Пауло Коэльо – Алиф (страница 6)
Самил бизни чиройли иморат ёнига бошлаб боради. Маълум бўлишича, бу ерда 1574 йилда биродаркушлик содир бўлган экан. Қотил ва қурбоннинг отаси бу ерга шу иморатни солиб, унда ҳалок бўлган ўғли хотирасига мактаб ташкил қилибди. Унинг ҳикоясига жавобан бунинг натижасида қотил ўғил ҳам унутилмаслигини айтаман.
– Унчалик эмас, – дейди Самил. – Бизда жиноятнинг олдини ола билмаган киши ҳам шу жиноятга теппа-тенг шерик ҳисобланади. Қотиллик содир бўлганда, қотилга қурол сотган ҳам Парвардигор олдида бирдек гуноҳкор бўлади. Ота ўз айбини енгиллатишининг ягона йўли – фожиани одамларга фойдаси тегадиган нарсага айлантириш эди.
Бирдан ҳамма нарса йўқолади: уй, кўча, шаҳар ва Африка ҳам. Мен гўё улкан сакраш қилиб, зах ертўлага олиб борадиган қоронғи туннелда пайдо бўламан. Бу уйда қон тўкилишидан икки юз йил олдинга, ўзимнинг аввалги ҳаётларимдан бирига қайтаман. Менга тикилиб турган Ж. қаршисида турибман. Унинг нигоҳи кескин эди.
Лаҳза ўтмай яна ўз ҳолатимга қайтаман. Туниснинг сершовқин кўчасида, рафиқам ва Самил ёнида турибман. Бу нима бўлди? Нега Хитой бамбукининг илдизлари унинг новдасига оғу узатмоқда? У ҳаёт ортда қолди ва унинг гуноҳлари ювиб бўлинган.
“
– Қурбоннинг отаси қасос олишга уринмади, барибир бу муносиб жазо бўла олмасди. Бунинг ўрнига донолик ва билим тарқатишга аҳд қилди. Унинг мактаби икки юз йилдан ортиқ вақт давомида фаолият юритди.
Бошқа замонга кўчганимга қарамай биронта ҳам сўзни ўтказиб юбормадим.
– Айнан шундай.
– Нима шундай? – сўрайди рафиқам.
– Мен йўлдаман. Англашни бошлаяпман. Буларнинг барчасида мазмун бор.
Мени қувонч қамраб олади. Ҳамроҳимиз эса бироз хижолат чекади.
– Ислом дини реинкарнация ҳақида нима дейди? – сўрайман ундан.
Самил ўйланиб қолади.
Ундан шуни билиб беришни илтимос қиламан. Самил телефонини олиб танишларига бирма-бир қўнғироқ қила бошлайди. Биз рафиқам билан қаҳвахонага кириб, аччиқ қаҳва буюрамиз. Иккимиз ҳам чарчадик. Бизни денгиз маҳсулотларидан тайёрланган кечки овқат кутиб турибди. Ҳозир ортиқча бирон нарса еб қўймаслик учун ўзимизни тийишимиз керак.
– Менда ҳозир дежавю[3] содир бўлди.
– Бу ҳаммада вақти-вақти билан бўлиб туради. Буни ҳис қилиш учун сеҳргар бўлиш шартмас, – ҳазиллашади Кристина.
Самил қаергадир йўқолиб кетди.
– Анави уйни томоша қилаётганимизда мен бир сонияга ўтмишга кўчдим. Бу ҳол Самил фақат жиноятчи эмас, балки унга шу жиноятни содир қилиш учун шароит яратиб берганларнинг барчаси айбдор бўлишини айтаётган пайтда содир бўлди. 1982 йилда Ж. билан энди танишган пайтларимиз унинг отасига қандайдир боғлиқлигим борлигини айтганди. Ўшандан бери бу мавзуга умуман қайтмади ва бу ҳақда унутиб юбордим. Аммо бир неча лаҳза олдин унинг отасини кўрдим. Энди эса унинг нимани назарда тутганини тушуняпман.
– Ўша менга гапириб берган ҳаётингдами?..
– Ҳа. Испан инквизицияси даврларида.
– Буларнинг ўтиб кетганига анча бўлган. Қандайдир қадимий воқеани деб ўзингни қийнашнинг нима кераги бор?
– Мен қийналмаяпман. Яраларинг битиши учун ўзингда журъат топиб уларни кўздан кечиришинг керак. Мен ўзимни кечиришни ва хатоларимни тўғрилашни ўргандим. Тушуняпсанми, бу саёҳат улкан бошқотирмага ўхшайди ва мен эндигина уни қисмларга ажрата олдим; муҳаббат, нафрат, қурбон, кечириш, қувонч ва қайғу. Мана, нима учун биз бу ердамиз. Ўзимни анча яхши ҳис қиляпман. Мен ўз оламимни топганимча йўқ. Чунки ҳали ҳаммасини тушунмайман. Аммо бу содир бўлгач, ҳақиқат мени озод этади.
Самил қўлида китоб билан қайтди. Ёнимизга ўтириб, арабчада бир нималарни ғудраниб, саҳифаларни аста оча бошлайди.
– Мен шулардан хабари бўлган танишларнинг учтаси билан гаплашдим, – дейди ниҳоят. – Улардан иккитасининг ишонтиришича, биз ўлганимиздан сўнг тўғри жаннатга тушарканмиз. Учинчиси эса Қуръоннинг айрим оятларига мурожаат қилишни маслаҳат берди.
– Мана биринчиси: «Ва ҳолбуки жонсиз эдингиз У сизга жон берди, сўнгра жонингизни олади ва яна тирилтиради ва сизлар Унга қайтажаксизлар»[4]. Ўзимни яхши таржимон дея олмайман, лекин маъноси айнан шундай.
Самил китобни ҳафсала билан варақлайди ва кейинги оятни ўқийди.
– «Аллоҳнинг йўлида қатл бўлганларни ўликлар деманг. Балки улар тирикдирлар, лекин сиз сезмайсиз»[5].
– Мана у!
– Бу ерда бошқа оятлар ҳам бор. Аммо ростини айтганда, бу мавзуларда гаплашиш менга бироз ноқулай. Келинг, яхшиси, сизга Тунисни кўрсата қолай.
– Ўқиганларингизнинг ўзи етарли. Инсонлар кетмайди, биз доим шу ерда бўламиз, ўтмиш ва келажак оралиғида. Умуман, Инжилда ҳам шунга ўхшаш сўзлар бор. Бир жойида Исо алайҳиссалом Яҳё алайҳиссалом ҳақида шундай дейди: «У (Чўқинтирувчи) – келиши керак бўлган Илёсдир»[6]. Агар яхшилаб эслаб кўрилса, бу мавзуга оид яна цитаталарни топса бўлади, – дейман.
Самил шаҳар пайдо бўлиши ҳақидаги афсонани бошлаб юборади ва тушунаманки, ўрнимиздан кўтарилиб, обидаларни томоша қилишда давом этиш пайти келди.
Эски шаҳарнинг деворлари устида чироқ бор экан. Самилнинг айтишича, араблар кўп ишлатадиган “чироқнинг ёруғи фақат ажнабий (мусофир)га тушади” деган матали шу ердан келиб чиққан.
Нима ҳам дердим, матал айни ҳаётий. Самил орзуси – ёзувчи бўлиш ва ўз ватанида уни тан олишлари учун курашмоқда. Ватанида эса мени, бразилиялик ёзувчини тан олишади.
Бизда ҳам шунга ўхшаш мақол борлиги эсимга тушади: “Ҳеч ким ўз юртида пайғамбар эмас”. Одатда узоқдан келган нарсаларни қадрлаймиз ва атрофимиздаги гўзалликка кўп ҳам эътибор қаратавермаймиз.
– Шундай бўлса-да, вақти-вақти билан, – давом этаман мен, – ўзинг учун мусофир бўлиб туриш керак.
Суҳбатимизга умуман эътибор бермаётгандай турган рафиқам бир пайт менга ўгирилиб:
– Буни қандай тушунтиришни билмайман-у, аммо бу чироқда сенга алоқадор нимадир борга ўхшайди. Тушунишим билан айнан нималигини сенга айтаман.
Бироз дам олиб, дўстлар билан кечки овқатни тановул қилгач яна шаҳар бўйлаб сайрга отланамиз. Фақат бу сафар Кристина кун бўйи ҳис қилганларини тушунтиришни бошлайди:
– Сен сафарда юрганинг билан уйдан чиқа олмаяпсан. Биз бирга эканмиз, шундай давом этаверади. Чунки ёнингда сени яхши биладиган одам бор ва бу хотиржамлик туйғусини сингдириб боради. Энди сафарингни ёлғиз давом эттиришинг керак. Эҳтимол, чидаб бўлмасдек кўринган ёлғизлик сени қийнар, аммо бу туйғу бошқалар билан яқинроқ мулоқот қила бошлаганингда асталик билан йўқолиб боради.
Бироз тин олгач, у давом этади:
– Қаердадир ўқигандим, юз минг дарахтли ўрмонда бир хил япроқ учрамас экан. Икки киши бир Йўлдан боришса-да, уларнинг манзиллари алоҳида. Умумий қарашларимизга мослашишга уриниб, бирга бўлишда давом этар эканмиз, ҳеч қайсимиз муваффақиятга эриша олмаймиз. Шундай экан, сен билан хайрлашаман. Германияда учрашамиз, футбол бўйича жаҳон чемпионатининг биринчи ўйинида.
СОВУҚ ШАМОЛ ЭСГАНДА
Ноширим ва муҳарририм билан Москвадаги меҳмонхонага келганимизда кираверишда мени ёшгина аёл кутиб турарди. У олдимга келиб тортиниб ўтирмай қўл бериб сўрашади.
– Сиз билан гаплашиб олишим керак. Шуни деб атайин Екатеринбургдан келдим.
Мен чарчаганман. Тўғридан-тўғри рейс бўлмагани учун одатдагидан эртароқ турганман ва Парижда алмашишга тўғри келганди. Самолётда мизғишга уриндим, лекин ҳар сафар кўзим илиниши билан ўша бир хил ёқимсиз ва зерикарли тушга дуч келавардим.
Ноширим дастхат-сессия эртага бўлишини, бундан ташқари уч кундан сўнг Екатеринбургга боришимизни тушунтиради. Мен хайрлашиш учун қўлимни узатаман ва қизнинг бармоқлари муздеклигидан ҳайрон бўламан.
– Нега мени ичкарида кута қолмадингиз?
Аслида ундан мен тўхтайдиган жойни қаердан билганини сўрамоқчи эдим. Бироқ бу унчалик қийин масала эмас: бунга ўхшаш ҳодисалар аввал ҳам бўлган.
– Тунов куни сизнинг блогингизни ўқидим ва айнан менга мурожаат қилаётганингизни тушундим.
Интернетдаги блогимда йўл хотираларимни қайд қилиб борардим. Бу ўзига хос синов бўлиб, унда воқеалар кетма-кетлигига амал қилмасдим. Энди бўлса, айнан қайси ёзувларимни назарда тутаётганини билолмай ҳайронман. Нима бўлганда ҳам, блогдаги ёзувларимда ҳозир илк бор кўриб турган одамимга мурожаат қилишим мумкин эмасди.
Нотаниш қиз варақ узатади, менинг хотираларимдан чоп қилиб олингани. Бу ҳикояни илк марта қаерда эшитганимни эслолмасам-да, уни ёддан биламан: Али исмли одам муҳтож бўлиб, бир савдогардан қарз сўрайди. Савдогар баҳс таклиф қилади: тунни тоғ чўққисида ўтказа олсанг, кўп пул оласан, эплолмасанг, менга текинга ишлаб берасан. Воқеанинг давоми шундай:
–