Андрей Кудан – ПОЛЕСЬЕ (страница 3)

Ліса паглядзела наперад.

Сярод лесу стаяла некалькі хат. Тры, здаецца. І адна – вялікая, двухпавярховая, з калонамі і высокімі вокнамі, палова якіх была забітая фанернай.

Сядзіба.

– Ну, бывай, – сказаў Грышка. – Калі што – тэлефануй. У Грышкі нумар запішы. Тут сувязь дрэнная, але можна знайсці месца.

Ён павярнуўся і паехаў, пакінуўшы Лісу адну сярод балот.

Яна стаяла ля старога дома, трымаючы ў руках заплечнік, і слухала цішыню.

Такая цішыня бывае толькі ў месцах, дзе людзі перасталі жыць. Няма сабачага брэху, няма галасоў, няма гулу машын. Толькі вецер у голых галінках і ціхі плюскат вады дзесьці непадалёк.

Ліса зрабіла крок да дзвярэй.

Пад нагамі хруснула шкло. Яна падняла вочы і ўбачыла, што ў акне другога паверху нехта стаіць і глядзіць на яе.

Цень. Маўклівы, нерухомы.

Але калі яна прыгледзелася – там нікога не было.

Толькі цёмнае акно і адлюстраванне неба.

Ліса адчула, як медальён у кішэні стаў цяплей.

– Ну, прывітанне, – шапнула яна. – Я прыйшла.

Глава 3

Сядзіба

Некаторыя дзверы адчыняюцца не ад ключа, а ад адвагі іх адчыніць.

Ліса стаяла ля дзвярэй сядзібы доўга, не ведаючы, што рабіць. Вецер шамацеў у голых галінках старой ліпы, якая расла ля самага ганка. Дзесьці далёка, у балоце, нешта плюхнула – то ці рыба, ці нехта іншы.

Яна працягнула руку і дакранулася да дзвярэй. Дрэва было халодным, шурпатым, з глыбокімі расколінамі. Стары мядзяны клямка, пазялёны ад часу, не паддаваўся. Яна націснула мацней – і дзверы з ціхім рыпеннем адчыніліся.

Унутры пахло так, як пахнуць дамы, у якія доўга не заходзілі людзі: пылам, цвіллю, сухімі кветкамі і яшчэ чымсьці – ледзь улоўным, салодкім. Ладанам? Ці старымі духамі?

Ліса ўвайшла ў вялікую залу. Высокія столь, пацямнелыя ад часу, лепка па кутах, вялізны камін, закладзены цэглай. На сценах віселі карціны, амаль зусім сцямнелыя, з якіх ледзь праглядвалі твары. Старыя фатаграфіі на сценах – людзі, якіх яна ніколі не ведала, глядзелі на яе з-пад шкла.

Яна прайшла далей. Вялізны дубовы стол, на ім – слоік з сухімі травамі і кніга, пакінутая адкрытай. Ліса падышла, паглядзела. Старонкі былі спрэс пакрытыя дробным почыркам – не кніжнымі літарамі, а рукапіснымі запісамі.

"Сёння зноў бачыла яе. Яна стаіць на беразе і глядзіць. Трэці дзень. Не падыходзіць, не гаворыць, проста глядзіць. Я ведаю, што гэта не мая дачка. Мая дачка даўно ў Мінску, і яна ніколі не вернецца. Але чаму тады яна так падобная?"

Ліса адхіснулася. Гэта быў дзённік. Яе бабулін дзённік.

Яна закрыла кнігу, не ведаючы, ці мае права чытаць далей. Але рукі самі пацягнуліся, каб адкрыць зноў.

Яна чытала да вечара.

За акном пацямнела, а яна ўсё сядзела за старым сталом, перабіраючы старонкі, поўныя болю і надзеі. Бабуля пісала пра вайну, пра страты, пра тое, як яна вучылася жыць адна. І пра тое, што яна ведала – рана ці позна, хтосьці прыйдзе.

"Яна прыйдзе. Я адчуваю гэта. Яе кліча зямля, нават калі яна яшчэ не ведае. Наш род не знікае, ён проста чакае, пакуль апошняя з нас не вернецца дадому".

Калі Ліса адклала кнігу, за акном ужо была ноч. Месяц свяціў у акно, асвятляючы залу бледным, нерэальным святлом.

І ў гэтым святле яна ўбачыла яе.

На лесвіцы, што вяла на другі паверх, стаяла дзяўчынка. Маленькая, гадоў васьмі, у старой, доўгай сукенцы, з распушчанымі валасамі. Яна стаяла і глядзела на Лісу.

Ліса не закрычала. Нечакана для сябе яна не спалохалася. Яна проста паглядзела ў адказ.

– Прывітанне, – сказала яна ціха.

Дзяўчынка не адказала. Яна павярнулася і пайшла наверх, бясшумна, быццам плыла па паветры.

І знікла.

Ліса ўскочыла, кінулася за ёй. Узбегла па лесвіцы – прыступкі рыпелі пад нагамі. Наверсе быў доўгі калідор, шмат дзвярэй. Усе зачыненыя.

Апошняя, у канцы калідора, была прыадчыненая.

Ліса падышла, штурхнула яе.

Гэта была дзіцячая. Старая лялечка на падлозе, ложак з жалезнымі спінкамі, камод з люстэркам. На сцяне – фатаграфія.

Дзяўчынка. Тая самая. І побач – жанчына. Тая, якую Ліса бачыла ў сне. Тая, што танула.

Яна падышла бліжэй. Фатаграфія была старой, пажоўклай, з падраным краем. На адвароце было напісана: "Казіміра з дачкой, 1938".

Ліса ўзяла фатаграфію ў рукі. Пальцы дрыжалі.

– Хто ты? – шапнула яна. – І чаму я цябе бачу?

У люстэрку на камодзе нешта мільганула.

Яна рэзка павярнулася. У люстэрку, за яе спіной, стаяла дзяўчынка. І ўсміхалася.

– Не бойся, – пачула яна голас. Не звонку – у галаве. – Я чакала цябе.

Ліса апусцілася на падлогу.

– Хто ты?

– Я – памяць, – адказаў голас. – Я – тое, што вы забылі. Я – дарога дадому.

І святло ў пакоі змянілася.

Глава 4

Ганна

Самыя галоўныя словы часта гучаць не ў горадзе, а там, дзе цішыня гаворыць мацней.

Раніца прыйшла нечакана.

Ліса прачнулася на падлозе ў дзіцячым пакоі, трымаючы ў руках старую фатаграфію. Сонца свяціла ў акно, і ў яго промнях пыл кружыўся, як жывы.

Яна ўстала, пацерла затэклаю шыю. Галава была цяжкай, быццам пасля доўгай хваробы. Але ўспаміны пра мінулую ноч былі рэальнымі – яна не магла іх адмаўляць.

Дзяўчынка. Голас у галаве. І гэтае дзіўнае адчуванне, што яна тут не адна.

Яна выйшла з пакоя, спусцілася ўніз. У зале было холадна, камін не палілі. Яна знайшла на кухні старую плітку, нейкія дровы, ледзь-ледзь разагрэла ваду і зварыла каву, якую прывезла з сабой.

Сядзела ля стала, піла і глядзела ў акно. За шклом было поле, а за ім – лес, а далей – балоты. Яны цягнуліся да гарызонту, чорныя, вільготныя, поўныя таямніц.

Стук у дзверы прымусіў яе ўздрыгнуць.

Ліса падышла, адчыніла. На ганку стаяла жанчына гадоў семдзесяці, маленькая, згорбленая, у цёплай хустцы. У руках яна трымала кошык, накрыты ручніком.

– Я Ганна, – сказала яна проста. – Суседка. Пачула, што хтосьці прыехаў. Прынесла вам снеданне. Тут не крама, а без ежы нельга.

Яна прайшла ў хату, не чакаючы запрашэння, паставіла кошык на стол. Адтуль пахла свежым хлебам, малаком і яшчэ нечым – то ці пірагамі, то ці проста дабрынёй.

– Ешце, – загадала яна. – А потым будзем гаварыць.

Ліса ела, а Ганна сядзела насупраць і глядзела на яе. Глядзела так, быццам бачыла наскрозь.