндан ҳам жон кирармикин? Бу мени чўчитади.

– У ҳеч нарса ҳақида ўйламайди. Биз унинг бирор нима ҳақида ўйлашини истамаймиз.

– Афсус, – деди секин Монтэг. – Унга жойлаган ягона нарсамиз – таъқиб қилиш, тутиш ва ўлдириш. Уни бундан бўлак нарсага ўргата олмаслигимиз қандай шармандалик.

Капитан Битти афтини буриштирди.

– Жин урсин! Ахир бу – моҳирлик билан яратилган, нишонни ўзи топиб, мўлжалга хатосиз урувчи ажойиб қурол-ку!

– Айнан шунинг учун ҳам унинг навбатдаги қурбонига айланмоқчи эмасман.

– Нега бундай дейсиз? Нима, бирон айбингиз борми, Монтэг?

Монтэг капитан Биттига қаради.

Капитан ундан кўзини узмай диққат билан тикилди, айни вақтда эса оғзи очилиб, кула бошлади.

Биринчи, иккинчи, учинчи, тўртинчи, бешинчи, олтинчи, еттинчи кун… Монтэг ҳар сафар уйдан чиққанда Кларисса шу атрофда бўларди. Бир марта уни ёнғоқ дарахтини силкитаётганда, кейинги сафар майсалар устида ўтириб, мовий свитер тўқиётганда учратди. Уч ёки тўрт марта уйидан чиқаверишда унга кузги гуллардан ясалган гулдаста ташлаб кетишганини кўрди. Гулдаста халтачага солинган бир сиқим каштан ва бир варақ оқ қоғозга ўралган кузги барглар ўрамидан иборат бўлиб, чиқиш эшигига пистон билан ёпиштириб кетилган эди. Кларисса ҳар оқшом уни муюлишгача кузатиб қўярди. Бир кун ҳаво ёмғирли бўлса, бошқа куни қуёшли, учинчи куни кучли шамол бўлса, тўртинчи куни ҳаво очиқ ва сокин, кейинги кун эса худди ёз қайтиб келгандек иссиқ ва дим бўлди, Клариссанинг юзи офтобда қизариб қолди.

– Негадир, – деди Монтэг улар метро бекатига етиб келишганда, – сизни анчадан бери биладигандекман.

– Чунки сиз менга ёқасиз, – жавоб берди қиз. – Менга сиздан ҳеч нарса керак эмас ва бирбиримизни тушунамиз.

– Сиз билан ўзимни жуда ҳам қари, худди отангиздай ҳис қиламан.

– Унда айтинг-чи, – деди қиз, – болаларни яхши кўрсангиз, нега менга ўхшаган қизингиз йўқ?

– Билмадим.

– Ҳазиллашяпсизми?

– Айтмоқчиманки… – деб бир зум тўхтади. – Биласизми, хотиним… – деди бошини чайқаб. – Хуллас, хотиним фарзанд кўришни истамайди.

Қизнинг юзидаги кулги бирдан йўқолди.

– Кечиринг. Мен билан ҳазиллашяпсиз деб ўйлабман. Шунчаки тентаклигимни биласиз-ку.

– Йўқ-йўқ, сўраганингиз яхши бўлди. Бирор ким ҳаётим ҳақида қизиқиб, бирор нима сўрамаганига ҳам анча бўлибди. Сўраганингиз яхши бўлди.

– Келинг, бошқа бирор нарса ҳақида гаплашамиз. Тўкилган хазонларни ҳеч ҳидлаб кўрганмисиз? Улардан долчин ҳиди келади. Мана, ҳидлаб кўринг.

– Тўғри. Чиндан ҳам долчин ҳиди келаркан.

Қиз Монтэгга тим қора нурли кўзларини қадади.

– Сиз доим ҳайратда қоласиз.

– Чунки аввал ҳеч нарсага вақтим бўлмаган…

– Сизга айтганим, узайиб кетган реклама тахталарини кўрдингизми?

– Ҳа, тўғри айтган экансиз, – деди Монтэг кулиб.

– Кулишингиз аввалгидан кўра яхши.

– Шунақами?

– Анча самимий.

Монтэг бирдан ўзини енгил ва хотиржам ҳис қилди.

– Сиз нега мактабда эмассиз? – сўради қиздан. – Ўқиш ўрнига кун бўйи ёлғиз кўча кезасиз.

– У ерда менга кўзлари учиб тургани йўқ, – жавоб берди қиз. – Уларнинг фикрича, мен одамови эмишман. Одамлар билан яхши келиша олмасмишман. Қизиқ. Аслида эса мен жуда ҳам киришимлиман. Ҳаммаси мулоқот қилиш деганда нимани тушунишга боғлиқ. Менимча, одамлар билан мулоқот қилиш иккимиз сингари чақчақлашиш, – деди у боғдан топган бир нечта каштанни кафтида отиб ўйнаб. – Ёки дунёнинг ажойиблиги ҳақида суҳбатлашиш. Менга одамлар билан бўлиш ёқади. Лекин уларни тўплаб олиб, бирортасини ҳам гапиртирмаслик – қандай мулоқот бўлди? Телевизор орқали дарс, баскетбол, бейсбол ёки югуриш дарси, кейин тарих дарсида нималарнидир ёзамиз, кейин расм дарсида бир нималарни чизамиз, сўнг яна спорт… Биласизми, мактабда умуман савол бермаймиз. Бизга фақат маълумот ёғдиришади – бум-бумбум. Кейин яна тўрт соат ўқув фильми кўрсатишади. Мен учун бу мулоқот эмас. Кун охирига бориб шундай толиқамизки, кучимиз ўзимизни каравотга ташлаб уйқуга кетишга ёки кўнгилочар паркларга бориб ойна синдириш павильонида ойналарни завқ билан синдириш ёки машина ағдариш тирида улкан пўлат копток билан машиналарни мажақлашга етади, холос. Ёхуд машинани елдек учириб, ким симёғочга энг яқин масофадан ўтиш ўйинини ўйнашга. Менимча, уларнинг айтганлари тўғри, мен улар айтгандек бўлсам керак. Менинг бирорта дўстим ҳам йўқ. Шунинг ўзи менинг телбароқ эканимни билдирмайдими? Ҳамма тенгдошларим қичқиришади, сакрашади, бир-бирларини қақшатишади. Одамлар бир-бирларига қандай бешафқат бўлиб кетишганини сезасизми?

– Сўзларингиз қари одамникига ўхшайди.

– Баъзан мен ҳам ўзимни қаридек ҳис қиламан. Ўз тенгдошларимдан қўрқаман. Улар бирбирларини ўлдиришади. Наҳотки доим шунақа бўлган бўлса? Амаким доим бундай бўлмаган, дейди. Шу йилнинг ўзида олти нафар тенгдошим отиб ташланди, ўн нафари эса автомобиль ҳалокатида вафот этди. Мен улардан қўрқаман. Улар эса бунинг учун мени ёмон кўришади. Амакимнинг айтишича, унинг бобоси болалар бир-бирини ўлдирмаган даврларни эслаган экан. Аммо бу жуда қадимда бўлган. У пайтлар ҳаммаси бошқача бўлганмиш. Амаким яна айтадики, у вақтларда одамлар масъулият нималигини билишган. Агар билсангиз, мен ҳам масъулиятлиман. Чунки ўз вақтида, кўп йиллар олдин боплаб адабимни беришган. Ҳамма бозор-ўчарни ўзим қиламан ва уйдаги барча тозалов ишларини ўз қўлларим билан бажараман…

– Лекин ҳаммасидан ҳам кўпроқ, – давом этди қиз, – одамларни кузатишни яхши кўраман. Баъзан кун бўйи метрода юриб уларни кузатаман, гапларига қулоқ тутаман. Уларнинг кимлигини, нималарни орзу қилишини ва қаерга кетаётганини билгим келади. Баъзан кўнгилочар паркларда ҳам бўламан ва шаҳар бўйлаб елдек учиб, пойга ўйнайдиган автомобилларга чиқаман. Полициянинг улар билан иши ҳам йўқ. Уларнинг суғуртаси бўлса бўлди. Ёнингда ўн минг долларлик суғурта қоғозинг бўлса – олам гулистон. Баъзан метродаги суҳбатларга қулоқ тутаман, баъзан эса газли ичимликлар фаввораси ёнидаги одамларни эшитаман ва биласизми нима?