Андрей Кудан – Гарадскія ведзьмы (страница 1)

Гарадскія ведзьмы

Глава

Пралог

Мінск, 1978 год

Рэспубліканская псіхіятрычная бальніца

Яна ведала, што гэты дзень настане. Усе яны ведалі.

Жанчына сядзела на драўлянай лаве ў доўгім калідоры, дзе пахла лекамі, хлоркай і страхам. Сцены былі пафарбаваны ў блякла-зялёны – колер бальніц і казармаў, колер, ад якога нікуды не схавацца. Насупраць, за шклянымі дзвярыма, стаяў стол, за якім сядзеў урач у акуратным белым халаце. Ён не спяшаўся. Ён ведаў: яна нікуды не дзенецца.

Яе звалі Аляксандра. Ёй было сорак пяць, але выглядала яна на ўсе шэсцьдзесят – шэрая, змарнелая, з вачыма, якія ўжо не чакалі нічога добрага. Рукі, пакладзеныя на калені, дрыжалі дробным дрыжыкам. Яна сціскала іх, каб супакоіць, але яны не слухаліся.

Побач сядзелі іншыя. Жанчыны рознага ўзросту – маладыя, старыя, некаторыя зусім дзяўчаты. Яны не глядзелі адна на адну. Тут не было прынята глядзець. Трэба было глядзець у падлогу, на сцяну, у сябе – куды заўгодна, толькі не ў вочы іншым. Бо ў вачах можна было ўбачыць занадта шмат.

– Аляксандра Іванаўна? – паклікалі з кабінета.

Яна ўстала. Ногі ледзь трымалі. Зайшла.

У кабінеце было светла – занадта светла пасля прыцемкавага калідора. За сталом сядзеў урач, малады, гадоў трыццаці, з вострымі вачыма за тоўстымі лінзамі акуляраў. Ён не ўсміхаўся, але і не злаваў. Ён проста працаваў.

– Сядайце, – сказаў ён і паказаў на крэсла.

Яна села. Склала рукі на каленях, як вучань на ўроку.

– Вы разумееце, чаму вы тут? – спытаў урач. Ён нават не глядзеў на яе – гартаў нейкія паперы.

– Так, – ціха сказала яна.

– І чаму ж?

Яна памаўчала. Паперы шамацелі. За акном праехала машына.

– Таму што я бачу тое, чаго не бачаць іншыя, – нарэшце сказала яна. – І адчуваю тое, чаго не павінна адчуваць.

Урач падняў вочы. У іх не было здзіўлення. Ён чуў гэта ўжо сотню разоў.

– Што менавіта вы адчуваеце, Аляксандра Іванаўна?

Яна закрыла вочы. І раптам – як заўсёды – прыйшло. Не проста ўспамін, а само адчуванне: цяжар у грудзях, тупы боль у патыліцы, млоснасць, ад якой перасмыквала горла.

– Вось зараз, – сказала яна ледзь чутна. – У вас баліць галава. Ужо трэці дзень. Вы не спіце начамі, бо думаеце пра маці. Яна ў бальніцы, у Гомелі. Вы не можаце туды паехаць, бо няма грошай. Вы злуецеся на сябе, што не можаце нічога зрабіць.

Урач паглядзеў на яе доўга. Вочы яго звузіліся, але твар застаўся нерухомым.

– І што яшчэ? – спытаў ён.

– Вы не верыце мне, – працягвала яна. – Думаеце, што я прачытала гэта ў вашай картцы ці пачула ад кагось. Але я не чытала. Я проста… бачу. І мне ад гэтага дрэнна. Бо я не магу не бачыць.

У кабінеце запанавала цішыня. Доўгая, цяжкая.

– Ведаеце, – нарэшце сказаў урач, – мне на самой справе баліць галава. І маці сапраўды ў бальніцы. Але гэта нічога не даказвае. Людзі часта адчуваюць тое, што хочуць адчуваць. Гэта называецца эмпатыя. А ў вашым выпадку – гіпертрафаваная эмпатыя, якая мяжуе з псіхозам.

Ён паставіў пячатку на паперы.

– Дыягназ: шызафрэнія, паранаідальная форма. З галюцынацыямі і тэндэнцыяй да самазнішчэння. Лячэнне: аміназін, інсулінавая тэрапія. Тэрмін – не менш за год.

Аляксандра не запярэчыла. Яна ведала, што гэта бескарысна. Яна ўжо была тут дзесяць гадоў таму, пасля таго як «вылечыла» суседку ад раку. Суседка паправілася, а Аляксандру забралі.

– Я магу напісаць ліст дачцэ? – спытала яна ціха.

– Пазней, – адказаў урач і пазваніў у званок. – Уводзьце наступную.

Яе павялі па калідоры. Яна ішла і лічыла крокі, каб не думаць. Семдзесят два крокі да палаты. Тры павароты. Адзін спуск.

У палаце было холадна. Чатыры ложкі, тры з іх занятыя. Жанчыны ляжалі моўчкі, гледзячы ў столь. Адна шаптала нешта бязгучна, другая плакала, трэцяя проста ляжала.

Аляксандра села на свой ложак, падкурчыла ногі і пачала чакаць.

Яна ведала: зараз прыйдуць з уколам. Потым стане лёгка і пуста. Боль знікне – не толькі яе, але і той чужы боль, які яна насіла ў сабе. Але разам з ім знікне і ўсё астатняе. Думкі, пачуцці, памяць.

Яна баялася не болю. Яна баялася, што пасля ўколаў перастане адчуваць наогул. І тады яна перастане быць сабой.

За акном ішоў дождж. Шэры, восеньскі, мінскі.

Яна заплюшчыла вочы і паспрабавала ўявіць дачку. Гадоў праз дваццаць. Дарослую, моцную, шчаслівую. Якая не баіцца. Якая ведае, хто яна.

– Ты зможаш, – шапнула яна ў пустату. – Ты зможаш тое, што не змагла я.

Дзверы адчыніліся. Увайшла медсястра са шпрыцам.

– Паварочвайся, – сказала яна.

Аляксандра паслухмяна павярнулася.

Іголка ўвайшла ў цела, і разам з лядоўняй па жылах пацякла пустата.

Апошняя думка, якая паспела мільгануць перад тым, як свет знік: «Даруй мне, дачушка. Даруй…»

Частка 1: БОЛЬ

Глава 1

Раніца

Згодна з Законам РБ «Аб аказанні псіхіятрычнай дапамогі», медыцынскі псіхолаг адносіцца да катэгорыі «іных медыцынскіх работнікаў». Гэта азначае, што ён не мае права ставіць дыягназ. Ён толькі «аказвае псіхалагічнае ўздзеянне». Але хто вымерае гэтае ўздзеянне, калі яно пранікае пад скуру і застаецца там назаўжды?

Будзільнік зазвінеў а шостай раніцы.

Вераніка не спала ўжо гадзіну. Яна ляжала з расплюшчанымі вачыма і глядзела ў столь, дзе пляма ад працёку вады ўтварала дзіўны малюнак – нешта сярэдняе паміж воблакам і тварам старой жанчыны. Яна ведала гэтую пляму ўжо пяць гадоў, з таго дня, як з'ехаў Дзяніс. Тады яна ўпершыню заўважыла, што столь цячэ, але не выклікала майстра – проста паставіла пад вядро і прывыкла.

Яна працягнула руку і намацала тэлефон на тумбачцы. Пацягнулася, адключаючы званок, і застыла, прыслухоўваючыся да сябе.

Цела было цяжкім. Не так, як пасля працы ў трэнажорнай зале, – там прыемная стомленасць, ад якой добра спіцца. Тут была іншая цяжар: быццам хтосьці насыпаў пяску пад скуру, у мышцы, у суставы. Левае калена ныло – знаёмы боль, які з'яўляўся штораз, калі яна за апошнія дні забірала занадта многа.

Яна заплюшчыла вочы і паспрабавала ўспомніць, каго бачыла ўчора.

Спачатку – стары Ігнацьевіч з трэцяй палаты. У яго быў рак, але ён яшчэ не ведаў. Яна ўбачыла гэта, калі праходзіла міма, – чорную пляму ў грудзях, якая расла з кожным днём. Яна не мела права нічога казаць – гэта не яе кампетэнцыя, гэта дазволена толькі лекару. Але ў яе было права маўчаць і глядзець. І калі ён папрасіў яе памерыць ціск, яна падала яму руку, каб накласці манжэту. І ў гэты момант не вытрымала – пляма пераскочыла на яе. Усяго на секунду, але гэтага хапіла, каб зразумець: не, не трэба было.

Потым – жанчына з дзіцём у чарзе да педыятра. Пакуль яна стаяла ў чарзе, паспявала прыняць яшчэ траіх. Чарга – асобная форма катавання, уведзеная не Законам, а самім жыццём. Трыццаць чалавек у калідоры, якія глядзяць на цябе з надзеяй, раздражненнем, болем. Дзіця плакала, жанчына ледзь стрымлівала слёзы, і Вераніка адчула гэта нават праз дзвесце метраў калідора: стомленасць, адчай, страх, што не справіцца. Яна хацела прайсці міма, але ногі самі павярнулі ў той бок. Яна спынілася, паглядзела на жанчыну, усміхнулася – і забрала. Трошкі. Самы кончык. Каб тая магла дыхаць.

А потым – сусед па лесвічнай пляцоўцы, у якога памерла маці. Ён не сказаў ні слова, проста стаяў ля ліфта з чырвонымі вачыма. І калі ліфт прыйшоў, яна ўвайшла разам з ім, і ў цеснай кабіне яе накрыла хваляй такой магутнай, што ледзь не падала.

Вось тады і захварэла калена. І галава. І ўсё разам.

– Дурная, – сказала яна ўголас. – Дурная, дурная, дурная.

Кот Рыжык, які спаў у нагах, падняў галаву і паглядзеў на яе з папрокам. Ён не любіў, калі яна размаўляла сама з сабой – значыць, нешта ідзе не так.

– Прабач, – сказала яна яму. – Усё нармальна. Я проста стамілася.

Яна ўстала, наліла сабе шклянку вады, выпіла залпам. Падышла да акна, адсунула фіранку. За акном была шэрая раніца, спальны раён, дзесьці ўжо ехалі першыя тралейбусы. Мінск прачынаўся.

Яна жыла ў звычайнай «хрушчоўцы» насупраць парку. Трохпакаёвая кватэра дасталася ад бабулі, якая памерла, калі Вераніцы было дваццаць пяць. Маці прапаноўвала прадаць і купіць нешта лепшае, але Вераніка адмовілася. Тут было ціха. Тут яна магла схавацца.

Роўна а сёмай яна выйшла з дому. Ліфт не працаваў – як заўсёды. Пайшла пехатой, лічачы прыступкі. Семдзесят чатыры. Яна заўсёды лічыла прыступкі – гэта супакойвала.