Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 18)

Ззаду пачулася пазяханне — прачнуўся Вірт.

— З якой прычыны прыпынак? Прыехалі?

— Ціха! — пагрозным шэптам сказаў Сташэўскі. Грэхаў напружана ўслухаўся і недзе на мяжы ўспрыняцця пачуў далёкае, яно ледзь угадвалася, ціканне вялізнага механізма. Як быццам парыў ветру данёс сюды ў непраўдападобнай цішыні тартарскай начы павольныя раўнамерныя ўдары: баннг!.. баннг!.. баннг!..

— Звон, — шапнуў Малчанаў. Грэхаў хацеў яму запярэчыць, бо гэтыя гукі больш за ўсё былі падобныя на ўдары ў гонг, але было ў іх штосьці і ад званоў, аксамітны бронзавы тэмбр. А можа, спрычынілася ўяўленне, якое заўсёды дамалёўвае тое, што чалавек жадае ўбачыць або пачуць.

Яны гэтак захапіліся дзіўным гучаннем, што прамаргалі з'яўленне «цікаўніка». Ён прымчаўся хутчэй за ўсё з боку Кінжальнага хрыбта і свяціўся, як белаваты прывід, падобны на шкілет гіпапатама, але Грэхаў ужо ведаў, што ўдзень пры святле ён уяўляў бы сабой каменнападобную глыбу незвычайнага чорнага колеру, які не апісаць, не перадаць, і яна з нечаканай лёгкасцю лунала ў паветры. «Цікаўнікамі», выяўляецца, іх назвалі за відавочную цікавасць да зямных апаратаў, асабліва да тых, што выкарыстоўвалі сілавыя палі. Часам пад час руху нізка над сушай за імі цягнуцца доўгія, шматсотметровыя хвасты павольна сыпучага пылу. Некалькі гадзін назад Грэхаў і сам бачыў са Станцыі некалькі такіх хвастоў, праз аптычныя ўзмацняльнікі, вядома.

«Цікаўнік» павіснуў над танкам, яго свячэнне страціла раптам структурную выразнасць і расплылося зелянявым воблакам, ахутаўшы паўсферу кабіны. Раптоўнае галавакружэнне прымусіла Грэхава ўхапіцца за штурвал, увушшу паплыў камарыны звон, сталі нямець мышцы шыі і плячэй. Ён паспрабаваў трымацца, напружваючы волю, але з такім жа поспехам можна было спрабаваць выгадаваць на твары другі нос. Малчанаву ззаду стала блага, ён ускочыў, ногі яго не трымалі, і ён неўсвядомлена ўчапіўся Грэхаву за шыю. Той вяла тузануў ацяжэлай галавой, не адрываючы позірку ад зіхатлівай кляксы «цікаўніка». Здавалася, ён вырас да велічыні горнага хрыбта, і гэты яго мільённатонны цяжар хлынуў у галаву.

Абаронай займаўся Сташэўскі, Грэхаў не разумеў, чаму ён марудзіць, адзіны, на яго думку, хто не страціў здольнасці рухацца, але нарэшце ён скінуў задумлівасць і ўключыў гефы — генератары форм.

Пад ударам сілавога поля белаваты спрут адскочыў ад танка і ўзвіўся ў неба. Праз імгненне хваля здранцвення спала, цела сталася незвычайна лёгкае, як быццам запоўненае геліем. Грэхаў пакруціў галавой і са здзіўленнем убачыў, што Вірт сядзіць на падлозе. Рубку заліло святло. Дыега заўважыў яго позірк і ўсміхнуўся.

— Я, відаць, рагаты, як карова. Падобны?

— А што такое карова? — з цікаўнасцю спытаўся Малчанаў, падымаючы на Вірта свой вечна пахмуры вузкі твар.

— Карова... — з усмешкай пачаў Дыега, — гэта такая вялікая жывёліна з чатырма нагамі па кутах... Сташэўскі пырснуў, а Грэхаў упершыню ўбачыў на твары Малчанава ўсмешку. Усмешка ў камунікатара была незвычайная: як бліск маланкі, што прасекла цёмныя навальнічныя хмары. Малчанаў быў самы старэйшы з іх. Ён нарадзіўся ў тысяча дзевяцьсот восемдзесят дзевятым годзе, гэта значыцца ў дваццатым стагоддзі. Грэхаў спачатку нават не паверыў, калі даведаўся пра гэта, але потым успомніў, што менавіта Малчанава выратаваў экіпаж зоркалёта «Спір», яго і камандзіра карабля «Магіканін». Малчанаў вярнуўся да Тартара, а камандзір «Спіра» Яраслаў Грант... Грант на Чары, у санаторыі... Няўжо такое моцнае было ўзрушэнне? Ці ён судзіць гэтага чалавека занадта прадузята?.. Але Малчанаў які! Перажыць гэткае і вярнуцца! Бадай, у яго можна павучыцца рашучасці і мужнасці. Калі толькі такія сталёвыя нервы не сведчанне яго зашэрхласці або, яшчэ горай, раўнадушша...

— Та-ак, — працягнуў Сташэўскі, спадылба аглядаючы іх. У характары гэтага чалавека нялёгка разабрацца, не ведаючы яго так, як ведаў Грэхаў. У яго суровы, колеру паўночнага каменю твар, халодныя шэра-блакітныя вочы, моцна сціснутыя, быццам акамянелыя, губы. Ён шырокі ў плячах, масіўны і вельмі дужы. Аднойчы на Самніі пад час аварыі блокпаста ён ударам кулака сарваў двухсоткілаграмовае мацаванне экрана і вырваў сілкуючы фідэр разам з гняздом, бо часу на адкручванне ўжо не было. Вядома, захапляўся Грэхаў не дужасцю Сташэўскага, ён быў не слабейшы за Святаслава, хоць знешнасць меў далёка не тыповую для асілка. Ростам ён быў, бадай, ніжэйшы за Малчанава, шчуплы, але важыў гэтулькі ж, колькі і Сташэўскі, — сто два кілаграмы. Праз гэта яму яшчэ ў інстытуце далі мянушку «Малы пярэварацень». А вінаватае ў гэтым дзяцінства: Грэхаў нарадзіўся ў зоркалёце, што цярпеў бедства, і цэлых пятнаццаць гадоў з моманту нараджэння да фінішу на Зямлі рос у полі прыцягнення, у тры-чатыры разы больш магутным, як земляное. Натуральна, гэта не магло не адбіцца на яго целабудове. Ну а Сташэўскі... Мала сказаць — ён ім захапляўся, ён яголюбіў...

— Та-ак, — яшчэ раз вымавіў Сташэўскі. Камандзір групы, ён умела хаваў свае трывогі і сумненні. Грэхаву ж, шчыра кажучы, было нявесела, тым болей што ўварваліся яны ў абсалютна незнаёмае жыццё, а ісці яны маглі толькі наўздагад, і гэты павольны і стамляючы рух дзейнічаў на нервы больш, чым загадкавае выпраменьванне нярэдкіх «цікаўнікаў».

— Нашы меры абароны ад «цікаўнікаў», — уздыхнуў Сташэўскі, — на жаль, пакуль што малаэфектыўныя, і фактычна мы безабаронныя...

Ён перахапіў позірк Вірта.

— Так-так, безабаронныя, нягледзячы на тыямат[2]. Бо можа ўзнікнуць сітуацыя, у якой мы проста не паспеем прывесці яго ў дзеянне. — Ён меў рацыю. Тыямат — «вялікі разбуральнік», «генератар праматэрыі», «ініцыятар ціхага распаду» — як яго толькі ні называлі, — наймагутнае са сродкаў абароны і нападу (на жаль...), якім нядаўна авалодаў чалавек. Але і тыямат не гарантаваў бяспекі ва ўмовах Тартара, які меў вялізны арсенал паражаючых фактараў, ніводны з якіх яшчэ не быў як след вытлумачаны чалавекам.

— Ну, не глядзіце на рэчы гэтак песімістычна, — прабурчаў Малчанаў. — Трэба прывыкаць і да «цікаўнікаў» і да іншых формаў жыцця Тартара, а іх багата, і, запэўніваю вас, усе яны агрэсіўныя...

— Акрамя пластуноў, — сказаў усёвед Дыега Вірт.

— Пра пластуноў асобная гаворка...

— Так, — у трэці раз сказаў Сташэўскі, — Мы стаім ужо паўгадзіны, гэта недаравальна шмат. Гатовыя? Паехалі.

Танк злёгку прысеў і рэзка пабег па светлым тунелі, што высеклі ў цемры пражэктары. Дарога рабілася горшая. Спачатку ехалі па пласкагор'і, якое дзе-нідзе парасло паўзучым нізкім кустоўем дзіўнага выгляду. Яно чамусьці нагадвала Грэхаву абстрактныя канструкцыі з металічнага дроту, укручаныя ў масу пушыстых сіняватых нітак. Гусеніцы з ходу ламалі яго, і яно рассыпалася на асобныя кавалкі, крохкае, як шкло.

Потым пад'ём стаў больш стромкі, і неўзабаве Грэхаў зразумеў, што яны ўжо недзе каля адгор'яў Кінжальнага хрыбта, які ім трэба было пераадолець. За тыя восем гадзін побыту на планеце з імі і вакол іх нічога не адбылося, і Грэхаў нават падумаў, што свет Тартара даволі ардынарны — скалісты дзікі «нецывілізаваны» свет. Незразумела было, чаму адбываліся катастрофы, гінулі робаты і людзі, абароненыя, як здавалася да гэтага, ад усіх сілаў прыроды ўменнем прымяняць гэтыя сілы сабе на карысць. «Многія рэчы нам незразумелыя не таму, што нашы паняцці слабыя, але таму, што гэтыя рэчы не ўваходзяць у кола нашых паняццяў». Так, здаецца, казаў Казьма Пруткоў. «Што, калі жыццё Тартара не ўваходзіць у кола нашых паняццяў?» — падумаў Грэхаў.

Схілы гор узнімаліся ўсё вышэй і больш стромка, сціскаючы іх часовую, выпадкова знойдзеную дарогу ў каменных цяснінах. Сталі трапляцца доўгія трэшчыны, што разрывалі яе на пункціры, і буйныя абломкі скал са свежымі зломамі. Нарэшце ехаць далей ранейшым шляхам стала немагчыма — даваўся ў знакі нядаўні землятрус, танк падыходзіў да актыўнай мяжы яго эпіцэнтра. Ён марудна прапоўз сотні дзве метраў і ўпёрся ў ірваны вал з абломкаў і друзу: дарога была перагароджана ім. За валам пачулася нагрувашчванне базальтавых пліт гіганцкай таўшчыні.

— Горст[3], — вымавіў Сташэўскі, злазячы з крэсла, шырокі, спакойны, нават трошкі вялы.

— Збірайся, Дыега.

Удвух з Віртам яны надзелі скафандры і выйшлі з танка. На прыборнай панелі ўспыхнулі зялёныя агні індыкатараў прысутнасці — запрацавалі індывідуальныя радыёмаякі. У святле пражэктараў дзве постаці ператварыліся ў асколкі асляпляльнага вадкага агню — плёнкі скафандраў адбівалі амаль усе віды радыяцый, у тым ліку і святло. Яны выйшлі з асветленай паласы і зніклі. Дыегаў голас прагучаў, здавалася, зусім побач:

— На хуткалёце да мэты можна дайсці за дзесяць хвілін, можа, я рызыкну?

Адказ Сташэўскага яны не пачулі, але Малчанаў усміхнуўся даволі красамоўна. Цяпер ужо Грэхаў шмат чаго ведаў пра Тартар, у тым ліку і тое, як загінулі экіпажы «Спіра» і «Магіканіна». Лятальныя апараты праследаваліся «павуцінамі» з асаблівай настойлівасцю, менавіта з гэтай прычыны іх выратавальны рэйд пачаўся на цяжкім танку-лабараторыі, разлічаным на эксплуатацыю ў атмасферах гіганцкіх планет-паўсонцаў тыпу Юпітэра. Ну а далейшае залежала ад іх, ад «запасу надзейнасці чалавечага элемента», бо тэхніка Зямлі больш за тое, чым яны валодалі, даць не магла...

Малчанаў уключыў свой інфармблок і ўзяўся праслухоўваць запісы, неспакойна паглядаючы на ясную зелень індыкатараў прысутнасці. Грэхаў спачатку прыслухоўваўся, потым перастаў. На вяршыні горста нешта адбывалася. Як быццам там без дай прычыны пачала выпарвацца чорная вадкасць і цяжкія непразрыстыя выпарэнні заварушыліся змеямі.