Андре Моруа – Навелы (страница 41)
Перш чым гатаваць снеданне, яна прыпомніла ўсе яго любімыя стравы… У Францыі 1945 года жылося бедна… Шакаладны дэсерт?.. О, гэта быў бы яму ласунак… А толькі дзе яго ўзяць, шакаладу?.. Добра, што ў яе былі свае куры і ў запасе некалькі свежых яек. Ён жа заўсёды хваліў яе амлет, казаў, што смачней не бывае… Любіў ён нятлустае мяса, смажаную бульбу, але ўжо два дні, як мяснік у Шардэйлі зачыніў сваю краму… Пазаўчора яна якраз зарэзала кураня, мяса не мяса, але, калі добра падсмажыць… Ах, вось яшчэ: суседка бажылася, што ў бліжэйшым мястэчку бакалейшчык цішком з-пад прылаўка прадае шакалад. І яна вырашыла абавязкова пабываць там.
«Калі ў восем выберуся, то ў дзевяць магу вярнуцца… Падрыхтую ўсё загадзя, каб потым засталася толькі кухня».
Узрушаная, заклапочаная, яна тым не менш была ў самым вясёлым настроі. Пагода дзівосная. Здаецца, ніколі ранішняе сонца не асвятляла так ярка даліну. Спяваючы, яна пачала накрываць стол: «Абрус у чырвоныя і белыя квадрацікі… Мы на ім вячэралі ў першы дзень нашага сумеснага жыцця… Ружовыя талеркі з малюнкамі, якія так яго забаўлялі… Бутэлька шыпучага… і, галоўнае, кветкі… Ён любіў, каб на стале былі кветкі, і гаварыў, што ніхто не ўмее іх так падбіраць, як я».
Яна зрабіла букет на тры колеры: белы рамонак, пунсовы мак, васількі і некалькі сцяблінак аўса. Потым, перад дарогай, абапёршыся на веласіпед, яна доўга глядзела праз адчыненае акно ў маленькі прыбраны пакой. Так, сапраўды, усё як мае быць. Зазнаўшы столькі гора, Рэно, напэўна, будзе здзіўлены, што яго хата і яго жонка вельмі мала змяніліся… Праз акно яна бачыла сябе ў вялікім люстры. Мабыць, трошкі худаватая, але такая беленькая, маладзенькая і, адразу відаць, што закаханая… Яна адчувала сябе на сёмым небе.
«Пара! – сказала яна сабе, – трэба спяшацца… Каторая гадзіна? Божа мой, ужо дзевяць гадзін!.. Ніколі не думала, што гэта зойме столькі часу… Але мэр ведае дакладна, што эшалон прыйдзе не раней поўдня. Я спраўлюся хутка».
Хата Леймары стаяла асобна ў самым канцы сяла, і ніхто не заўважыў, як худы салдат з чорнымі бліскучымі вачамі пралез у сад. Некалькі хвілін ён азіраўся, аслеплены сонцам, ахоплены шчасцем, п'яны ад водару і хараства кветак… Слухаў, як гудуць пчолы… Потым ціха паклікаў:
– Элен!
Ніхто не адказваў. Ён паклікаў гучней:
– Элен!.. Элен!..
Напалоханы маўчаннем, ён падышоў бліжэй і ўбачыў праз акно стол, сервіраваны на дваіх, кветкі і бутэльку віна. Гэта быў удар у самае сэрца. Ён пахіснуўся і прытуліўся да сцяны.
«Божа! – падумаў ён… – Яна жыве не адна!»
Калі праз гадзіну Элен вярнулася, суседка ёй сказала:
– Бачыла я твайго Рэно. Пабег на дарогу, Я звала, я крычала, але ён і твару не паказаў.
– Пабег?.. Куды? У якім кірунку?
– На Тывіе.
Яна кінулася да мэра, які нічога не ведаў.
– Баюся, пане мэр… Страшэнна баюся… Рэно – чалавек уражлівы і вельмі раўнівы… На стале былі прыборы… Ён іх бачыў і не здагадаўся, што гэта яму… яму я паставіла… Пане мэр, знайдзіце яго зараз жа!.. Знайдзіце!.. Ён такі, што можа не вярнуцца… А я ж яго так люблю!
Мэр спешна паслаў веласіпедыста на станцыю Тывіе, падняў на ногі паліцыю, але Рэно Леймары знік. Элен прасядзела каля стала ўсю ноч. Было душна, горача. Пачалі ўжо і кветкі вянуць… Яна нічога не ела.
Прайшоў дзень, потым тыдзень, потым месяц…
Ужо больш як два гады мінула з таго часу, а пра яго ніякіх чутак. Я запісаў гэту трагічную гісторыю ў надзеі, што ён яе прачытае і вернецца.
Пачатак жанчыны
– Газон у іх падстрыжаны бездакорна, – заўважыла мадам Бланшар з павагай і задавальненнем.
Аўтамабіль аб’ехаў зялёны лужок з клумбай і спыніўся перад замкам. Выцягнуты ўдоўжкі, увесь белы, пакрыты шыферам, меў ён выгляд арыстакратычны. Пад франтонам залатыя літары, стылізаваныя пад старажытнасць, абвяшчалі: Каледждэ Сасі.
– Цудоўна! Цудоўна! – захаплялася мадам Бланшар.
– Пабачым, – прамовіла Ізабела.
Ёй было шаснаццаць; рослая, зграбная, яна ступала асцярожна, як кошка. Мадам Бланшар папрасіла дырэктрысу. Кансьержка пайшла далажыць і ўвяла іх у кабінет. Сучасная мэбля з металу і пластмасы крыху здзіўляла ў гэтым будынку эпохі Людовіка XIII. Твар дырэктрысы ўнёс належную яснасць. Яшчэ маладая, у строгім касцюме, акантаваным спадыспаду вузкай чырвонай істужкай, яна з’явілася я «увасабленне актыўнага мадэрнізму.
– Я прывяла вам Ізабелу, – сказала мадам Бланшар. – Ведаю, што мы прыехалі на дзень раней, але мой муж прызначаны на пасаду ў Токіо, і мы сёння ж вечарам павінны туды вылецець. Ах! Гэта беднае дзіця не мае сістэматычнай асветы, вучылася з перапынкамі… А як іначай? Дыпламат у наш бурны век… Апошнім часам яна прывыкла да школ амерыканскіх. Вось чаму мы падумалі, што ёй тут у вас будзе лепш, чым у ліцэі…
– У нас многа амерыканцаў, са Злучаных Штатаў і з Паўднёвай Амерыкі, – паведаміла дырэктрыса, – між іншым, як і французаў, што, як ваша дачка, уваходзяць у юнацтва без рэгулярнага абучэння ў класах. Заняткі ў нас самыя сур’ёзныя, але мы стараемся зрабіць жыццё нашых вучаніц прыемным. Дзяўчаты ездзяць вярхом, гуляюць у тэніс; мы вучым музыцы, танцам, сцэнічнаму майстэрству; перыядычна арганізоўваем невялікі баль. Раз у тыдзень тых, хто жадае, адпраўляем на вечар у Парыж паглядзець спектакль у Камедзі-Франсэз. Вы любіце тэатр, мадэмуазэль?
– Ну, так, – прамовіла Ізабела.
– Не чакайце доўгіх адказаў ад маёй дачкі, – папярэдзіла мадам Бланшар. – Ёсць у яе аб чым гаварыць, але яна ўсё хавае ў сабе. Патура маўклівая, самотная.
– О, тут у вас будзе пакаёвая кампаньёнка – «roommate», як кажуць нашы амерыканцы, – паведаміла дырэктрыса, – але яшчэ не скончыліся канікулы, і яна прыедзе толькі заўтра… Вам не будзе нудна заставацца цэлы вечар адной?
– Не, – прамовіла Ізабела.
– Бібліятэка ў вашым распараджэнні… і багаты набор пласцінак. Вы любіце музыку?
– Ну, так, – прамовіла Ізабела.
– Любіць, яшчэ як любіць! – пацвердзіла мадам Бланшар. – Кажа, што для працы ёй патрэбна музычная аснова… Ізабела можа быць выдатнай вучаніцай, калі ўпадабае сваіх настаўнікаў, але прывабіць маю дачку, божа мой, як цяжка!
Ізабела ўздыхнула. Яна не любіла, каб пра яе гаварылі, і пачала злавацца. «Ах, гэта мамачка! – думала яна. – Бессаромная, сентыментальная, трэпле абы-што, слова на языку не ўтрымае! Добра, што хутка паедзе… Дырэктрыса намякнула, што ёй няма часу… Тым лепш!» Мадам Бланшар і дырэктрыса адразу ж перайшлі да абмеркавання галоўнага: вучобы, здароўя, адзежы. («Так, у яе ёсць вячэрняе плацце… Рэйтузы для коннай язды? А як жа, ёсць, але мы не ўзялі іх з сабою. Я загадаю выслаць. Канькі? Пра гэта я не думала, але іх лёгка купіць».)
– Ну, вось і ўсё, – сказала дырэктрыса. – Спадзяюся, вашай дачцэ тут спадабаецца.
– Не ведаю, – прамовіла Ізабела.
Надышла мінута развітання. Мадам Бланшар намерылася папоўніць гэтыя хвіліны мацярынскай ласкай і разумнымі парадамі, працягнула рукі, але Ізабела ўхілілася:
– Бывай, мама. Шчаслівага палёту ў Токіо!.. Цалуй тату.
– Ты яму напішаш.
– Магчыма.
Пасля ад’езду мадам Бланшар дырэктрыса даручыла Міс Бэрнс, выкладчыцы англійскай мовы, паказаць Ізабеле прасторныя класы, зал гімнастычны, зал музычны, спартыўную пляцоўку, вадаём для плавання, раку, сталовую і, нарэшце, пакоі гістарычных асоб. На тлумачэнні англічанкі Ізабела адказвала коратка, па прывычцы: «Ну так… Не… Магчыма… Я не ведаю».
– Я вас пакіну гадзіны на тры да абеду, – спыніўшыся, сказала міс Бэрнс. – Што вы мяркуеце рабіць?
– Я б хацела пабыць у бібліятэцы.
– Гэта можна. Я вас туды правяду.
Сярод кніг Ізабела ажывілася, павесялела і з цікавасцю разглядвала назвы:
– Але ж гэта зусім не дрэнна для каледжа… Стэндаль, Бальзак, Камю, Сент-Экзюперы, Хемінгуэй…
– Тут ёсць і Дзікенс, Томас Гардзі, Вірджынія Вульф, – з гонарам пералічвала англічанка.
– Ну вядома, – не пярэчыла Ізабела. – А што гэта за вялікі куфар… там у кутку?
– Выпадковая рэч, – сказала міс Бэрнс. – Бібліятэтчыца, мадэмуазэль Суфэль, знайшла яго на гарышчы і, каб разабрацца, папрасіла спусціць сюды, але вернецца яна толькі заўтра. Прабавіць гадзіны дзве вы тут зможаце?
– Ну, так, – прамовіла Ізабела.
– Ну, тады да пабачэння… Радыёла каля акна на століку.
Як толькі англічанка выйшла, Ізабела пацягнулася, з палёгкай уздыхнула, адшукала джазавы дыск і, уключыўшы радыёлу, прыглушыла гук. Потым падсунула крэсла да куфра і ўзялася перабіраць старыя паперы. Там былі меню, бальныя блакноты, курсавыя сшыткі, выпраўленыя сачыненні, тэатральныя праграмы (Камедзі-Франсэз – 1898 – «Прытворна хворы»). Адзін сшытак у фіялетавай скураной вокладцы, вельмі элегантны, прывабіў Ізабелу. Яна яго разгарнула. Почырк быў дробны, чысты, выразны. На першай старонцы яна прачытала: «Дзённік Эміліі Галаці. Другі Б – пачата 2 кастрычніка 1901». Мабыць, італьянка? Неабавязкова. Далей ішлі ўражанні пры паступленні: «Баюся. Прабую быць смелай, але ўсе гэтыя дзяўчаты…» Пасля апісваўся дырэктар. («Ах, вось хто тады быў дырэктарам!» – зацікавілася Ізабэла). Прозвішча яго месье Гардон. Дырэктара можна было змякчыць ласкавай усмешкай, але яго жонка мадам Гардон, уроджаная дзю Рансэрэ, мела выгляд фанабэрысты і суровы. Потым некалькі даволі забаўных характарыстык выкладчыкаў і вучаніц… і раптам тон перамяніўся. Ізабела, захопленая чытаннем, глыбей утулілася ў крэсла і пачала прагна гартаць старонкі.