Дэниел Киз – Элжернонга аталган гуллар (страница 1)

Дэниел Киз

Элжернонга аталган гуллар

ТАҲРИРИЯТДАН ЭСЛАТМА!

Дэниел Кизнинг “Элжернонга аталган гуллар” асари АҚШда адабиёт бўйича мактаб дастурига киритилган китоблардан биридир. Асар 1966 йилнинг энг зўр романи деб топилган, “Небула” ва «Ҳюго» мукофотини олган.

Дэниел Киз асарни 14 йил мобайнида ҳаётида рўй берган воқеалар билан бойитиб борган. Асарнинг бир неча қисми ақли заиф инсон тилидан сўзланган бўлиб, таржимон қаҳрамон тилини борича – имловий ва услубий жиҳатдан сақлашга ҳаракат қилган. Асар матнидаги айрим ғайриодатий, ғалати жумлалар имловий ёки услубий хатолар эмас.

ЭЛЖЕРНОНГА АТАЛГАН ГУЛЛАР

Онамга ва отам хотирасига

1 ҳисобот 3 марит

Духтр Штраус бугун нмани билсам ва ўйласам ва нма эсмда бўлса ҳаммасини ёзишм кереклигини айтти. Нмага кереклигини билмиман лекин уни айтишича уларга тоғри келаманми йўқми билш учин мухимакан. Уларга мос келаман деп умид қламан чунки Кинниан хоним мени ақилли қилшларини айтти. Мен ақилли бўлшди жуда хохлаяппан. Мени исмим Чарли Гордон. Мен Доннер новвойҳонасида ишлеман мистр Доннер хар хафта менга 11 доллар маош тўледи ва нон йоки пирашка беради егим кеганда. Мен 32 кирганман ва 1 ойдан кейин мени туғлган кунм. Духтр Шраусга мен яхши ёзолмиман десам хечқиси йўқ ёзавер деди. Кинниан хонимни дарсларида қанде иншо ёзсам шунде ёзишм керек экан. Кинниан хоним мен борадиган Бекман омилар мактапида ўқтувчи уерга мен кечпайт хафтада 3 кун борман. Духтр Штраус нмани уйласен нмани кўрсен хаммасини ёз деди лекин мен ортқ ўйлолмаяппан шунга бугун ёзшти тўхтатаман. Хурмат блан Чарли Гордон.

2 ҳисобот – 4 марит

Бугун мени текшршти. Менимча уларга тўгри кемиман. Танафусталигмда прафеср Немур олдига боришими айтишти. Уни олдига борсам мени уни котибаси салом деп кутб олди ва эшикти тепасига писихалогия деп ёзлган жойга олип келди уерда катта зал бор эди ва кўп ситол ва ситуллар хам бор эди. Ва битта хонада битта роса йоқимли киши бор экан. У кишининг олдида сийох тўкилип кетган кўпкина оқ қоғослар бор эди. Хуш келипсан Чарли ўтир тинчлан деди у. У оқ халат кийип оган экан лекин менмча у духтрмас чунки менга Чарли оғзини оч а де демади. Уни пақат оқ вароқлари бориди ҳолос. Уни исми Барт экан. У памилиясиням айтканди лекин мен эсмдан чиқарип қўйдим чунки хотирам яхшимас. Уни нма қилишини хиччам тополмадим шунга худди тиш духтрида қанде ситулни қаттқ ушаб ўтирвосам шунде ўтирдим уерда хам лекн Барт тинчлан деди менга ва мен қўрқип кеттим чунки доим кимдур тичлан деса қандедур йомон нарса бўлади.

Барт бу қоғоста нма кўряпсан Чарли деп сўради. Тўкилип кетган сийох кўрдим мен лекин чўнтагимда қуйонни панжаси бўлсаям қўрқип кеттим чунки кичкиналигмда мен доим сийохти тўкворардим. Бартга қоғоска тўкилип кеткан сийох кўряппан деп айттим. Барт ха деди ва кулип қўйди ва мен ўзими озгина яхши хис килшти бошладим. У бошқа қоғосларди кўрсатишти бошлади ва мен кимдур қоғосларга қизл ва қора сийох тўкворганини айттим. Мен бу нарса осонро бўлади деп тасавур килодим лекин дарс тугади деп чиқип кетятсам Барт ўтир Чарли хали ишимис тугамади деди. Қоғосларди хамасини тугатмаппиз. Мен чунмадим лекин духтр Штраус агар бироннарсага чунмасен нма дийишса атканин кил чунки бу тест деган гапларини эсладим.

Барт нма деганлари хаммасини яхши эслап қолмадм чунки мени хотирам яхшимас лекин Барт сийохларда нма борилигини айтшими кўп сўради. Мен хичтима кўроматм лекин Барт уерда қанақадур расимлар бор деди. Мен хичқанақа расим кўрмадим уерда. Раса харакат қилдим лекин. Бир яқнлаштирип бир узақлаштирип кўрдим. Кейн балки кўзайнай тақсам яхшироқ расм кўраман дедм чунки доим уйда тиливизр кўрсам йоки кинода бўсам кўзайнай тақаман. Кўзайнайни тақип гаров ўйнемизми мен хозир расим топаоламан дедим. Раса харакат килсам хам битта хам расим топаолма-дим факат тўкилип кеткан сийох кўрардим. Менга янги кўзайнай керек деп Бартдан сўрадим. У нмаларнидур қоғосига ёзди мен қўрқип кеттим тесттан ўтолмадим деп. Қоғос чекасида нуқта нуқтали чиройли расим бор десам у калласини қимиллатиб қўйди ва мен яна нма бўлганини чунмадим. Бошқа одамла сийохта биронта расим кўрадми деп сўрасам улар хар хил расимлади тасавур қилишади деди. Расимлардеги сийох сийох дох дийилади деди у.

Барт раса яхши одамакан ва оми одамлар мактапидеги ўқтувчим Кинниан хоним секн гапиргандақа секн гапиради. У менга хозирги машикларимис тест деб чунтрди. Одамлар сийохларда хархил расимлар куради деп айтти. Менга кўрсат деп ундан сўрадим. У хичнма кўрсатмади ТААСАВУР ҚИЛ деди халос. Сенга бу нмани эслатяпти ва бироннарса ўйлап топ. Мен кўзими юмиб пуфактеги сийох оққоғоска тўкилятканини кўрганими айттим. Ўша пайит уни қалами синип қолди ва у чиқип кетти.

Мен тестни ўтмагандейман чамамда.

3-ҳисобот

Духтр Штраус ва прафеср Немур қоғостеги сийохларда хичнма кўролмаганим катта хатомас дийишти. Мен сийохти тўкмаган бўлсам уни тагида нма борлигни каеттан биламан дедм уларга. Уларди айтшича мен уларга мос келишм мумкин экан. Духтр Штрауска Кинниан хоним менга хичқачан тест бермаганини айттим менга ёзш ва ўқш берганини айттим. Бутин умирим ақилли бўлшти орзу қиганимни унга айттим онам хам доим харакат қил ва ўқи дерди ва Кинниан хоним ақилли бўлиш унча қийнмас дейди лекин мен дарста бироннма ўргансам бирзумда эсмдан чиқарип қўяман.

Духтр Штраус даптарига нманидур ёзип қўйдм прафеср Немур бўса мен билан раса жидди гаплашти. Чарли биласами бу таржиба одамлага қанде таср қилишини билмимиз чунки биз бу таржибани фақат хайфонлада қиганмиз деди прафеср Немар. Мен айттим менга Кинниан хоним айтткан деп биронжойим оғрисаям майли чунки мен кучлиман ва мен харакат қиламан дедим.

Агар уларга менга рухсат беришса мен акилли бўламан. Улар ойламдан рухсат олиши кереклигини айтшти лекин менга ғамхўрли қиган тоғам ўлип қоган ва мен бошқа ойлами эслолмиман. Мен ўзимни онами ва дадами ва синим Нормани анчадан бери кўрмаганман. Балки ула хам ўлип қогандур. Духтр Штраус ула қаетта яшаган деб сўради. Менмча Бруклинда яшашканди. У балки уларди топишка уринип кўришларини айтти.

Қаниди шу ҳисоботлади камроқ ёссам чунки уларди йозишка раса кўп вақтм кетяпти ва мен ухлашка кеч ётяппан ва эрталап турсам чарчаган бўляппан. Печкага опкетяткан бир лист пишрқларди ерга тушрворганимга менга Жимпи раса бақрди. Пишрқлар кир бўлип кетти ва Жимпи уларни тозалаши керек бўлди. Ва кейин уларди печкага кўйди. Жимпи менга дойим бақиради лекин мен унга раса ёқаман чунки у мени яқн дўсим. Агар ақилли бўпкетсам унга раса кутлмаган янглик бўлатта.

Ҳисобот 4-6 мар

Бугун яна битта тест топшрдим. Уларга мос кесам топширишм керекакан. Худди ўшажойга бордим, фақат бошка хонага. Уетта ўтрган битта хоним уерди номи нмалигини айтти кейн мен унда қанде тўғри йозилишини сўраволдим ҳисоботмга ёзш учин. ТЕМАТИК АППЕРЦЕПТИК ТЕСТ. Бошидеги иккита сўзди билмиман лекн тест нмалигини биламан. Тестти яхши топшириш керек бўмаса ёмон бохо оласан.

Бирнчи тест осон деп ўйладим чунки яна қанақадир расимлар бор эди. Лекин бу сапар у аёл расимда нма кўрятканими сўрамади. Бошим чалкашиб кетти. Кеча Барт менга расимларда нма кўрятканми айтишм кереклигини айтканини айттим. Бу тест бошқа тест деди у. Сен расимдеги одамла хакида хикоялар тўқшинг керек деди у.

Танимаган одамларм хакида қанде қилип хикоя айтбераман деп сўрадим. Сен фарас қилип айт деди у кейн мен бунде қисам йолғон гапрган бўламан дедим. Мен хичқачан йолғон гапрмашими айттим чунки кичкиналигмда ёлғон гапрганимда мени раса уришарди. Хамйонимда Нормани ва мени ўлип қолишидан олдин новвойхонага жойлап қўйган тоғам Ҳерманни расми борлигини айттим ва улар хақида хикоя айтип берсам майлими деп сурадим чунки мен уларди яхши танийманда. Бу тест ва ўткан галги тест мени шахисими топиш учин кереклигини айтти у хоним. Мен кулип юбордим. Қоғоска тўкип юборилган сийох ва мен танимаган одамлади расимидан қанде қилип уни топса бўлади деп сўрадим. Уни жони чиқип кетти ва расимларини йиғиштиирип олди. Тупирдим уларди тестига.

Менмча бу тесттан хам ўтолмадим.

Кейн мен у хотинга расимлар чизип бердим лекин мен яхши чизишти билмиман. Кейин оқ халатта Барт келди уни тўлиқ исми Барт Селдон экан. У мени ўша Бекман университетини ўша 4-қаватидеги писихалогия лабараторияси деган хонага олипборди. Барт писихалогия мия дегани ва лабаратория таржиба ўткизадиган жой эканлигини менг чунтрди. Мен уни чайнедиган сақч деппан лекин кейин у менга хархил ўйинлар ва топшмоқдек туйулди чунки биз уларни ечишга уринип юрарди.

Мен бошқатирмани йечолмаяткандим чунки у кичкина кичкина бўлакларга бўлинип кетканди ва бўлклар тешикларга мос тушмасти. Битта ўйин вароқтаги хархил чизикли уйин эди уни бир тарафида СИТАРТ ва бир тарафида ФИНИШ турарди. Барт бу ўйинди номи ЛАБЕРЕНТ деб айтти мен СИТАРТТАН бошлаб ФИНИШКА чизқлардан чиқмастан қалам билан юргизип боришм керекиди.

Мен чунмадим ва биз кўпкина вароқларди пачағини чиқардик. Сўнг Барт юр лабараторида сенга биннарса кўрсатам балки чунип коларсан деди. Биз 5-қаватга чиктик ва уерда кўпкина хайвонлар ва қапаслар бор битта хонага кирдик. Уерда маймунлар ва чичконла бориди. Хонада ғалати хит келарди ҳудди ахлатхонадақа ва уерда хайвонлар билан ўйнайдигон кўпкина оқхалатли одамлар юрарди мен бирнчи уер дўкон деп ўйлаппан лекин улар хич ҳаридорларга ўхшамарди. Барт қапастан оқ чичқон чиқарип менга кўрсатти. Чичқонни исми Элжернон экан ва лаберент ўйинига зўр ўйнеди экан. Мен унда менгаям кўрсатчи деп сўрадим.