Ольга Примаченко – З табой я дома. Кніга пра тое, як кахаць адно аднаго і заставацца вернымі сабе (страница 1)

Вольга Прымачэнка

З табой я дома. Кніга пра тое, як кахаць адно аднаго і заставацца вернымі сабе

Дзецям: Назару і Веры. Для нас з татам вы заўсёды будзеце пра каханне

Фото Владимира Шатрова

© Примаченко О.В., текст, 2022

© Ракицкая Т., перевод на белорусский язык, 2025

© ООО «Издательство «Эксмо», 2025

А хто не палае, калі гаворыць пра каханне…

незакаханаму жыць нашмат прасцей, чым таму, хто кахае: глядзіць адкрыта, не патанае ў маркотных спевах, не знаходзіць у іх сябе; у клубок скруціўшыся, не просiць жаласна і бяссільна: «пакахай мяне, пакахай»; незакаханы лёгкі, гуллівы, вясёлы, прывабны; незакаханы жартуе, спявае, паводзiць сябе нахабна, у меру спіць і есць, лічыць свабоду дарам, вышэйшым за ўсё. незакаханы ідзе да нялюбага з белым сцягам. так і жыве: браніраваны, куленепрабівальны; незакаханы непаражальны і недасягальны, пакуль не сустрэне бліжэйшае моцнае пачуццё.

Калі мне было крыху больш за дваццаць і я толькі-толькі выйшла замуж (першы раз), мне ў рукі трапіла кніга, якая перавярнула мае ўяўленні пра каханне. Дзіўна, але гэта быў не падручнік па сямейнай псіхалогіі і не мемуары, у якіх аўтар раскрывае сакрэты доўгага шчаслівага шлюбу. Гэта быў раман пра кар’еру, які ўслаўляў амбіцыйнасць, моцнае творчае эга і асабістую адказнасць, – «Крыніца» амерыканскай пісьменніцы і філосафа Айн Рэнд.

Менавіта там я сустрэла словы, якія мне моцна запомніліся: «Каб сказаць: “Я цябе кахаю”, – трэба навучыцца вымаўляць “я”»[1].

Мне спатрэбілася шмат гадоў, каб зразумець навошта.

Калі ты юны, аб каханні ты маеш уяўленне ў асноўным з урокаў літаратуры, песень тыпу «адзінокі голуб на карнізе за акном» і музычных кліпаў. Медыякультура падае нам каханне як вечныя пакуты ў прыгожай абгортцы з эфектам драмы. Не маючы альтэрнатывы, засвойваеш менавіта гэта: каханне – не пра ціхую радасць, а пра «жарсна сварыцца, расставацца і вяртацца», і чым ярчэйшыя ў адносінах эмоцыі, тым больш яно «шчырае». І мы настолькі захапляемся сілай пачуццяў, напружаннем парываў, эфектнымі жэстамі, што губляем з поля зроку саміх сябе – са сваімі межамі, каштоўнасцямі і глыбіннымі патрэбнасцямі.

Аддаючы занадта шмат увагі паказному глянцу і эмацыянальнай мішуры, мы рэдка задаём сабе важнае пытанне: «Што гэтае каханне са мной робіць?» Якім чалавекам я станаўлюся ў гэтых стасунках? Што адбываецца з маімі марамі, жаданнямі і мэтамі? Якія задачы і выклікі паўстаюць перада мной – і як я на іх адказваю?..

І толькі з узростам і досведам пачынаем нешта разумець пра каханне. Напрыклад, тое, што ў «мы» з’яўляецца каштоўным кожнае «я». Кожны з нас – палова любых адносін, не чацвярцінка, не акрайчык.

Мы ўваходзім у каханне з паўнавартасным правам ствараць яго нараўне з партнёрам, далучаць да яго сваё бачанне «правільнасці» і прыгажосці, жывіць яго сваёй сілай.

Нездарма другі загаловак гэтай кнігі: «Як кахаць адно аднаго і заставацца вернымі сабе». Калі беззваротна згубіцца ў «мы», здрадзіўшы сабе і сваёй непадобнасці, то можна атрымаць усё што хочаш, акрамя кахання: ад эмацыянальнай залежнасці да поўнай страты сябе ў іншым.

Але што мы ведаем пра сваё «я» ў юнацтве? У лепшым выпадку – што яно ў нас ёсць, але яго ніхто не разумее.

Калі ты толькі-толькі вучышся кахаць, маючы ў запасе не вельмі шчаслівую бацькоўскую гісторыю і сумнеўныя павучанні сваякоў, то ўказальнікаў, з якімі можна звярацца ў дарозе, няма. Узрост малады, кар’ера толькі пачынаецца, думкі аб дзецях пужаюць, а бацькі па-ранейшаму бацькі – зазіраюць праз плячо, што ты там у сшытку сваім выводзіш, і незадаволена бурчаць, убачыўшы выпраўленні. Паступова накрывае ўсведамленнем сур’ёзнасці абставін: прывітанне, адказнасць; прывітанне, быт; прывітанне, сумныя дарослыя пытанні.

Мы сталеем, сутыкаемся з цяжкасцямі – і толькі тады пачынаем нешта разумець пра тое, чым з’яўляецца каханне менавіта для нас – вычышчанае ад шалупіння прыгожых карцінак і ілюзій.

Раз-пораз праходзячы праз складаныя пачуцці горычы, крыўды, смутку і расчаравання, мы ўсведамляем, што нам не падабаецца ў адносінах, і перастаём заплюшчваць на гэта вочы. Перастаём пераконваць сябе, што нам гэта толькі здаецца, што трэба яшчэ крышачку пацярпець – і атрымаецца змяніць партнёра, «перамагчы» яго слабасці сілай свайго кахання. Мы заўважаем свае адрозненні ад іншага, рознасць уяўленняў аб будучыні, несупадзенне ў марах і мэтах, часам – сексуальную несумяшчальнасць. Часта гэтыя адкрыцці непрыемныя і балючыя, але менавіта яны дапамагаюць нам даведацца, хто мы.

Вяртаючыся да думкі Айн Рэнд: «я» трэба навучыцца гаварыць, каб прыняць на сябе адказнасць за словы «Я цябе кахаю», сказаныя іншаму.

Калі ты ведаеш сябе, то ведаеш, што можаш прапанаваць партнёру, і не абяцаеш немагчымага, не цешыш яго марнымі надзеямі, не падманваеш і не хітруеш.

Калі ты ведаеш сябе, то ясна ўяўляеш, у чым можаш пайсці ў адносінах на кампраміс, ад чаго гатовы ў сабе адступіцца, а ад чаго не адмовішся ніколі – таму што гэта пра самае важнае ў табе, пра тваю сарцавіну.

Калі ты ведаеш сябе, то бачыш у каханні і вялікі дарунак, і ўдзячную працу, але ніяк не алтар, куды давядзецца прынесці ўсё самае каштоўнае – у чаканні, што ахвяру палічаць вартай і цябе не пакінуць.

Калі навучаешся гаварыць «я», то разумееш, што стаіць за словамі «Я цябе кахаю» – і наколькі дорага яны каштуюць.

Але ўсё гэта прыходзіць з часам – а калі вучышся кахаць, то рабіць глупствы і трапляць у няёмкае становішча не толькі можна, але і важна.

Бо калі не зрабіць крыва, калі не памыліцца ад усёй душы, не пашкадаваць потым, не сербануць горкага, то як можна нешта зразумець? Пра сябе, пра іншых, пра каханне? А ніяк. Толькі спрабуючы. Не ведаючы броду, лезці ў воду – нават калі страшна і матулька наказвала не хадзіць.

Таму што там, на другім беразе, мроіцца дом з высокім ганкам і разьбянымі аканіцамі, і здаецца, што менавіта ў ім душа знойдзе спакой. І гэтая вера такая вялікая і важная, што без яе не проста нельга – без яе немагчыма. Менавіта да гэтага дома мы ідзём, калі ступаем на дарогу кахання, – мы шукаем таго, каму зможам нарэшце сказаць: «З табой я дома».

Але, калі не ведаеш, што шукаеш, шлях становіцца бессэнсоўным. Памятаеце, як у дыялогу Чашырскага Ката і Алісы? Калі ўсё адно, куды хочацца трапіць, то тады і ўсё адно, куды ісці. І дом на другім беразе, той самы, з высокім ганкам і разьбянымі аканіцамі, застаецца тужліва стаяць і трухлець з цягам часу.

Таму галоўная мэта гэтай кнігі – дапамагчы вам асэнсаваць: да якога «дома» вы ідзяце? Пра якое ён каханне для вас? Пра якія адносіны?

Для мяне – пра тыя, у якіх не даводзіцца хавацца, блытаць сляды, прыкідвацца кімсьці іншым і трымаць абарону. Пра адносіны, у якіх не глядзіш партнёру ў рот, шукаючы ўхвалення, не амартызуеш сабой, не жывеш у пастаяннай трывозе. Не вылузваешся са скуры, імкнучыся кожны дзень быць найлепшай версіяй сябе, апраўдваць чаканні, не прад’яўляючы сваіх, – і не баішся абрыдзець і надакучыць.

Знайсці з кімсьці дом – не тое самае, што знайсці яго ў іншым чалавеку, прыйсці да яго з усімі сваімі клункамі і сказаць: «Што ж, душа мая, буду цяпер у табе жыць, павыганяю прэч усіх тваіх тараканаў, аздоблю вокны новымі фіранкамі». Не, «дом» – гэта дакладна не пра гвалт і спробы кагосьці пад сябе перарабіць.

Знайсці з кімсьці дом – значыць ведаць, што можна «проста, мудра жыць, глядзець на неба і маліцца Богу», разам старэць, слухаць, як падаюць яблыкі ў садзе, займацца каханнем і любімай справай. Саграваць адно аднаго цяплом, не згараючы дашчэнту, – але і не скнарнічаць, не таргавацца за кожную спаленую запалку, быццам яна апошняя.

Я напісала гэтую кнігу для таго, каб нагадаць: любыя адносіны ўнікальныя. Няма прапісных ісцін – ёсць жыццё, адлюстраванае ў мільёнах гісторый, сэрца, якое б’ецца і дабіваецца свайго, і каханне, якое «ніколі не перастае», хаця і часта спрабуе.

Тое, аб чым вы тут прачытаеце, – не столькі падказкі псіхолага пра тое, як кахаць адно аднаго і заставацца вернымі сабе, колькі аўтарскі погляд і вопыт, прасеяныя праз сіта самых розных стасункаў. Вы знойдзеце тут думкі, якія адгукнуцца, і радкі, якія захочацца прамінуць. Гэта нармальна: той, хто не прайшоў тысячу міль у вашых чаравіках, не можа ведаць, што падыходзіць менавіта вам. Слухайце сябе.

Не мае значэння, колькі доўжацца вашы адносіны, узаконеныя яны ці не, – але варта ўлічваць: калі я дзялюся ўласным поглядам на тую ці іншую праблему, я раблю гэта зыходзячы з вопыту гетэрасексуальных адносін, двух шлюбаў, аднаго разводу і выхавання дваіх дзяцей ад Сашы – майго мужа.

Мой досвед не з’яўляецца ні паказальным, ні ўзорным: я прыводжу яго не для прыкладу, на які трэба раўняцца, а для ілюстрацыі, як можа быць у тым ліку, – то-бок гэта альтэрнатыўны варыянт, а не «правільны». Бо каб быць шчаслівымі ў каханні, зусім не трэба прытрымлівацца нейкіх правіл – спрабуйце і, памыляючыся, засноўвайце свае.

Звярайцеся з унутраным компасам, з уласнымі ўяўленнямі аб «нармальнасці» і верце сабе – больш, чым каму-небудзь.

«З табой я дома» – кніга пра тое, як адносіны пачынаюцца, развіваюцца і заканчваюцца. Пра цудоўны час закаханасці і цяжкасці, якія рэдка каму ўдаецца абысці. Пра душэўныя пакуты расстання і боль разводу. І пра адзіноту, якая «файная рэч, калі ёсць каму сказаць, што адзінота – файная рэч».