Альбер Камю – Пры зачыненых дзвярах: драматычныя творы (страница 66)

Ада. Ці мы калі-небудзь пераможам?

Авель. Не.

Ада. Значыць, перамогуць нашыя ворагі?

Авель. Не.

Ада. Дык тады гэтая вайна не мае сэнсу.

Авель маўчыць.

Ада. Ці ты мяне не ўдарыў?

Авель. Не.

Абое маўчаць. Чутно гранне флейты.

Ада. Каму ты аддаў ягоную флейту?

Авель. Суседаваму сыну.

Ада. Ён таксама неўзабаве паедзе на гэту вайну.

Авель. Праз тры тыдні.

Ада. I з ім будзе тое самае.

Авель. Ага.

Маўчаць.

Авель. Ці ёсць яшчэ рыс?

Ада. Няма.

Авель. А соевая мука?

Ада. Жменя якая...

Авель. Я не галодны.

Ада. Я таксама.

Авель. З'ямо заўтра. (Адварочваецца ад Ады).

Ада. Ці вы яго пахавалі?

Авель. Амаль што.

Ада. Я хачу пабываць у яго на магіле.

Авель. Магілы няма.

Ада. Чаму?

А вель. Зямля занадта цвёрдая — магілы не выкапаць.

Ада. Яго зжаруць мурашкі.

Авель. Яны не змогуць зрабіць гэтага.

Ада. Вы спалілі яго?

Авель. Агонь нас выдаў бы.

Ада. Што вы з ім зрабілі?

Авель. Кінулі ў рэчку.

Ада. Рэчка напалову высахла.

Авель. Пара дажджоў яшчэ не надышла.

Ада. Рэчка поўная кракадзілаў.

Авель. Яму ўсё роўна.

Чутны гукі самалёта. Ада падымае галаву.

Ада. Самалёт.

Авель з Адаю сыходзяць. З правага боку выходзіць Адам з дачным крэслам, глядзіць услед самалёту, паныла ідзе цераз сцэну, шукае сабе належнага месца, на хаду гаворачы.

Адам. Мне восемдзесят сем год. Імя маё — Адам. Я хацеў змяніць свет. Бачыў яго несправядпівасць, галечу бедных і прагнасць багатых. На сваёй шкуры адчуў, што такое эксплуатацыя. Уступіў у прафсаюз, пачаў змагацца за рабочы клас, за павелічэнне заробкаў, кароткі рабочы дзень, аплатны адпачынак, гарантаваную пенсію. Вешаў плакаты, выступаў з прамовамі, арганізоўваў дэманстрацыі і забастоўкі, быў арыштаваны, сядзеў у турме. Пасля быў абраны ў парламент і стаў членам урада. Усё памянялася: пабольшалі заробкі, паменшаў рабочы дзень, паявіліся гарантыі на пенсію. За багатымі зрабілі нагляд, беднасць знікла, але чалавек шчаслівейшым не стаў. Новы свет не зрабіўся ні лепшым, ні справядлівейшым. Калі была выкараненая не­справядлівасць, на яе месцы ўзнікла нешта іншае. Чалавек атрымаў свабоду, але яго свабода не зрабіла яго свабодным. Ён супрацьстаяў самому сабе і не ведаў, што рабіць са сваёю свабодай. (Сядае ў крэсла). Цяпер я ў псіхлякарні, сяджу вось, гляджу на возера, як там плаваюць лебедзі. Доктар, які лечыць мяне, сын былога рабочага. Часам мы з ім гутарым. Ён кажа, што мяне разумее, але ён дурны.

Выходзіць Энох у плашчы, паглядае на кубы, якія ўсё яшчэ стаяць з правага боку сцэны.

Энох. Энох, вучоны-атамшчык і касмолаг, восемдзесяг восем год. (Бярэ адзін куб і разглядае яго). Я даследаваў уласцівасці сонца. (Ставіць куб пасярэдзіне сцэны). Вывучаў пабудову атама. (Ставіць другі куб каля першага). I спрабаваў зразумець структуру Сусвету.

Ставіць трэці куб на два першыя. Адам устае і дэманстратыўна перастаўляе крэсла, потым сядае спінай да Эноха. Энох прысядае на кубы.

Энох. Усе свае веды я заклаў у камп'ютэр. Камп'ютэр выдаў формулу. Я рабіў свае доследы далей: апрацаваў формулу і зноў заклаў яе ў камп'ютэр. Камп'ютэр выдаў яшчэ адну формулу, я спрабаваў яе спасцігнуць, ды не здолеў. Пасля я трапіў сюды. Дагэтуль я спрабую разабрацца ў гэтай таямнічай формуле, якую мне выдаў камп'ютэр, формуле, якая расшыфроўвае апошнюю таямніцу гэтага свету — магчыма, Бога; яна мае сэнс, ды я яго не разумею. Формула свету, якая не мае сэнсу.

Выходзіць Авель з раскладным зэдлікам, глядзіць у залу, нібыта разглядае ландшафт, ставіць зэдлік на авансцэне, сядае.

Авель. Авель. Мне восемдзесят дзевяць год. Я — мастак. Напачатку я маляваў людзей. Маляваў багатых і бедных, паважаных бюргераў і непапраўных махляроў, паэтаў, валацуг, кампазітараў і п'янтосаў. Пасля — вынікі працы саміх людзей: гэтыя жахлівыя будынкі і жудасныя машыны. Пасля — прыроду, з людзьмі і без людзей. Нарэшце мне надакучыў жывапіс у трох вымярэннях. Я адмовіўся ад перспектывы і маляваў толькі каляровыя кампазіцыі. Але ж і гэта мяне расчаравала: напрыканцы я толькі крэсліў колы, лініі ды трохкутнікі, не зафарбоўваючы іх. Я запаўняў імі ўсё палатно. Гэткім, здавалася мне, і павінен быць сапраўдны жывапіс. Потым я выстаўляў ужо чыстыя кавалкі палатна. Але неўзабаве і палатно падалося мне лішнім. Я пачаў выстаўляць пустыя рамы. Гэта была мая ідэя адлюстраваць гэтак Нішто. Я вызначыў за гэта вар'яцкія цэны, і цяпер мае рамы вісяць ва ўсіх музеях свету. Але ў хуткім часе іх перасталі купляць. Праз гэта я знаходжуся тут. Штовечара я сядаю на беразе возера і малюю сваю апошнюю карціну. Я ўглядаюся ў возера, і перада мною паўстае Нішто. Санітару мая карціна даспадобы, доктар з павагаю дакранаецца да майго пляча. Я задаволены сваім лёсам і ганаруся сваімі поспехамі. Я зрабіў усё, што мог. Я выканаў сваю задачу.

Маршыруючы, як вайсковец, шпарка выходзіць Каін, несучы складное крэсла. Азіраецца, раскладае крэсла каля чырвонага тэлефона. Стукае абцасам і ганарыста кланяецца. На Каіне — афіцэрская форма ды фуражка.

Каін. Каін. Дзевяноста год. Гэта адзінае, што я ведаю пра сябе. Чалавек у белым кіцелі толькі што сказаў мне пра гэта. Я люблю сад, але не гэты, а менавіта мой сад. Люблю кветкі. (Каін устае і абыходзіць вакол крэсла). Цюльпаны, макі, рагулькі, лубін, флёксы, незабудкі, цыніі, гладыёлусы, мальву, сланечнік. (Сядае ў крэсла). Ды больш за ўсё — ружы. (З вялікай цяжкасцю закідвае правую нагу на левую). Я заўсёды любіў кветкі. Побач з канцлагерам быў цудоўны кветнік, яго даглядалі вязні, яны палолі і падразалі кветкі. На жаль, вязні часцяком мяняліся. Штодня я стаяў каля газавай камеры і сачыў, як вязняў выстройвалі ў доўгія шэрагі. Голых мужчын, жанчын, дзяцей. Ім выкопвалі вялізную брацкую магілу, запаўнялі яе трупамі, закопвалі і раўнавалі зямлю. Там я і рабіў свае кветнікі. З вязнямі я абыходзіўся па-чалавечы. Маіх кветнікаў рабілася ўсё больш і больш, яны мелі славу па ўсёй краіне. Мае кветкі карысталіся вялікім поспехам: яны свяціліся. (Здымае фуражку, абцірае насоўкаю пот). Ніколі і нідзе я не бачыў гэткіх прыгожых цюльпанаў, макаў, рагулек, лубінаў, флёксаў, незабудак, цыній, гладыёлусаў, мальваў, сланечнікаў. I, вядома, ружаў. (Глядзіць на Авеля). Зрэшты, я вырошчваў і цудоўныя астры. (Авель не рэагуе. Каін здымае фуражку, кладзе яе на падлогу). Я люблю кветкі, і з тае прычыны, што я іх любіў усё сваё жыццё, жыццё маё такое працяглае. Чалавек быў я добры, таму пражыву яшчэ доўга. Я люблю кветкі, люблю кветкі, люблю кветкі, кветкі.

Адам, Авель і Энох сыходзяць. Каін здымае кіцель, вешае яго на спінку крэсла, сядае зноў, выцягвае цёмнае шкло і глядзіць праз яго на сонца. Паяўляецца Ева, на ёй халат, у руках газеты, на носе цёмныя акуляры. Яна сядае на Адамаў зэдлік, чытае газету. На працягу ўсяе сцэны чутны першыя такты Пятай сімфоніі, якія выбівае барабан.

Ева. Што ты робіш?

Каін. Гляджу ма сонца.

Ева. Навошта?

Каін. У газетах штосьці пра яго пісалі.

Ева. Праўда?

Прыглушаныя гукі барабана.

Каін. А чым ты занятая?

Ева. Чытаю газету.

Каін. І што там?

Ева. Біржа.

Каін. А-а...

Біццё барабана.

Каін. Ён ізіноў заваліўся на іспыце.