Пауло Коэльо – Алиф (страница 4)
Моника билан ишлай бошлаган пайтларимиз у эндигина йигирмага кирганди. У менинг ашаддий мухлисларимдан бўлиб, китобларим бошқа тилларга ўгирилишига ва Бразилиядан ташқарида ҳам катта шуҳрат қозонишига қатъий ишонарди. Шунинг учун Рио-де-Жанейро университети кимё машинасозлиги факультетини ташлади ва йигити билан Испанияга кўчиб келиб, европалик ноширлар эшигини тақиллатишга, уларга бирма-бир хат ёзиб, уларнинг эътиборини менинг ёзувларимга қаратишга киришиб кетди.
Бу уринишлардан бирон наф чиқавермагач, мен Каталониядаги у яшайдиган кичик шаҳарчага келдим ва унга бу бефойда ишдан воз кечиб, ўз ҳаёти ва келажаги билан шуғулланишга кўндириши учун қаҳвахонага таклиф қилдим. У қатъий рад этди ва муваффақиятсизлик билан Бразилияга қайтмаслигини билдирди. Мен унга бу мағлубият эмаслигини тушунтиришга уриндим. Ахир у ўзини йўқотиб қўймади (реклама буклетларини тарқатди, ресторан хизматчиси бўлиб ишлади) ва бегона юртда яшаб қолишдек қимматли тажриба орттирди. Аммо Моника ўз фикрида қатъий туриб олди. У ердан ҳаётини барбод қилаётганига ишонган ва қайсарлигини енга олмаганимдан хафа ҳолда қайтдим. Бироқ орадан ярим йил ўтиб, ҳолат бутунлай ўзгарди. Яна ярим йилдан сўнг у ўзига уй сотиб олишга етарли даражада пул топарди.
Моника имконсиз нарсага ишонди ва ҳар қайсимиз, ҳатто мен ҳам, ютқазишимиз аниқ бўлган курашда у енгиб чиқди. Жангчилик санъати ҳам ирода ва жасорат бир нарса эмаслигини тушунишдан иборат. Жасорат ўзига қўрқув ва хушомадгўйликни чорлайди, ирода эса сабр ва матонат дегани. Чинакам кучли эркак ва аёллар кўпинча ёлғиз бўлишади. Чунки улар совуққон кўринадилар. Кўпчилик Моникани совуққон деб ўйлайди, аммо бу янглиш фикр. Унинг юрагидаги оташ ҳали ҳам биз кўп йиллар аввал Каталониядаги қаҳвахонада ўтирган пайтларимиздаги каби ёрқин. Кўп нарсаларга эришганига қарамай унинг қалби иштиёққа тўла.
Моникага Ж. билан бўлган суҳбатимизни айтиб бермоқчи бўлиб турган эдим, лоббида болгариялик икки ношир кўринди. Бунинг ҳайрон бўладиган жойи йўқ: ярмарка қатнашувчиларининг кўпчилиги шу меҳмонхонада тўхташган.
Улардан бири савол билан мурожаат қилади:
– Бизнинг юртимизга қачон бормоқчисиз?
– Агар сафарни ташкиллаштира олсангиз, келаси ҳафтада. Биргина шартим – дастхат-сессиядан сўнг зиёфат ҳам ўтказилса.
Аёллар каловланишади.
Моника менга даҳшат билан қарайди:
– Биз жадвални кўриб чиқишимиз…
– Софияга келаси ҳафтада учиб боришга тайёрман, – гапини бўламан ва португалчада қўшиб қўяман: – Кейин сенга ҳаммасини тушунтириб бераман.
Моника қарайдики, мен ҳазиллашмаяпман. Ношир аёллар эса ҳали ҳам иккиланишмоқда. Улар муносиб қабул уюштиришга улгуришлари учун ташрифни бироз кечиктиришни сўрашади.
– Келаси ҳафтада, – туриб оламан мен. – Акс ҳолда ташрифни ноаниқ муддатга кечиктиришга тўғри келади.
Гапларимнинг мутлақо жиддийлигини улар энди тушунишади ва Моника билан музокарага киришишади. Шу пайт олдимизга испан ноширим келади. Суҳбат вақтинча тўхтатилади, ҳамма бир-бири билан танишади ва испаниялик ноширдан ҳам ўша савол янграйди:
– Испанияга яна қаъъъъъъъъъъъчон ташриф буюрмоқчисиз?
– Болгариядан кейин тўғри сизлар томонга бораман.
– Аниқроғи?
– Тахминан икки ҳафталардан сўнг. Дастхат-сессияларни Сантьяго-де-Компостелада ва яна бирини Басклар Мамлакатида ўтказишимиз мумкин. Сессиялардан сўнг китобхонларни ҳам таклиф қилса бўладиган зиёфат уюштирилади.
Болгариялик аёлларнинг нигоҳларида яна ишончсизлик зоҳирланади, Моника эса табассум қилади.
Лобби одамлар билан тўлади. Барча катта кўргазмаларнинг қатнашчилари, у китоб ярмаркаси бўладими ёки оғир саноат дастгоҳлари кўргазмасими, одатда битта меҳмонхонага жойлашади ва энг муҳим учрашувлар меҳмонхона барлари, лобби ёки бугунги каби кечки овқатларда бўлиб ўтади. Мен ҳар бир ношир билан саломлашаман ва “Бизнинг юртга ҳам борасизми?” деб мурожаат қилганларга розилик билдираман. Моника мени четга тортиб, “Нималар бўляпти ўзи, жин урсин?” деб сўрашига имкон бермаслик учун уларнинг ҳар бири билан иложи борича кўпроқ суҳбатлашишга интиламан. Унинг келишилаётган ташрифларни кундалигига қайд қилиб боришдан ўзга чораси қолмайди.
Яқин вақтларда нечта мамлакатга боришим кераклигини билиш учун араб ноширим билан суҳбатни бўламан.
– Менга қара, мени аҳмоқона ҳолатга тушириб қўйяпсан, – безовталик билан шипшитади Моника португалчада.
– Хўш, нечта экан?
– Беш ҳафтада олтита мамлакат. Умуман, бу ярмаркалар ноширлар учун ўтказилмоқда, ёзувчилар учун эмас. Ҳамма таклифни қабул қилишинг шартмас. Ахир мен…
Моника гапини тугатмай олдимизга португалиялик ношир келади ва бизнинг суҳбатимиз узилади. Салом-аликдан сўнг ундан сўрайман:
– Мабодо мени Португалияга таклиф қилмоқчи эмасмисиз?
У Моника билан суҳбатимиз қулоғига тасодифан чалиниб қолганини тан олади.
– Ростдан ҳам. Гимараиш ва Фатимда дастхат-сессиялар ташкил қилинса ажойиб иш бўларди.
– Агар охирги лаҳзада фикрингиз ўзгариб қолмаса…
– Фикрим ўзгармайди. Ваъда бераман.
Биз муддатларни келишиб оламиз ва Моника кундалигига ёзиб қўяди: Португалия, яна беш кун. Ниҳоят, рус ноширлар кўриниш беради. Моника енгил нафас олади ва мени тезроқ ресторанга судрайди.
Такси кутаётганимизда мени четга тортади.
– Ақлдан оздингми?
– Ҳа, бунга анча йил бўлган. Сен хитой бамбуки ҳақида эшитганмисан? У беш йилгача кичиккина поя бўйича тураверади. Бу муддатда унинг фақат илдизлари ўсади. Вақти келганда эса бирданига тезлик билан кўкка бўй чўзади ва йигирма беш метрга етади.
– Хўш, хитой бамбуки ва сенинг ақлга сиғмайдиган хатти-ҳаракатинг ўртасида қандай алоқа бор экан?
– Кейинроқ сенга бир ой аввал Ж. билан бўлган суҳбатимизни гапириб бераман. Бамбукка келсак, бир нарсани айтишим мумкин: менда ҳам худди шундай бўлганди. Мен бор кучим ва вақтимни сарфлаб, меҳр ва фидойилик билан ўз устимда ишладим. Аммо бундан ҳеч нарса чиқмади. Узоқ йиллар давомида шундай бўлиб келди.
– Ҳеч нарса чиқмади деганинг нимаси? Ким бўлганингни унутдингми?
Такси келади. Россиялик ношир Моникага эшикни очиб беради.
– Мен руҳий ҳаёт ҳақида гапиряпман. Фикримча, мен ана шу бамбук поясидекман ва мана энди менинг бешинчи йилим келди. Ўсиш пайти келди. Сен “Ақлдан оздингми?” деб сўрадинг, мен жавобан ҳазил қилдим. Тўғрисини айтганда, ростдан ҳам ақлдан озгандим. Ҳатто шунча йил орттирилган билимларнинг бирортаси ҳам қалбимда илдиз отмаганига ишона бошлаган эдим.
Олдимизга болгариялик ношир аёллар келишган лаҳзада мен Ж. ни ёнимда тургандек ҳис қилдим ва шу онда унинг нима демоқчи бўлганини тушундим (аммо ички сезги менга аввалроқ – зерикишдан боғдорчилик ҳақидаги журнални варақлаб ўтирганимда келганди). Узлатга чекиниш менга ўй-хаёлларимни тартибга солишда ёрдам берди. Аммо бунинг иккинчи томони ҳам бор – юракни эзадиган ёлғизлик. Менинг оламим кам сонли дўстлар ҳамда электрон почтадаги ёзишмалар билан чекланарди ва умримнинг қолган қисми фақат ўзимга тегишли, деб ўйлардим. Бундай ҳаёт тарзида ўзгалар билан мулоқот қилиш оқибатида юзага келадиган муаммоларга ўрин қолмайди.
Наҳотки менинг излаганим мана шу: чақирувларга ўрин бўлмаган ҳаёт. Бошқалардан ўзни олиб қочиб, Худони топиш мумкинми?
Кўпчилик шундай йўл танлайди. Бир сафар Непалда одамлардан буткул узилган ҳолда йигирма йилни ғорда ўтказган монах аёл билан ҳазиломуз суҳбат қургандим. Унинг бу билан нимага эришганини билишга қизиқдим. “Руҳий лаззат”, деб жавоб берганди. “Лаззат олишнинг бошқа қулайроқ йўллари ҳам бор”, дегандим ўшанда кулиб.
Бу менинг йўлим эмаслиги тайин; унга ҳеч қачон қадам қўймаган бўлардим. Бутун умримни руҳий лаззатга, боғимдаги эманни томоша қилиб Яратганнинг марҳаматини кутиб ўтиришга сарфлай олмайман. Ж.га бу аён. У мени ўз-ўзимни топиш учун борадиган йўлим харитасини ўзга инсонлар кўзидан қидириб топишим учун сафарга йўллаган.
Рус ноширлардан узр сўраб, Моникада гапим борлигини тушунтираман ва португалчада гап бошлайман:
– Бир одам қоқилиб, чуқур ўрага тушиб кетибди. Ўра олдидан руҳоний ўтибди. Чуқурдаги одам ундан ёрдам сўрабди. Руҳоний уни дуо қилиб, ўтиб кетаверибди. Бир муддат ўтгач доктор ўтибди. Жабрдийданинг илтижосига жавобан бир қараб қўйиб, унга дори ёзиб берибди ва яқин орадаги дорихонадан сотиб олишни буюрибди. Ниҳоят яна бир нотаниш кўринибди. Асир ёрдам сўрабди ва нотаниш унинг ёнига сакраб тушибди. “Нима қилиб қўйдинг! Энди иккимиз ҳам бу ердан чиқа олмаймиз!” Нотаниш эса: “Мен шу яқин орада яшайман ва бу ердан қандай чиқишни биламан”, – деб жавоб берибди.
– Хўш, бу нимани билдиради? – сўрайди Моника.
– Менга ҳам шунақа нотаниш кераклигини. Менинг илдизларим етарлича ўсди. Энди кўкка бўй чўзиш учун бошқаларнинг ёрдами керак. Нафақат сенинг, Ж. нинг ёки рафиқамнинг, балки ҳали мен учратмаганларнинг ҳам. Бунга ишончим комил. Мана нима учун дастхат-сессиялардан сўнг зиёфат уюштиришни сўраяпман.
– Доим бир нималар бошлаб юрасан! – дейди Моника норози оҳангда.
– Шунинг учун ҳам севасан-да мени, – табассум қиламан жавобан.
Ресторанда турли мавзуларда гаплашамиз, муваффақиятимизни нишонлаймиз ва ҳамкорлигимизни муҳокама қиламиз. Китобга оид гаплар фақат Мониканинг ваколатига киргани боис суҳбатнинг кўп қисмида жим ўтираман. Яна ўша савол янграйдиган вақт ҳам етади:
– Пауло Россияга қачон бормоқчи?
Моника менинг жадвалим бирдан тиғиз кўриниш олгани ва кейинги ҳафтадан ҳар куним соатларигача режалаштириб қўйилганини тушунтиради. Мен гапини бўламан: