Андре Моруа – Навелы (страница 43)

– Жызэль, я цябе не выпушчу! Ты рызыкуеш сваёй рэпутацыяй, сваім шчасцем… I потым навошта? Хочаш стаць яго палюбоўніцай?..

– Не. У ім я не сумняваюся… Вось толькі хіба… баюся за сябе.

– А ты ўпэўнена, што яго кахаеш?

– Да шаленства!

Не ведаю, які д’ябал, вычытаны ў раманах, мяне тады натхніў. Фраза з «Дарыяна Грэя» вырвалася наперад і ўзбунтавала ўсе мае думкі: «Каб вызваліцца ад спакусы, трэба ёй паддацца».

– Ну што ж… Раз ты яго кахаеш, а ён цябе, – сказала я, – хай будзе так!.. А ты ведаеш, дзе яго пакой?

– А як жа, другі ад нашага, справа.

– Што ж, ідзі!

Прайшла ўжо гадзіна, а яе няма.

21 лістапада. – Вечар. Жызэль вярнулася раніцай а пятай гадзіне. Выгляд у яе быў і шчаслівы і стомлены. Яна здзівілася, убачыўшы, што я не сплю. Я запытала: «Ну як? Ты не была яго?..»

– Палюбоўніцай? Не, – адказала яна. – Я цяпер проста яго прыналежнасць.

Я не пасмела болей распытваць. Яна раздзелася і лягла, не прамовіўшы ні слова. Праз некалькі хвілін Жызэль моцна заснула. Я села перад яе ложкам, ледзь не плачучы, і холад уварваўся ў маю душу. Яна не прачыналася, аж пакуль не празваніў званок. Я са страхам думала, хаця б не заўважылі іншыя, што мы нейкія разгубленыя, не такія, як звычайна. Але пасля балю ўсе былі змораныя, успаміналі сваё, і ніхто нічога не заўважыў. Паснедаўшы, Жызэль папрасіла, каб я правяла яе да аранжарэі. Ёй хацелася яшчэ раз зірнуць на тыя дэкарацыі, дзе адбылася сцэна, што перайначыла яе жыццё.

– Ну і што цяпер? – запытала я.

– Цяпер ён павінен мне напісаць і паведаміць, што думаюць яго бацькі.

– А хто яны?

– Бацька – генерал, у Брэтані… Гэта не зацягнецца.

– А твае бацькі?

– Перш чым ім пісаць, чакаю паведамлення ад Фабіяна… Так ці іначай, але мы пажэнімся. Гэта напэўна, трэба толькі пачакаць.

…Спадзяюся, яна не памыляецца, бо іначай не вытрымае, памрэ.

10 снежня. – Выпаў снег. Парк увесь белы. Пачаліся маразы, і возера пакрываецца лёдам. Хутка можна будзе катацца на каньках. Пісьма ад Фабіяна Жызэль не атрымала і вельмі ўстрывожылася. Ён даў ёй свой адрас: плошча Пантэона, 5. Яна пісала яму амаль кожны дзень. Адказу не было. ПІто здарылася? Можа, дырэктрыса, ведаючы почырк свайго пляменніка, перахоплівае лісты? Наўрад. Жызэль у гэта не верыць. Кожны дзень яна выходзіць сустракаць маладога паштальёна, які ахвотна прыносіў ёй пісьмы ў абмен за ласкавую ўсмешку. Ёй нічога… Яна думае, што ў Фабіяна ёсць пэўная прычына (як-ніяк на службе), ці не адпраўляюць куды, можа, нават у калонію. Але ў такім выпадку ён мог бы яе папярэдзіць, гэта ж так проста.

11 снежня. – Ніякіх вестак. На Жызэль сумна глянуць. Дзіўлюся, як гэта настаўнікі не дакладваюць дырэкцыі, што першая ў класе вучаніца не рыхтуе ўрокаў і, калі пытаюцца, маўчыць альбо адказвае неўпапад. Праўда, зараз увесь каледж заняты падрыхтоўкай да свята, якое праз тыдзень адбудзецца на возеры на катку. Жызэль і я павінны танцаваць на лёдзе па-дэ-дэ, а толькі ці будзе Жызэль прысутнічаць? Нешта я не ўпэўнена. Учора ўвечары, лёгшы спаць, мы доўга і шчыра размаўлялі ў цемнаце з ложка ў ложак. Яна цвёрда вырашыла адправіцца да Фабіяна на кватэру на плошчу Пантэона, каб даведацца, што ёй рабіць. Калі ён гатовы ажаніцца з ёю зараз жа, то яна папросіць згоды ў сваіх бацькоў. А калі яму патрэбна адтэрмінаванне, і надоўга, то яна будзе жыць з ім пакуль што без усякага шлюбу. Вядома, гэта вельмі рызыкоўна, але ўсё ж лепш, сказала яна, чым няпэўнасць і разлука, што скарачаюць ёй жыццё, забіваючы без пары. Як ён яе прыме? Я прачытала апавяданне Мапасана, дзе маладыя людзі гавораць пра сваё каханне. Якія ж яны цынікі! Выхваляюцца перамогамі, ім весела, ім гэта пацеха. Калі Фабіян… Не, лепш не думаць. Гэта надта жахліва! Яна яму так верыць!..

12 снежня. – Нейкім цудам мы абедзве атрымалі дазвол пабыць заўтра вечарам у Камедзі-Франсэз, прычым адны, без нагляду. Я папярэдзіла, што нам прапанаваны білеты і месцы забяспечаны. У сапраўднасці ж мы выпрасілі іх у Фартуніо, які з далікатнасці не мог нам адмовіць. Я сказала яму: «Вы так цудоўна гаварылі пра Мюсэ і яго драматургію, месье, што нам да смерці хочацца пабачыць спектакль «Не прысягай ніколі», Расчулены Фартуніо ўгаварыў дырэктара, і той даў згоду, «паколькі мы дзяўчаты сур’ёзныя». Бедны месье Гардон! Усё наладзілася як мае быць. Амнібус завязе нас да Гарша прыедзе апоўначы назад, каб забраць нас з цягніка, які выходзіць з Парыжа ў ноль пятнаццаць. Я пайду ў тэатр, а Жызэль на плошчу Пантэона. Сустрэцца мы дамовіліся на вакзале. А што будзе, калі я вярнуся без яе? Страшна падумаць!

13 снежня. – Калі я прыйшла з тэатра, Жызэль была ўжо на вакзале і спала ў крэсле. Я прасядзела пры ёй да поўначы. Тое, што здарылася ўвечары, ніхто не мог ні ўявіць, ні прадбачыць, да такой ступені гэта дзіка і жудасна, але я павінна ўсё запісаць. Маё сведчанне, мабыць, спатрэбіцца, бо, можа, толькі адна я выратую Жызэль. Сама яна гаварыць не будзе… Дык вось… Вечарам а сёмай гадзіне я пакінула яе на вакзале Сэн-Лазар. Яна ўзяла фіякр і сказала возчыку: «Плошча Пантэона. 5». Калі ў ноль дзесяць мы апынуліся ў купэ (вагон другога класа, купэ цеснае, абабітае сінім сукном, і мізэрная газавая лямпа, якую я век не забуду), вось што яна мне расказала голасам абыякавым, без усякіх інтанацый:

– Я прыехала на плошчу Пантэона ў сем. У кансьержкі спыталася пра Фабіяна. «Пяты паверх налева ў канцы калідора». Я паднялася і пазваніла. За дзвярыма чуваць былі галасы і гучны смех. Праз хвіліну дзверы адчыніліся. Выйшаў Фабіян у аксамітавай куртцы. Стаяў ашарашаны, нібы мяне не пазнаў. Потым суха прамовіў: – Чаго вы ў Парыжы? Што вам трэба?

– Хіба вы не атрымалі маіх пісем?

– Атрымаў… Але чаго было ехаць сюды?

– Я ж вам пісала… Не магла ж я ўвесь час нічога не ведаць пра вас… Фабіян, калі вашы бацькі супроць, мы будзем шчаслівейшыя жывучы разам, нават у беднасці, чым у разлуцы, асобна. – Ён завёў мяне ў маленькую пярэднюю.

– Не гаварыце гучна, – шапнуў ён мне на вуха. – У мяне тут сябры. Чаго вы хочаце ад мяне, мая дзетка? У мяне ўсяго адзін пакой.

– Я гатова падзяліць яго з вамі.

– Не гаварыце глупства. Ваша радня не дазволіць, вы непаўналетняя.

– Мае бацькі, каб пазбегнуць скандалу, з радасцю згодзяцца на наш шлюб.

– Усё гэта вельмі недарэчна… Але дазвольце мне спачатку адправіць сваіх сяброў. – Ён вярнуўся ў пакой і зачыніў дзверы. Я не чула, што ён там ім гаварыў. Потым не ён, а нехта іншы прамовіў голасна: «А! Кажаш, дзяўчынка з каледжа? Віншую з поспехам, мой дарагі!» Потым яны выйшлі чарадою адзін за адным, пяць армейскіх афіцэраў, кідаючы на мяне позіркі, хто з насмешкай, а хто шкадуючы. Нехта з іх сказаў: «Чуеш, Фабіян, заўтра раніцай каб быў у казармах роўна ў шэсць… I ніякіх штуковін!» Потым яны зніклі на лесвіцы.

Тады Фабіян дазволіў мне ўвайсці. Выгляд у яго быў незадаволены. Ніякай ласкі… Не пацалаваў нават. I адразу ж пачаў мяне адчытваць: —.На ўсё свой час, мілая дзетка. Каханне ёсць каханне, забавы забавамі, а служба службай.

– Але ж гэта вы, Фабіян, затлумілі мне галаву сваімі абяцаннямі; пакуль вы не гаварылі, я ні аб чым не думала, апроч музыкі і танцаў. Гэта вы запрасілі мяне ў свой пакой, гэта вы…

– Ну так, я зрабіў памылку: паддаўся чарам прыгожай ночы, а тут яшчэ навальніца… і ваша хараство… Але ў жыцці свой парадак… Раніцай на другі дзень чары развеяліся… Раю вам зрабіць гэтак жа. Вяртайцеся ў Сасі, мілая дзетка! Іграйце ў камедыях, але не рабіце камедый з жыцця. – Час ад часу ён з трывогай паглядаў на гадзіннік. На стале ляжала некалькі пісем. Гэта былі мае пісьмы… I ведаеш, Эмілія, нават не распячатаныя! Ён усё гаварыў, але тон, спачатку сардэчны і бацькоўскі, рабіўся ўсё больш жорсткім, і нарэшце ён сярдзіта заявіў:

– Хопіць! Пара ўжо! У сем трыццаць у мяне будзе госць. Нельга, каб вас бачылі ў маім пакоі.

– Хто? Жанчына?

– Так.

– Ваша палюбоўніца?

– Яшчэ не… Але па якому праву?.. Даволі! Ідзіце! Выйдзіце зараз жа, а то я буду вымушаны…

– Мяне выгнаць? I гэта гаворыце вы, Фабіян?.. – У гэты момант пачуўся званок. Тры кароткія сігналы. Ён пабляднеў, схапіў мяне і запхнуў у адзежную шафу паміж двух мундзіраў, якія ўпіліся мне ў твар гузікамі і нашыўкамі. Потым глуха прамовіў грозным голасам: «Калі ты паварушышся, скажаш хоць слова, я цябе больш ніколі не пабачу».

Я зразумела, што гэта не жарты, і стаяла як статуя. 3 майго сховішча нічога не было відаць, але я чула ўсё. Жанчына, якая ўвайшла, была актрыса. Аб гэтым я здагадалася адразу. «Мілы Фабіян, – сказала яна, – я магу вам удзяліць не болын як паўгадзіны. У гэты вечар я іграю, але Адэон блізка, і ў першым акце я вольная». Спачатку Фабіян, яўна збянтэжаны маёй прысутнасцю, не ведаў, як сябе трымаць, і плёў нейкую лухту. Пасля, мала-памалу, забыў, што я тут. Да яго вярнулася самаўпэўненасць, і, ведаеш, што я пачула? «Мне здавалася, я кахаю ўсіх жанчын наогул і ніводнай у прыватнасці. Салдату не выпадае затрымлівацца. Але сёння мне раптам стала ясна, што гэтыя тры словы: «я вас люблю» маюць сэнс… магутны і глыбокі сэнс». Тыя самыя фразы, што гаварыў мне! Слова ў слова!.. Потым яны змоўклі… Яна весела смяялася, абараняючыся.

– Дарагі мой, – гаварыла яна, – не саромце мяне, не вымагайце. Я ж вам сказала, што вечарам іграю.

– Вось яшчэ ліха! – прабурчаў Фабіян. – Мне гэтак жа заўтра раніцай а шостай гадзіне быць у казармах.