Рэй Дуглас Брэдбери – Фаренгейт бўйича 451º (страница 7)
– Мард бўлинг, Жаноб Ридли. Яратганнинг марҳамати ила бугун Англияда шундай машъала ёқамизки, уни ҳеч қачон ўчира олишмайди.
– Етар! – деди Битти. – Қаерда улар?
У ҳайратланарли даражада совуққонлик билан аёлнинг олдига келиб, унга тарсаки туширди ва саволини такрорлади. Аёл юзини Биттига қаратди.
– Уларнинг қаердалигини яхши биласиз. Акс ҳолда, бу ерда бўлмасдингиз, – деди аёл.
Стоунмен унга телефон орқали келиб тушган шикоят хатини узатди.
“Сити, Элм кўчаси, 11-уйнинг чордоғидан гумон қилишга асос бор.” Тагига имзо ўрнига “Э.Б.” ҳарфлари ёзиб қўйилганди.
– Бу қўшним миссис Блейк бўлса керак, – деди аёл бош ҳарфларга қараб.
– Қани, йигитлар, ишга киришдик!
Шундан сўнг ҳаммалари қўлларида ялтираб турган болталари билан қоронғи хоналарнинг эшикларини (берк бўлмаса ҳам) бузиб кириб, ҳамма нарсани ағдар-тўнтар қила бошлашди. Монтэг тик зинапоядан секин кўтариларкан, устидан китоблар ёмғири қуйиларди. Яхши иш бўлмади! Авваллари ҳаммаси осон кўчарди. Полициячилар келиб уй эгасининг оғзини ва қўлларини боғлаб, ўзларининг ялтиллаган қўнғиз автомобилларида олиб кетишарди. Ўт ўчирувчилар келишганда эса уйда ҳеч ким бўлмас эди. Улар ҳеч кимга озор етказишмас, фақат нарсаларни бузиб, ёқиб юборишарди. Нарсалар эса оғриқни ҳис қилмайди ва кейинчалик виждонингни қийнаб, йиғлаб, дод солмайди (бу аёл эса ҳозир йиғлаши мумкин). Сенинг ишинг – шунчаки тозалаш. Моҳиятан оддий тозалов. Ҳаммаси тартиб билан. Тезда керосинни сеп. Гугурт кимда?
Аммо бугун кимдир хатога йўл қўйди. Аёлнинг бу ерда бўлиши доимги тартибни бузаётган эди. Ўт ўчирувчилар унинг сукутидаги фарёд жарангини пасайтириш учун кўпроқ шовқин қилишар, бақиришар, кулишар, ҳазиллашишар эди. Аёл бўм-бўш хоналарни айбловчи чинқириқ солишга, у ерда елиб-югураётган одамларнинг устига силкиниб, айб чангини ёғдиришга мажбур қилаётган эди. Монтэгнинг ғазаби қайнади. Йўқ, бу нотўғри! Бу аёл бу ерда бўлмаслиги керак!
Китоблар Монтэгнинг қўллари, елкалари ва тепага қараган юзларига ёғиларди. Улардан бири қанот қоққан кабутар каби қўлларига аста қўнди. Хира ёруғликда китобнинг саҳифаси ялт этиб очилди. Иш шошилинч ва қизғинлигидан Монтэг унинг биргина сатрига кўзи тушди. Ундан ўқигани эса миясига яшиндек урилиб, қўрғошиндек қуйилди: “Вақт чошгоҳ қуёши нурларида ухлаб қолган эди”. У дарров китобни ерга улоқтирди ва шу заҳоти қўлига бошқаси келиб қўнди.
– Монтэг, бу ёққа чиқинг!
Монтэгнинг қўллари беихтиёр китобни сиқди ва кўксига босди. Тепада эса, чордоқда, шериклари ҳамма нарсанинг чангини осмонга кўтариб ағдаришар, китоб ва журналларни пастга улоқтириб, улардан тоғ уйишарди. Журналлар отиб туширилган қушлар каби пастга қулар, аёл эса уларнинг жонсиз таналари ўртасида ёш қизалоқ сингари қимир этмай турарди.
Монтэг ҳеч нарса қилмади. Ҳаммасини қўллари бажарди. Қўллари ўзининг ақли, ўзининг виждони билан бармоқларини ишга солди ва ўғрилик қилди. Кўзбойлоғичларнинг қўллари каби чаққонлик билан китобни қўйнига тиқди ва терлаган танасига маҳкам босди. Мана қаранг, ҳеч нарса йўқ! Мутлақо ҳеч нарса!
Монтэг қўлларини гоҳ узоқни кўролмайдиган одам каби узоқлаштириб, гоҳ кўзлари кўр одамдек бурнининг тагига олиб келиб ҳайрат билан қарарди.
– Монтэг!
У чўчиб ўгирилди.
– Нима қилиб қаққайиб турибсиз, аҳмоқ?!
Китоблар қуруқликка чиқиб қолган балиқлар каби сочилиб ётар, ўт ўчирувчилар уларни топтаб, у ёқдан-бу ёққа югуришар, сирпаниб йиқилишарди. Учиб тушаётган китобларнинг зарҳал ҳарфларда босилган сарлавҳалари бир ярқирар, сўнг ерга тушиб сўнарди.
– Керосин!
Насослар ишга туширилди ва ҳар бир ўт ўчирувчининг елкасидаги “451” рақами туширилган идишлардан керосин отилиб чиқа бошлади. Улар ҳар бир китобга, ҳар бир хонага обдан керосин сепиб чиқишди.
Сўнг ҳамма пастга қараб югурди. Монтэг керосин ҳидидан бўғилиб, қоқила-қоқила ҳаммадан ортда борарди.
– Бўла қолинг! – дея қичқиришди аёлга.
Аёл сочиб ташланган китоблар орасида тиз чўкканча турар, керосин сепилган муқоваларни, зарҳал ҳарфли сарлавҳаларни аста сийпалар, нафрат тўла кўзлари эса Монтэгга қадалган эди.
– Китобларимни ҳеч қачон олиб қўя олмайсиз! – деди аёл.
– Қонундан хабарингиз бор, – жавоб берди Битти. – Ақлингизни йиғиб олинг. Бу китоблардан бирининг гапи бошқасига тўғри келмайди. Йиллар давомида шу лаънати Бобил минорасида қамалиб яшаб келгансиз. Ташланг ҳаммасини. Буларда ёзилган одамлар ҳеч қачон бўлмаган. Қани, чиқинг!
Аёл бош чайқади.
– Ҳозир уйга ўт қўямиз!
Ўт ўчирувчилар чиқиш эшиги томон югуришди. Монтэг эса ҳамон аёл ёнида турарди.
– Уни бу ерда қолдирмаслик керак, – қичқирди Монтэг.
– Кўнмаяпти-ку!
– Унда мажбурлаб олиб чиқиш керак.
Битти қўлига ўт олдиргични олди.
– Биз бўлимга қайтишимиз керак. Бунақа мутаассиблар доим ўз жонларига қасд қилишга уринишади. Бунақалар кўп учрайди.
Монтэг аёлнинг тирсагидан тутди.
– Мен билан юринг.
– Йўқ, – деди аёл. – Нима бўлганда ҳам, сизга раҳмат.
– Ўнгача санайман, – деди Битти. – Бир, икки…
– Илтимос, – ялинди Монтэг.
– Кетаверинг, – деди аёл.
– Уч, тўрт …
– Юринг, – аёлнинг қўлидан тортди Монтэг.
– Мен шу ерда қоламан, – деди аёл секин.
– Беш, олти…
– Санашни бас қилсангиз ҳам бўлади, – деди аёл ва ушлаб турган нарсани кўрсатди.
Бу гугурт эди.
Буни кўриб ҳамма ташқарига отилди. Капитан Битти ўз обрўсини сақлаган ҳолда секин чиқиб борар, пушти товланган юзи минглаб тунги чақирувлар ва ёнғинларнинг акси уриб кетганидан ялтирарди. “Эй худо, – ўйлади Монтэг, – ростдан ҳам чақирувлар фақат тунда бўлади. Ҳеч қачон кундузи бўлмайди. Наҳотки аланга тунда чиройлироқ, ёрқинроқ кўрингани учунгина шундай бўлса”. Эшик олдида турган Биттининг пушти юзида бироз саросима кўринди. Аёл ҳамон қўлида гугурт тутиб турар, атрофини эса керосиндан кўтарилаётган буғ ўраб борарди. Монтэг яшириб олган китоб юрак каби кўксига ураётганини ҳис қилди.
– Кетинг! – деди аёл.
Монтэг беихтиёр Биттининг ортидан эргашди. Улар эшикдан ташқарига чиқишди, зинадан тушишди, кейин керосин илон изи бўлиб оқиб ўтган кичик ўтлоқдан ўтишди.
Аёл уларнинг ортидан эшик олдига келди. У жим қараб турди. Аёлнинг сукут ичра хотиржам нигоҳи уларни қораларди.
Битти ўт олдиргични ёқди.
Бироқ у кеч қолганди. Монтэг даҳшатдан қотиб қолди.
Аёл қўлидаги гугуртни ёқиб бўлган эди.
Одамлар уйларидан югуриб чиқиб, томоша қила бошлашди.
Бўлимга қайтишда ҳеч ким чурқ этмас, бирбирига қарамасди. Монтэг, олдинда Битти ва Блек бирга кетарди. Улар ҳатто трубка ҳам чекишмас, кўзларини йўлдан узмай боришарди. Улкан саламандр шаклидаги машина чорраҳалардан кескин бурилиб, бўлимга томон елдек учиб борарди.
– Жаноб Ридли, – деди Монтэг ниҳоят.
– Нима? – сўради Битти.
– Аёл “Жаноб Ридли” деди. Биз уйга кирганимизда ғалати гапларни гапирди. “Мард бўлинг, Жаноб Ридли” ва яна бир нималар…
– “Мард бўлинг, Жаноб Ридли. Яратганнинг марҳамати ила бугун Англияда шундай машъала ёқамизки, уни ҳеч қачон ўчира олишмайди”, – деди Битти.
Стоунмен ва Монтэг капитанга ҳайрон бўлиб қарашди.
Битти иягини ишқади.
– Бу гапни Латимер деган одам Николас Ридли исмли одамга 1555 йил 16 октябрда, уларни бидъатда айблаб, Оксфордда ёқишаётганда айтган.
Стоунмен ва Монтэг нигоҳларини яна йўлга қаратишди.
– Бундай парчаларнинг кўпини биламан, – деди Битти. – Капитанлар учун бу одатий ҳол. Баъзан ўзимга ўзим ҳайрон қоламан. КЎЗИНГИЗГА ҚАРАНГ, Стоунмен!
Стоунмен тормозни босди.