Микаель Ниеми – Папулярная музыка зь Вітулы (страница 27)
Гонка мусіла адбыцца ў сераду напрыканцы верасьня. Як звычайна, аўтобус спыніўся на заднім двары Цэнтральнай школы, і ў яго заваліў натоўп вучняў. Кіроўца аўтобуса, які нічога ня ведаў пра гэтае спаборніцтва, націснуў на газ і ў тое ж імгненьне заўважыў, як збоку пранеслася нейкае чырвонае стварэньне.
Наступным разам усе ўбачылі чырвоную фігуру ў Мукакангасе. Ён стаяў, выцягнуўшыся каля патрульнай машыны, а аўтобус між тым пранёсься міма. Адзін з паліцыянтаў запаўняў блянк, а другі спрабаваў адагнаць дручком агрэсіўна настроеную лайку.
У раёне Юпукі Грэгер зноў паказаўся. Аўтобус ужо добра разагнаўся, але чырвоны вэлясыпэдыст нібы прыклеіўся да яго ды ўсё паддаваў. На наступным схіле ён націснуў на пэдалі й вырваўся наперад, а ўсе вучні ў захапленьні закрычалі. Кіроўца аўтобуса зьбянтэжана пацёр нос, ня верачы сваім вачам.
Праз восем кілямэтраў Грэгера ўбачылі зноў: ён стаяў на ўзбочыне ды мяняў камэру на заднім коле. Раз-пораз ён замахваўся насосам, адганяючы ад сябе назойлівую лісіцу.
Больш з аўтобуса яго ня бачылі. Вучні прыціснуліся да задняга акна, углядаючыся ўдалечыню праз бруднае шкло. Аднак дарога была пустая. За шклом праносіліся забалочаныя лугі й лясы, да Каўнісваары было ўжо рукою падаць. Урэшце наперадзе замаячыў дарожны знак, і ўсе зразумелі, што цуду ня будзе.
Тады ўдалечыні паказалася кропка. Чырвоная фігурка. Карабель, які павольна набліжаўся — але надта ўжо павольна! У гэты самы момант пачуўся грукат і перад аўтобусам выпаўз трактар. За стырном — нейкі стары грыб. Ні на каго не зважаючы, стары руліў пасярод дарогі, і кіроўца аўтобуса быў вымушаны прытармазіць і пачаў сыгналіць. Трактар крыху збочыў. Аўтобус пачаў абгон, маючы ў запасе ўсяго толькі пару сантымэтраў. Машыны цалкам перакрылі дарогу. А чырвоны вэлясыпэдыст падбіраўся між тым усё бліжэй.
Трактар гудзеў як шалёны.
— Грэгеру ні за што не пасьпець!
А вось і дарожны ўказальнік. Каўнісваара. Толькі шлях перакрыты, ніяк не аб ехаць.
— Вось ён! — крыкнуў Томі зь сёмай клясы.
Збоку, у канаве, замільгацела нешта чырвонае. Кінулася напралом цераз хмызьняк, друз. Пранеслася ўздоўж аўтобуса. І вырвалася наперад — у тое самае імгненьне, як у вокнах праплываў дарожны ўказальнік.
На сэкунду нас усіх нібы паралізавала. Было цяжка паверыць сваім вачам. Пасьля раздаўся радасны крык вучняў:
— Паўднёвец перамог!
Укормленая лайка зьбіла з ног цётку, якая несла вядро ягадаў, і, шалёна брэшучы, кінулася наўздагон за чырвонаю плямаю.
У Грэгера была яшчэ адна незвычайная здольнасьць. Ён валодаў турнэдаленскім дыялектам. Кожны паўднёвец аўтаматычна лічыўся ў нас
Грэгер быў вясёлым дзядзькам і, як усе паўднёўцы, меў вычварную патрэбу ў зносінах з новымі людзьмі. Праехаўшы моўчкі некалькі дзясяткаў кілямэтраў на сваім цудзе-ровары, ён зазвычай спыняўся ў якой вёсачцы, каб пабалакаць зь мясцовымі жыхарамі. На поўнае зьдзіўленьне мужыкоў і кабет з Антысу, Кардысу, Пісыньемі, Сайтаровы, Ківіярві або Колары, да іх неўспадзеўкі падлятаў нейкі потны марсіянін і без усялякай прычыны заводзіў размову Ён з такою хуткасьцю мянціў языком, што ажно пырскаў сьлінаю. Словы былі незнаёмымі, але на ўсялякі выпадак яму адказвалі, што нічога ў яго купляць ня будуць.
Пасьля вяскоўцы са зьдзіўленьнем заўважылі, што могуць яго разумець. Проста неверагодна! Нешта балбоча сабе незразумелае, ды яшчэ гукі ў яго такія, што толькі сп'яна вымавіш! Але калі яму адказвалі «
Таямніцу раскрыў адзін стары мытнік, які ў маладосьці праслужыў пару гадоў на поўдні Швэцыі, у Гэльсынгборгу і быў таму адным з тых нешматлікіх турнэдаленцаў, якія ведалі як турнэдаленскую мову так і паўднёвашвэдзкі, сконскі дыялект. Зусім выпадкова, прыехаўшы па справах у Юханп’еці, ён напаткаў у лаўцы Конрада Мякі нашага Грэгера, які трашчаў пра нешта з параю пэнсіянэраў. Мытнік прытаіўся ўбаку ды пачаў употай уважліва слухаць. Пасьля ён самым бесстароньнім і падрабязным чынам падзяліўся з усімі зацікаўленымі сваімі назіраньнямі. Па старой звычцы ён запісаў усё пачутае — я сам бачыў ягоныя запісы — і падмацаваў яшчэ сваім подпісам і подпісамі дваіх незалежных сьведак.
Дакладна вызначана, што суразмоўнік Г (Грэгер) падчас размовы гутарыў на сконскім дыялекце мяккага характару, за выключэньнем шэрагу турнэдаленскіх лаянкавых выразаў (гл. дадатак 1), вымаўленых збольшага з фанэтычнымі памылкамі. Як ні дзіўна, ягоныя суразмоўцы А, Б і В (два мужыкі й кабета) у часе размовы гаварылі выключна па-турнэдаленску. Заслугоўвае зьдзіўленьня той факт, што разьвіцьцё размовы мела пры гэтым цалкам лягічны характар і абодва бакі, здавалася, бесьперашкодна разумелі адзін аднаго. Парадак тэмаў размовы:
1. Нядаўнія дажджы й замаразкі.
2. Рост бульбы ў канцы лета, смакавая перавага міндалевай бульбы перад круглаю, уплыў багатых ападкаў на гніеньне бульбы.
3. Летні пакос, колькасьць і якасьць стагоў, а таксама ўплыў позьняй вясны на пажыўныя ўласьцівасьці сіласных кармоў.
4. Пагалоўе жывёлы ў вёсцы, кармы для малочных кароваў у старыя часы й цяпер, мэханізацыя сельскай гаспадаркі, а таксама дзе можна таньней набыць трактар — у Швэцыі або Фінляндыі.
5. Багаты ўраджай выродлівай морквы, якая нагадвае чэлес, і ці было гэта капрызам прыроды, ці перасьцярогаю Творцы ў дачыненьні моладзевых дыскатэк.
6. Спадзяваньні на паляпшэньне надвор’я ды разьвітальныя фразы.
У навуковых мэтах мытнік спыніў Грэгера ў дзьвярах лаўкі ды нэўтральным тонам запытаўся па-фінску, колькі часу:
— I вам таго ж! — ветліва адказаў Грэгер.
З усяго вышэй пералічанага мытнік зрабіў наступныя высновы.
Грэгер не валодаў фінскаю моваю (за выключэньнем той перакручанай лаянкі — дадатак 1, як ужо сказана). Ня больш разумелі па-сконску й пэнсіянэры. Загадкавае паразуменьне паміж суразмоўцамі можна было б патлумачыць дзьвюма прычынамі: жэстыкуляцыяй Грэгера, такой эмацыйнай і лёгка зразумелай, а таксама яго досыць багатымі ведамі ў сельскай гаспадарцы.
Сын мытніка, мовазнаўца з Умео, пачаў пісаць дысэртацыю на тэму «Білінгвальныя зносіны ў мультыкультурным асяродзьдзі паўночнаскандынаўскіх краінаў», але сьпіўся ды так і не дапісаў гэтай працы.
Сам Грэгер, калі пра гэта заходзіла гаворка, толькі рагатаў. Такія ўжо яны, гэтыя паўднёўцы, рагатуны.
У першы дзень сваёй працы ў школе Грэгер правёў інвэнтарызацыю музычных інструмэнтаў: дырыжорскія палачкі зь бярозы для кожнага вучня; два тамбурыны (адзін зь іх трэснуты); два трохкутнікі; адзін драўляны ксыляфон, на якім бракавала ля й фа-дыезу; маракас, зь якога сыпаліся семкі; гітара з трыма струнамі ды адна зламаная бубнавая палачка. А ў якасьці раздатачнага матэрыялу меўся песеньнік «Давай сьпяваць!: Ч. 1» ды зборнік «Родныя песьні» Уляфа Сёдэр’ельма.
— Што за халеггга! — буркнуў Грэгер.
Ніхто не пасьпеў і рота раскрыць, як Грэгер вытрас са школьнага бюджэту грошы, пра існаваньне якіх ніхто нават і ня ведаў, і купіў бубны, электрабас, электрагітару ды ўзмацняльнік. А яшчэ зусім навюткі прайгравальнік. На наступных занятках нечакана высьветлілася, што Грэгер па-майстэрску грае на гітары. Агромністыя пальцы левай, здаровай, рукі бегалі па грыфе гітары, нібы валасаты амазонскі павук, між тым як самотны палец правай высякаў акорды: і паменшаныя, і стрыманыя, і фляжалеты, — лёгка, нібы гуляючы. Потым ён перайшоў на блюзы ды пачаў імітаваць нэгрыцянскія сьпевы — для паўднёўца гэта, несумненна, было не складана. Пасьля выканаў душашчыпальнае сола, тузаючы струны пазногцем замест мэдыятара. У нас ажно сківіцы паадпадалі.
Калі заняткі скончыліся, мы зь Ніілам засталіся ў клясе.
— Мне ніколі так не сыграць, — панура сказаў Нііла.
Грэгер адклаў гітару ўбок.
— Выцягні рукі! — загадаў ён.
Нііла падпарадкаваўся. Грэгер таксама выцягнуў свае перад сабою ды агледзеў пальцы.
— Лічы! — загадаў ён.
І Нііла палічыў. Шэсьць пальцаў.
— А колькі ў цябе самога?
— Дзесяць.
Можна, вядома, і так глядзець на рэчы.
Заўважыўшы, што мы цікавімся музыкаю, Грэгер дазволіў нам брынчаць на перапынках. Нііла з круглымі вачыма пачаў мацаць электрагітару ды прыйшоў у захапленьне ад таго, як лёгка было націскаць на струны. Сам я ўчапіўся ў электрабас і са зьдзіўленьнем адчуў, што ён адцягвае мне плячо, нібы цяжкі маўзэр у кабуры. Пасьля я ўрубіў абодва ўзмацняльнікі. Нііла занепакоена запытаўся, ці ня ўдарыць яго праз струны токам. Я адказаў, што хвалявацца няма чаго, бо струны ж ізаляваныя адна ад адной.
І мы пачалі граць. Гэта быў сапраўдны драйв, хоць нашая ігра была проста жахліваю. Але з гэтага моманту нашая музыка зрабілася нейкім чынам больш сапраўднаю. Спачатку самапальная фанэрына ў гаражы, пасьля скрыпучая акустычная гітара ў падвале, а цяпер — сапраўдныя рэчы! Бліскучы ляк, хромавыя анкеры ды кнопкі, лёгкае гудзеньне дынамікаў. Гэта было крута! Гэта ўжо не дзіцячыя гульні.
Нашаю першаю задачаю было навучыцца трымаць рытм. Спачатку паасобку, што было ня так ужо й лёгка. Пасьля — разам, што было яшчэ складаней. Наступнаю задачаю было навучыцца мяняць акорды. І найлепш — адначасова. Не губляць пры гэтым рытму. А пасьля — папярэдні акорд.