Владимир Шитик – Камандзіроўка ў сваім горадзе (страница 15)

Па-першае, я халасцяк, і нават не закаханы; па-другое, у мяне зараз канікулы — на службу хадзіць не маю права, а тых, на каго скіравана мая ўвага, яшчэ няма, нават Грыгаровіч не паказваецца. Дык чаму мне не паспрабаваць і не сустрэць на гэтых гарадскіх вуліцах сваё неспадзяванае шчасце?

Паблукаўшы з гадзіну, выходжу да ракі. Па пругкай драўлянай лесвіцы, там-сям ужо спарахнелай, спускаюся ўніз. Пляж на тым, усходнім, беразе. Тут жа вузенькая, парослая дзірваном палоска сырой зямлі, за якой адчуваецца абрывістая глыбіня — вада цёмная, цяжкая, бяздонная. У ёй, як у люстэрку, адбіваецца высокі пагорблены бераг з вытыркнутым дзе-нідзе знявечаным, стаптаным вербалозам. Быццам і не відно нічога ў гэтай лянівай вадзе, а я люблю глядзець у яе запаволеную паваротам рухомасць і думаць. Думаецца тут, побач са спакойнай ракой, разважліва, грунтоўна, няспешна. Пра што ў галаву прыйдзе. Толькі вось дзіўна: на ўспамін заўсёды прыходзіць нешта такое, што неўзабаве аказваецца патрэбным. Відаць, гэта ўсё той самы агеньчык у глыбіні, які цепліцца і ніколі не згасае.

Выбіраю вялікі плоскі зверху валун, саджуся і з прыемнасцю выцягваю доўгія ногі. Вада зусім блізка. Не хапае падмачыць новыя з чырвона-чорным пералівам сандалеты. Заплямяцца, што тады скажуць пра мяне дзяўчаты-афіцыянткі ў кафэ? Пакуль яны, калі не памыляюся, высокай думкі пра мой густ. На мне не «фірма», але не менш дарагое і прыгожае, і гэтым я выдзяляюся між астатніх джынсовак і вельветак, у якіх, нібы ў форме гандлёва-бытавой абслугі, выхваляюцца адзін перад адным большасць пастаянных наведвальнікаў кафэ. Як мне здаецца, афіцыянткі былі б расчараваныя, калі б і я нацягнуў на сябе якую-небудзь «фірму». Усё-такі я ў іх установе першы паэт і мушу чымсьці адрознівацца ад іншых. Стараюся.

А ўвогуле ў кафэ да мяне хутка прывыклі, прымаюць як свайго чалавека. Ва ўсякім разе, мне хочацца ў гэта верыць. Мяне дзяўчаты ўжо амаль не саромеюцца і пры мне хіба толькі свае туалеты не дэманструюць, і то, баюся, да пары. Праўда, асабіста я не буду ў прэтэнзіі, калі акажуся ў ролі той самай чаканкі, што з выдумкай развешана на сценах. Чым непрыкметней буду, асабліва для сваіх падапечных, тым для справы лепш.

Шчыра кажучы, я не перакананы, што Лебедзеў і кампанія перспектыўная версія. Хаця, вядома, сумненні на маіх паводзінах не адбіваюцца. Гэта я так, у вольную хвіліну разважаю сам з сабой. Працаваць над версіяй буду сумленна. Тым болей што ў жыцці гэтых хлопцаў не ўсё чыста. Адзін Грыгаровіч, можа, свае заробленыя грошы прапівае. Самсонаў — махлюе. I ў Лебедзева ж не магнітафонны склад. Пры яго замашках грошай трэба шмат, ён у кампаніі важак і саступаць сваё становішча не збіраецца. Працаваць ён не любіць і не ўмее, прычым не хавае гэтага. Утрыманцам таксама сябе не лічыць і тых, у каго грошай няма, зневажае — вунь як адазваўся тады ў бары пра смаркатых юнцоў. Сасункі, маўляў, сваіх чырвонцаў не маюць. А ён мае? Ведае, дзе ўзяць? Так што рана або позна нам усё роўна давядзецца ім заняцца. Толькі лепш бы раней, хаця я менавіта ў дачыненні да Лебедзева ў прафілактыку не надта веру. Спазніліся. У яго ўжо цэлае філасофскае абгрунтаванне свайго жыцця маецца: не хоча быць падобным на астатніх, «не мяне, я наймаю». Далей, як кажуць, няма куды. Я заўсёды дзівіўся з тунеядцаў, з тых, хто жыве за чужы кошт. Што б яны самі аб сабе ні казалі, існаванне ў іх нейкае жывёльнае, бессэнсоўнае. Ні сабе ні іншым. Толькі тае і радасці, што п’юць: учора, сёння, спадзяюцца, і заўтра. Фінал жа ўрэшце аднолькавы, сумны, нават калі абыдзецца без калоніі.

Уверх па рацэ, папярэджваючы перарывістым гудком найбольш адчайных купальшчыкаў, прайшоў буксір з трыма баржамі, гружанымі дробным жоўтым пяском. Па спакойнай, як нерухомай, вадзяной гладзі пакаціліся пругкія хвалі, заплёскаліся ля маіх ног. Я падхапіўся, адышоў на ўсякі выпадак за валун. I наогул буксір падняў мяне ў час. Не магу ж я спазняцца і прымушаць дзяўчат у кафэ няўцямна пазіраць на мой пусты стол, на які яны таксама прыдумалі ставіць таблічку «заняты».

Сышчыку Гарбаценку адсутнасць Лебедзева прынесла непакой, пачынаючаму паэту Гарбаценку — нечаканы плён. Сядзеў я вечар, другі, а тады міжволі рука пацягнулася да алоўка, аловак да паперы, і цяпер Лебедзева магу сустрэць новай нізкай вершаў. Між іншым, з намёкам яму — пра пошукі месца ў жыцці, хаця ён хутчэй за ўсё, прачытаўшы, сказаў бы: «Газета».

Першае, што кінулася мне ў вочы, калі я адхінуў шчыльную аксамітную парцьеру ў кафэ, была шыльда «заняты» не на маім, суседнім стале. Ай ды Наташка, адкуль чэрпае інфармацыю? Павітаўся з дзяўчатамі, папалохаў, што лета канчаецца, і пайшоў спакойна сабе да свайго месца.

У кафэ было пуста. Афіцыянткі, як звычайна, гаманілі за службовым сталом. Я выцягнуў з кейса паперу і ручку. Аддрукаваныя на машынцы вершы паклаў побач, на ўсякі выпадак, калі хто зацікавіцца. Суседзі з’явяцца гадзіне а сёмай, дык хай ведаюць, што ні на іх адных свет клінам сышоўся. Неўзабаве я ўжо думаў пра вершы. Прызвычаіўся ўсё-такі да гэтых нятворчых умоў. Пацягваў каву і рыфмаваў. Калі ўжо клалася на паперы трэцяя страфа, раптам пачуў насмешлівае:

— Табе 6 з маім бацькам пагаварыць!

Падняў галаву. Нахіліўшыся, Сямён разглядаў старонку з вершам.

Не выказваючы эмоцый, нібы мне ўсё роўна, што ён тут, спытаў:

— Пра што?

— Вось пра гэта,— пастукаў пальцам па спісанай паперы.— Палітінфармацыя.

Дайшло, значыць! А бацька ў яго, няйначай, чалавек правільны, хаця і не перадаў сыну свае перакананні. Прагледзеў, кажуць, у такіх выпадках. Ці не надта слаба? Сын жа, не тоячыся, насміхаецца з бацькавых поглядаў. Я заступіўся за Лебедзева-старэйшага. Паэт Гарбаценка інакш не мог зрабіць.

— Твой продак, Сямён, відаць, разумны чалавек.

— Рыбак рыбака… Чуў такое? — ён усміхнуўся і нахмурыўся.— Я з інстытута збег, бо не люблю лекцый. Усёк?

— Цябе, мабыць, лірыка за душу хапае? — Я ведаў, што — не, ды хай выкажацца.

— Хіба я падобны на слюнцяя? — Сямён расправіў плечы.— Але тут не чытацкая канферэнцыя. Згадкі свае пакінь сабе. А сам давай да нас, адзначым сустрэчу. Мы даўнавата не бачыліся.

— А праўда…— я нібы толькі зараз уцяміў, што іх некалькі дзён не было.— Дзе вас насіла?

— Там ужо няма,— засмяяўся Сямён. Мінулы раз, можа, яны з Самсонавым і грэліся на паўднёвым сонцы, аднак толькі не зараз. Калі і счарнелі крыху, то не ад загару, а стомы.

Адмаўляцца не выпадала. Запхнуў у кейс паперу і пасунуўся з крэслам, прыхапіўшы сваю каву.

Лебедзеў паківаў галавой:

— Няма ў цябе размаху, паэт, шырыні душы. Улічы, абмежаванасць — тормаз для творчага чалавека,

— Нішто,— адмахнуўся я,— друкуюць.

— За гэта ты мне і любы,— запэўніў Лебедэеў, адначасова падаючы знак Наташы,— не цярплю, калі вакол пасрэднасці.

Я перасмыкнуў плячамі — гульня гульней. а перад хлопцамі няёмка.

— Не пра іх казана,— Сямён паклаў мне руку на плячо, ціскануў. А ён не дурань, кажучы яго любімым словам, усёк.— Разумееш, часам хочацца інтэлектуальнай прадухі. Нечага высокага…

— Схадзі ў тэатр, на канцэрт.

— Сімфанічнай музыкі? Спаць лепш у ложку, з краляй. Так, Нат? — Ён падміргнуў афіцыянтцы, якая цярпліва чакала заказу.

Дзяўчына сумелася, пачырванела.

Сямён зарагатаў:

— Бачыш, паэт, як станоўча ты ўплываеш на масы? Ай-яй-яй. Не Нат, а выстаўка сціпласці. Ну-ну, радасць мая, хіба я няпраўду кажу? Нясі-тка пляшку сухога,— і павярнуўся да мяне, адмятаючы пярэчанні:— Сёння частую я!

Ніяк не магу зразумець, чаму дзяўчаты церпяць нахабнікаў? Каб хоць такім ускосным чынам паставіць яго на месца, пытаю пра гэта ў Лебедзева.

Ён спачатку крыва глядзіць на мяне, потым, дапусціўшы, што пытанне нарадзілася, як плён маёй вытанчанай мастацкай натуры, лагаднее.

— Жанчыны сілу адчуваюць, паэт. Як сабакі. Вучыся, пакуль вучу.

Стрымаўся. Наступіў на горла ўласнай песні, хай даруецца мне гэта напышлівасць — нічога іншага ў галаве не знайшлося.

А тым часам вярнулася Наташа з бутэлькай і талерачкай шакаладных цукерак. У меню яны не значыліся. Якая ж сіла прывязвала дзяўчыну да гэтай кампаніі? Лебедзеў узяў дзве цукеркі, падаў Наташы. Яна падзякавала і схавала ласунак у кішэньку на фартушку.

— Палітмінута? — Сямён кіўнуў на службовы стол, за якім афіцыянткі схіліліся над газетай.

— Чытаюць,— адказала Наташа, затрымаўшыся.— «3 залы суда».

— Згвалцілі каго? — рагатнуў Алег.

— У вас адно,— папракнула дзяўчына.— Будзеце яшчэ што?

— Ідзі, ідзі, спатрэбішся — паклічам,— правёў рукой па яе спіне Лебедзеў.— Гаваркая стала! — Мне сказаў: — Тваё выхаванне?

Я паціснуў плячамі і вярнуў яго да газеты.

— Пра аднаго дурня пішуць. Студэнт, маці на базе махлявала з размахам, а яму было мала, свой бізнес займеў — па кватэрах шастаў.

— Сапраўды дурань,— Сямён толькі што не плюнуў, асуджаючы. Але пацікавіўся: — Як накрылі?

— Не таму прадаў…— Мне тэма была быццам бы да лямпачкі.— Вяровачка заўсёды канец мае.

— Прымітыў, пачатковец,— ён раптам узлаваўся.

— Ты наліў бы,— пасунуў бакал Самсонаў.

— Ага, у горле перасохла,— і Грыгаровіч узяў фужэр.

Нервы ў хлопцаў надта моцныя або тэма нецікавая?

— Вам бы жлукціць,— Сямён з палёгкай усміхнуўся,— прапойцы…

Паколькі я не прапойца, то мог сабе дазволіць развіваць закранутую тэму:

— Не будзем кранацца маралі, тут дзвюх думак быць не можа. Возьмем другі аспект праблемы: за некалькі соцень рублёў, якія яму дастануцца нават пасля багатай кражы, злоўлены за руку злодзей адседзіць гады два. На першы раз. Так? — Я абвёў вачамі хлопцаў, як бы запрашаючы да размовы.