Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 25)

За бортам разгараўся дзень, быццам штампаваны па заказе, так ён быў падобны на астатнія цьмяныя дні Тартара.

За ноч «павуціны» пабудавалі яшчэ адзін ланцуг загадкавых грыбападобных цел і тэрыконаў, падвоіўшы іх колькасць. Над танкам кружылі цэлыя тры «сеткі», таму ў адчуваннях людзей пераважала пачуццё цкаванага аленя. Пра перадачы на Станцыю не было чаго і думаць. Сташэўскі сказаў толькі, што роўна а шаснаццатай паводле ўніверсальнага часу адтуль паспрабуюць праткнуць атмасферу планеты накіраваным полем і, калі ўсё адбудзецца добра, да вечара яны будуць дома.

Грэхаў машынальна агледзеў купал неба, валакністая зялёная смуга якога з цеснымі разводамі навісла гэтак нізка над галавой, што здавалася, над імі вісіць цэлая планета, закрытая слоем аблокаў, і яны звернуты да гэтай планеты нагамі ўгору. Вяршыня даволі блізкага карабля хісталася, размытая, быццам пагружаная ў струменістую ваду, і там, на кіламетровай вышыні, Грэхаў убачыў, як перасоўваецца цёмная пляма. Яна павольна плавала на адной і той жа вышыні, часам ненадоўга замірала на месцы, потым зноў апісвала кругі і петлі, нетаропка і бязмэтна.

— Што гэта над караблём? — спытаўся Грэхаў у Сташэўскага ўпаўголаса.

— Дзе?

— «Шэры прывід», — паглядзеўшы, басам сказаў Малчанаў. — Няўлоўнае і надзвычай цікавае стварэнне. Галкін неяк натыкнуўся на гравістралка, і, калі б не «шэры прывід», які падплыў у гэты момант, жывы б ён не пайшоў.

— Я чуў пра гэта, — задумліва вымавіў Сташэўскі. — Але думаў, што гэта легенда.

— Не, — суха сказаў Малчанаў. — Я быў разам з ім...

— Дык як жа... — пачаў Грэхаў, злавіў рух Сташэўскага і змоўкнуў.

Малчанаў усміхнуўся.

— Не свідруйце яго позіркам, Святаслаў, цікаўнасць яго законная. На мяне гравістралок не напаў таму, што я ў той момант знаходзіўся ў кабінеце нульхода.

Штосьці ён не дагаворваў, Малчанаў. Грэхаў зразумеў гэта па яго секундным замяшанні, але працягваць камунікатар не стаў, а распытваць далей было няёмка.

Грэхаў паспрабаваў уявіць умяшанне «шэрага прывіду» пад час нападу гравістралка (якая тады яго сапраўдная магутнасць?!), але настаў адзін з перыядаў «сну на хаду», калі яму пачыналі трызніцца дзіўныя змазаныя карціны, хутчэй за ўсё ўплыў «павуціны», яе выпраменьванні на мозг, і пэўны час давялося правесці ў змаганні з забыццём. На кожнага з іх выпраменьванне відаць, дзейнічала па-рознаму. «Добра было б параўнаць адчуванні...» — мімалётам падумаў ён.

У зоне карабля спрацавалі нейкія таямнічыя механізмы, па перыметры вакол яго вежы замільгалі надзвычай зыркія сіне-зялёныя факелы полымя, скрыўляючыя кожны раз контуры зоркалёта. Праз некалькі хвілін успышкі спыніліся. Прыборы бясстрасна адзначылі з'яўленне і змяншэнне іанізацыі, танец электрамагнітных палёў.

Грэхаў звыкла адзначыў час і, разважаючы, ціха сказаў:

— Не магу зразумець адно — чаму на планету, жыццё якой не разгадана, прысутнасць розуму на якой яшчэ нікім не даказана, паслалі атрад камунікатараў. З кім яны збіраліся наладжваць кантакт? З «павуцінамі»? З «цікаўнікамі»?

— З пластунамі, — прамармытаў Дыега Вірт. — Або з «шэрымі прывідамі». Ці не ўсё адно...

— Так, тут вы маеце рацыю, — уздыхнуў Малчанаў, і вузкі маршчыністы твар яго спахмурнеў. — З пасылкай камунікатараў паспяшаліся. Але ў дадзены момант гэта ўжо не віна, а хутчэй наша бяда. На Станцыі ў той час было занадта шмат гарачых галоў...

— Гарачыя галовы... — па-старэчы прамармытаў Сташэўскі, гледзячы на роўную калону карабля. — Гарачыя галовы... Раней казалі: колькі галоў — гэтулькі розумаў, але першых заўсёды больш. Поўнае супадзенне з рэчаіснасцю...

У кабіне запанавала адносная цішыня. Але хіба параўнаеш гэтую жывую пульсуючую цішыню з невыказна халоднай і глыбокай цішынёй цэлай планеты? Незвычайнай цішынёй, цішынёй, здавалася б, абсалютна мёртвага свету. Як зразумець яе, з чым параўнаць яе? Як звязаць яе з тым, што свет гэты не мёртвы, што ён жывы, і жывы актыўна? Спусціўшыся са Станцыі, яны з волатаў, што аглядалі ўсю планету адзіным позіркам, ператварыліся ў мурашоў, якія поўзаюць па велізарным механізме невядомага прызначэння, мурашоў, няздольных зразумець асобныя рухі шасцерняў, спружынаў і колаў і аб'яднаць іх у цэлым у паняцце механізма. Як можна было гаварыць пра кантакт, не зразумеўшы, як і з кім яго наладжваць?

— Парадокс, — услых сказаў Грэхаў. Ніхто яму не адказаў.

— «Павуціны», — флегматычна заўважыў Дыега. — Нешта іх багата.

Грэхаў узняў галаву — «павуціны» ўжо накрывалі танк слабым сеткаватым ценем — і адчуў балючы штуршок у галаву і перастаў бачыць святло.

На нейкую долю секунды ён адчуў бег часу. Не, не бег — сціснутую спружыну часу. Процьму сціснутага да неверагодных межаў часу! Штосьці адбывалася вакол, адбывалася на ўсёй планеце, пачуццяў чалавечых не хапала, каб заўважыць гэта, убачыць, зразумець. Але прарвалася імгненне, нейкае «дзесятае» пачуццё, нават не інтуіцыя — імгненне, калі рытм чужога жыцця сам прабіўся ў мозг, прымушаючы яго напружвацца ў бясплённых спробах асэнсавання гэтага жыцця...

Грэхаў не паспеў нічога зразумець, проста адчуў, быццам прорва адкрылася пад ім, захапіла дух, і тут жа ён апынуўся на цвёрдай зямлі, і няма прорвы, а сэрца яшчэ не паспела адрэагаваць, замерла, калі ўсё ўжо мінула...

Ён нікому пра гэта не сказаў. Нават Сташэўскаму. «Потым, — падумаў ён, — на Станцыі. Калі можна будзе перавесці гэта ў жарт».

6

А шаснаццатай гадзіне паводле ўніверсальнага часу абяцаны Кротасам канал прамых безынерцыйных зносін са Станцыяй не з'яўвіўся. Сувязі таксама не было, усе дыяпазоны, як і раней, былі скрозь забіты перашкодамі.

Увечары Сташэўскі загадаў пад'ехаць да карабля бліжэй і спыніцца паблізу двайнога шэрагу часта натыканых «грыбоў». Нябачная адштурхоўваючая сцяна ўсё яшчэ была на месцы, рабіць не было чаго, заставалася толькі чакаць ночы, калі можна будзе наладзіць сувязь.

Барвовае свяціла напалову ўлезла ў зыбкі гарызонт, заліваючы даліну, Горад, карабель, туманнае паветра струменямі пунсовых вясёлак. На свеце ненадоўга запанаваў рубінавы колер, перакрэслены ценем карабля. Потым Ціна неяк адным рухам вухнула ўніз, і настала вішнёвая імгла, якая хутка цямнела.

Грэхаў разгарнуў танк кармой да павіслага зоркалёта і ціхенька адпрацаваў заднім ходам ушчыльную да празрыстай сілавой сцяны, але перастараўся, і танк павярнуўся кругом і адступаў ужо ўгору па схіле варонкі.

— Не забаўляйся, — прабурчаў Сташэўскі, уключаючы прыёмнік. Сувязь знайшлася амаль адразу, як толькі яны пераключылі антэну на гравііндукцыйную рашотку.

— «Мастыф», чаму не адказваеце? «Мастыф», чаму не адказваеце? — загаварыў у кабіне Палінін голас, і ў аб'ёме перадачы з'явіўся яе мілы зблажэлы твар. Убачыўшы іх, яна толькі ўздыхнула, знайшла вачыма Грэхава і, гледзячы на яго, сказала:

— Бачу вас, «Мастыф», чаму маўчыце?

— Усё нармальна, мышка, — сказаў Сташэўскі. — Давай нам начальства.

Паліна саступіла месца смугламу гарбаносаму чалавеку з блізка пасаджанымі зырка-жоўтымі вачыма. Сташэўскі і Малчанаў з пашанай схілілі галовы, Грэхаў з пэўным спазненнем зрабіў тое ж.

Гэта быў Банглін, старшыня Камітэта Камунікацый.

— Карабель усё яшчэ маўчыць? — спытаўся ён, хутка абмацаўшы іх сваімі пранізлівымі вачыма.

— Маўчыць, — адказаў Сташэўскі, — прайсці да яго не можам.

— Ведаю. Як паводзяць сябе «павуціны»?

— Суправаджаюць кожны наш крок. Але ахоўнае поле дапамагае, хоць і не поўнасцю. «Цікаўнікі» больш небяспечныя.

— А «шэрыя прывіды»?

— «Прывіды» кантакту з намі не мелі, хоць я ў гэтым не ўпэўнены.

— Як гэта? Як вас разумець?

— Пры пераходзе праз Горад мы сустрэліся з «цікаўнікам», і... словам, мне здалося, што вынес нас з Горада «шэры прывід». Дакладней, не нас, а ўвесь танк.

— Гэта надзвычай цікава, — ажывіўся Банглін. — А не мог аўтамат запісаць гэтую інфармацыю на машынны інфармблок?

— Не ведаю, не задумваўся. Інфармблок мы адаслалі з зондам. — Банглін спахмурнеў.

— Сапраўды... Бяда ў тым, што зонд не вярнуўся... Грэхаў пераглянуўся з Дыега. Настала кароткая цішыня.

— Так. — Банглін паморшчыўся і працягваў: — Ваш побыт на паверхні лічу немэтазгодным. Эксперымент з «вырэзваннем» карабля адкладваецца, мы атрымалі новую інфармацыю ад суседзяў... На планеце не павінна быць людзей. Рыхтуйцеся, праз дзесяць хвілін мы ўключым тунель і апусцім па промні іглакол. Усё зразумела?

— Як быццам усё...

Банглін уважліва паглядзеў на Сташэўскага і сціснуў губы ў адну лінію.

— Добра. Чакаем вас тут.

Відэом апусцеў.

— Давай, — скамандаваў Сташэўскі, але Грэхаў ужо і без яго даў ход, і танк загрукацеў па каменных хвалях.

Слуп накіраванага выпраменьвання з'явіўся дакладна праз дзесяць хвілін, заўважны, як дрыжачы паток гарачага паветра, які скрыўляе свячэнне Горада. Слуп не стаяў на месцы, хістаўся, танцаваў. Ці то яго збівала агульнае поле планеты, ці то было цяжка падтрымліваць факусіроўку промня на такой адлегласці... Гравіпад'ёмнік на Тартары выкарыстоўвалі ўпершыню, і Грэхаў з трывогай падумаў, што ніхто не ведае, якой рэакцыі чакаць пры гэтым ад невядомых насельнікаў Тартара.

Першы на аддалены нізкі гул, што загучаў услед за з'яўленнем сілавога тунеля, звярнуў увагу Малчанаў. Ён дакрануўся да пляча Сташэўскага, той з перасцярогай узняў руку, і ў гэты момант адбылося незразумелае: слой глебы, у якую ўпіраўся сілавы промень пад'ёмніка, раптам лопнуў з аглушальным грукатам, краі разлому задраліся ўгору, і з-пад глебы ўдарыла чорная бруя. Грэхаў, спахапіўшыся, паміргаў пражэктарам, але было позна. У вышыні загарэлася жоўтая зорка — лазерны пражэктар іглакола, са Станцыі пачалі ўжо спуск выратавальнага шлюпа.