Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 31)
— Трэба было спытацца.
— Я толькі сёння ўзгадаў.
— Шмат ездзіш. Сустракаешся з людзьмі.
— Вось менавіта, сустракаюся...
Трохі далей ад шашы стаяў доўгі цагляны будынак, абнесены жывой загароджай з глогу. У двор вяла пасыпаная друзам дарожка.
— Школа, — паведаміў Рычардас. — Зойдзем?
Вілюс толькі паціснуў плячыма. Часу яшчэ было багата, і яму ўсё роўна, куды ісці. Не хацелася вяртацца на прыпанак, яму не было пра што размаўляць з жонкай.
Калідор з белымі сценамі, на якіх віселі плакаты, дыяграмы і насценгазеты, пуставаў. Толькі ў класах, за дзвярыма, на якіх чарнелі таблічкі з светлымі рымскімі лічбамі, прыглушана гучалі галасы настаўнікаў.
— Усе на ўроках, — сказаў Вілюс і чамусьці груба дадаў: — А ты, вядома, надумаў карэспандэнцыю напісаць? На аўтобус не паспеем.
— Спадзяюся, дзверы не замкнёныя...
Вілюс не зразумеў.
Рычардас штурхнуў адны дзверы, і яны прачыніліся.
На паліцах былі раскладзены пагнутыя шлемы, іржавае дула кулямёта, асколкі снарадаў, пажоўклы сшытак. Насупраць, на сцяне, вісеў вялікі партрэт салдата, відаць, перазняты са старой фатаграфіі.
— Я ведаў, што гэта ён, — нягучна сказаў Рычардас. — Не памыліўся...
Пад партрэтам чарнеў надпіс: «Загінуў 22 чэрвеня 1941 года, узрываючы мост з фашысцкімі танкамі».
— Не! — закрычаў Вілюс. — Не!..
Васіль Беражны. Матчын голас
Пераклаў Павел Марціновіч
Прыляцеўшы на Месяц, яна ўсё разглядвала, захоплена ўскліквала:
— Ніколі не думала, што тут гэтак добра!
Ён вадзіў яе несканчонымі тунелямі Селенаполіса, паказваў гмахі, якія падпіралі чорнае, усеянае зоркамі неба.
— А хадзіць тут як лёгка, сыночак!..
Голас у маці быў звонкі, яшчэ зусім малады — можа, таму, што яна пявучая? Колькі памятае яе — любіла спяваць. На святы, сустракаючы гасцей, спявала весела, з імпэтам, а ў будні, за хатняй работай, — прыглушана і трохі сумна. Нават размаўляючы, як быццам вымаўляла словы — спявала іх. І зараз у ейным голасе было нешта гэткае... можа, незвычайнае або, можа... Можа, гэта яе так узрушыў палёт на Месяц? Ён услухоўваецца ў гэты да болю родны голас і ніяк не можа зразумець, што ж гэта так звініць у ім?
— А ў нас цвітуць сады. Калі толькі прымаразкі не прыціснулі... Ураджай будзе! Прыедзеш у водпуск гэтым летам?
Хацеў сказаць ёй пра экспедыцыю, словы ледзь не зляцелі з вуснаў, але... Навошта трывожыць маці? Трывожыць... Ага, вось яно што — у ейным голасе чуецца трывога! Словы вясёлыя, а голас трывожны. Няўжо здагадалася, што гэта развітанне?
— Хоць тут і лёгка хадзіць, — сказаў ён маці, — але адлегласці немалыя. Селенаполіс займае больш за сто квадратных кіламетраў. Давай, мама, трохі пад'едзем.
Дарожка, размаляваная палосамі зялёнага пластыку, панесла іх гулкімі тунелямі, высокімі пячорамі, сцены якіх іскрыліся ў святле кварцавых лямпаў. На паверхню іх вынес эскалатар. Маці моўчкі глядзела на валатоўскі шацёр, які кветкай ландыша накрываў кратэр дыяметрам не менш за кіламетр.
— Пляц Супольнасці Нацый, — тлумачыў ён маці. — Пасля работы сюды сыходзяцца людзі розных народаў Зямлі. Усе, хто працуе ў Селенаполісе. А вось да возера пайшла група турыстаў. Паплаваць на Месяцы — экзотыка!
— Э, у Дняпры, напэўна, лепей. Вось як будзе ў цябе водпуск...
Калі аглядалі панараму астрадрома, дзе ў чорную глыбіню космасу нацэліліся два караблі вышынёй з Астанкінскую тэлевізійную вежу, маці зноў уздыхнула.
— Што гэта?
— Караблі далёкага дзеяння, мама. Рыхтуецца экспедыцыя да суседняй планетнай сістэмы.
Прыжмуранымі вачыма глядзела яна на ракеты, а там поркаліся, мітусіліся мантажнікі, зусім маленькія на такой далёкай адлегласці. Ціха сказала:
— І чаго ляцець Бог ведае куды? Навошта лезці ў пекла?
— Гэта надзейныя караблі, мама!
— А хіба не лепш было б спачатку поўнасцю абжыць Месяц, потым усе планеты Сонечнай сістэмы, а тады ўжо...
Цяпер уздыхнуў ён.
— Магчыма, але...
— Але што?
— А хіба я ведаю?..
Ох, як яму хацелася расказаць пра гэты вынашаны ў марах палёт, пра тое, як ён хваляваўся, праходзячы адборачную камісію! Але стрымаўся. Гэта ж апошняя сустрэча перад стартам, апошняя — навошта ж яе азмрочваць? Маці — гэта ж маці, зараз пачне ўсе свае шкадобы...
А яму так прыемна, радасна слухаць яе. Хай гаворыць што заўгодна, абы толькі чуць, успрымаць, уліваць у душу гэты родны, адзіны сярод мільярдаў голас.
— Ты думаеш, чаму чалавек прыжываецца на Месяцы? — філасофствавала маці. — Бо ён у сферы прыцягнення роднай Зямлі, роднага Сонца. Гэта ж прастора, адведзеная нам прыродаю! І пакінуць сваё Сонца... Хто ведае, што можа здарыцца...
Ён слухае і слухае, быццам п'е крынічную ваду дзесьці на Зямлі, у засені дрэў. А маці паказвае вачыма на вялізную блакітную кулю і, панізіўшы голас, вядзе гаворку:
— Зірні, сынку, гэта ж цуд... Плыве ў прасторы Зямля, сама сабою, вось бачыш, снежная шапка на полюсе, а як адблісквае акіян. Калыска жыцця! І як жа гэта так — узяць і пакінуць гэтую казачную красу?..
У яго быццам расплюшчыліся вочы, ён зірнуў на родную планету і ўбачыў, якая яна дзівосная — сапраўдны цуд прыроды!
Невядомае дагэтуль пачуццё ахапіла яго — зашчымела сэрца.
— Дык калі ж у цябе водпуск?
— Невядома, мама... Таму і запрасіў, што сам не ведаю... Невядома, калі ўбачымся...
А сам добра разумеў, што водпуску ўжо не будзе. І маці бачыць у апошні раз. Халадок далёкага — ой якога далёкага! — падарожжа поўніў ужо ягоныя грудзі.
— Пастарайся хоць на восень, — кажа яна, як просіць. — Якраз яблыкі, ігрушы... Ды і кавуны...
— Думаеш, мне не хочацца пахадзіць басанож па расе?
— Вось і паходзіш. Пагасцюеш у сваякоў, таварышаў.
Не, маці і думаць не можа, што сын скіруецца ў космас і навекі страціць усіх сваіх блізкіх.
— А нашу сажалку паглыбілі, колькі там рыбы! Ты ж любіш рыбал...
— Дзяжурнага аператара на вахту! — прагрымела з дынаміка.
Крануліся кнопкі, экранчык пагас, матчын голас змоўк.
— Іду.
Ён часцяком пракручвае гэты запіс і як быццам зноў ходзіць з маці па Месяцы, бачыць родную планету. Бо яны ўсё ж пакінулі сваё Сонца, нават у тэлескопе яно бачнае адгэтуль зорачкай 12-й велічыні. А Зямлі ўжо даўно не відаць.
Чаму яны паляцелі? Бо маладыя. І чалавецтва маладое.
Тахір Малік. Фалак
Пераклаў Павел Марціновіч
1
Хмары, якія нізка плылі над палямі, раз-пораз сеялі халодным дажджом, а калі заляпаная гразёю машына заехала на ўскраіну Булакбашы, пайшоў снег. У белай імгле патанулі бурыя груды, саманныя домікі, якія ляпіліся па ўступе рачнога берага, і толькі голыя галіны дрэў цягнуліся да дарогі са снежнай мітульгі, як рукі, што просяць міласціну.
Султан не адводзіў позірку ад дарогі, што бегла пад колы машыны, Асад, ён сядзеў побач, мо пяты раз пераказваў гісторыю саркафага:
— Я ўжо дахаты збіраўся, а тут званок. «Таварыш Мулаеў, гэта з Булакбашы вас турбуюць. У нас нейкую скрыню знайшлі — экскаватар капаў на старых могілках і вывернуў каменную пліту. Падышлі паглядзець, а там літары старадаўнія...»
Пліта была аперазана вяззю арабскіх літар. Прысеўшы каля знаходкі на кукішкі, Султан паказаў на ледзь заўважную паласу, што ішла ўздоўж саркафага: