Венера Петрова – Quarantine (страница 2)

– Аата, бары-барыта сэкириэт, кистэлэҥ буолан, – конбуой хотуна хоһууна дьикти.

– Үйэҥ оннук дии. Бырагырыас, көҥүл, сайдыы дии-дии сараҥнаһабыт да, үүрүү-үтүрүйүү күүһүнэн эрэ күлүгүлдьүһэр курдукпут. Конбуой эн бэйэҥ дии. Ааппыт да баар, хаайыылыыхтары маныырга дылы, – сэрэх Нөлтэк улам саҥаланан иһэр.

– Кыһалҕаттан ээ, кыһалҕаттан. Эргиччи эрэйтэн эн курдуктары ол эрэ быыһыа ини, – улаханы сололоох хотун аны ордук туттар уочарата кэллэ.

– Рай под колпаком… Уопут оҥороллор, оонньуур оҥостоллор – ону биһиги эрэйдээхтэр олох олоробут диэн ааттыыбыт, – Нөлтэк бүгүн сүгүннүө суох. – Өйдүүгүн, урут…

– Нөлтэк, кэбис, ити хааллын. Барыы буолла, бириэмэ бырастыы гыныа суоҕа. Киэһэ киирээр ээ, эбэтэр мин эйиэхэ тахсыам. Бу киэһэ бириэмэ биһиэнэ буолуо. Эдэр сааспытын эргитиэхпит, аа, Нөлтэк! – Муора дьахтарын нэһиилэ уҕарытта.

2

– Һаа-һаа! – Сарсыардаттан сыҥааҕырҕаан саҥа күнү уруйдуу көрсүөххэ буоллаҕа дии.

Сарсыарда барахсан туохха барытыгар эмтээх. Саҥа аата саҥа. Хаһааҥҥыны да хатылаабат. Өссө сааскы сарсыарда. Өлөн эрэр да өрүттэр ини. Мас-от тыллан ыраах да буоллар, дьиэ таһынааҕы мастар номнуо саҥаҕа бэлэмнэнэн сараадыспыттар. Быһа адаарыһан аартыгы көрдөрөр аат диэн суох. Быыс курдук үүнэн букатын ойуур иһигэр олорор курдуккун. Олордуу мастарбыт ээ диэн оргууй үүнүмүнэ, иччи гынан кэлбит дьиэлэрин да холдьоҕуох айылаахтар. Оттон дьиэбит номнуо былыргы тутуу дэнэн дьон хараҕын аалан эрээхтиир. Дьайа уйата кэм да уларсык, Халдьаайыга бу бүгэн олорооһуна быстах. Дьиэлээх дьахтар, Үүлүйэ, өтөрүнэн бу диэки кэлбэтэ буолуо гынан баран, дьиэ киниэнэ. Дьайа манна дьаһайар бырааба суох. Дьайа атын туох бырааптааҕар дылы… Кымардаҕас саарыстыбатыгар кыра да кыттыгастаах буолан олох түөрэккэй оҥочотугар олорсон иһээхтиир. Атыттар курдук арааһы айсыбат, сайдыыны саамыласпат. Хаһааҥҥыта эрэ луох, билиҥҥитэ бырагырыаһы атахтыыр көннөрү киһи. Кини луоҕа умнуллубута быданнаата. Аат биэрбит кыыһа Фантомас өйдөөтөҕүнэ өйдүүр ини.

Саас саас курдук. Хаһан эрэ сааһыланан хаалбыт саараама уларыйбат. Кэм кээмэйэ кэһиллибит дииллэр даҕаны, барыта сөпкө баран иһэргэ дылы. Саас кэнниттэн сайын, ону батыһан күһүн, онтон кыһын кыһарыйбытын курдук кыһарыйар. Киһи тус кэмэ ыһыллыбытын кэпсииллэр ини. Киһи-киһи иһигэр бэйэтэ кэмнээх, тиэтэтэн биэрэр тэтимнээх, санаатын иһигэр саарыстыбалаах ээ. Өйгөр баар өлбөт үөстээх туһуттан олох олорор үһүгүн. Итэҕэл этэрин икки атахтаах билиитинэн бигэргэттэ. Ол кэннэ киһи барыта улуутуйан улахан көр. Бары туһунан эрэлиигийэлэнээри тииһэллэр. “Сүрүннүүр сүүрээн, түмэр күүс сол да көстүмүнэ сордонон эрдэхпит”, – үчүгэй үйэ үүнэн, оннооҕор луохтар дууһа луохтуурдара диэн аатырдылар. Дьайа кутурук – сууттаатаҕа буолан, дьон өйүн-санаатын бутуйсар. Айарын оннугар дьайар, тутарын оннугар туорайдаһар. Мээнэҕэ итэҕэл киниэхэ Дьайа диэн ааты иҥэриэ дуо.

– Момоизм – это вечное отрицание, – саҥа луох, эрэлиигийэ лиэктэрэ Дьайа, бүгүн этиэхтээҕин эрэпэтииссийэлиир.

Таарыйа, ымыр да гыммат ыгым сирэйин имэринэр, бириэмэ бэтиэхэрэн тугу эмэни суруйбата ини диэн сиэркилэҕэ баар сэбэрэтин үөрэтэр. Халдьаайыга хаайтаран абыранна, кытта төрөөбүт кыһалҕатын умунна. Чуо манна эрэ тохтообут кэми бэйэтин туһатыгар эргиттэ. Сүрэх сүгүннээбэтин, өй өрөөбөтүн саҕана эрэй бөҕөнү көрбүтэ. Билигин диэн луохха ырай олоҕо. Бэлэмҥэ сылдьар. Ол дьолуттан хал буолан, киһиҥ өссө сирбит курдук силлэҥниир. Кими үтүктэрэ дуу?.. Куолулаан көрө-көрө кутуруксуппун эрэ диэн куотунар, бараммат кэми баай гынан бас-баттах бара сыһар. Өс-саас өтүүктэнэн, олох суола дэхсилэнэн, тот үйэ кэлэн, иҥэ-бата сатаан киһи аны туохха-туохха тиксэр?

– Тот үйэҕит да баар, – ити этиллибиккэ “эт да эт, үүт да үүт” диирэ уурайбыт Момуой обургу мэҥэстибитэ эрэ баар буолуо этэ.

Ол тойон нөҥүө дьиэҕэ ордууланар. Бэйэлээх бэйэтин балаҕаныгар тугу гынара көҥүл. Билигин кини хайдах да дьаабыламмытын үчүгэй диэн көннөрөн өйдүүллэр, кэмэ суох кэбилэммитин атын аҕайдык кэмэнтээрийдээн биэрэллэр. Аартык атамаана диэн аны кини. Сэсиэдэ Сандал ириэйтинэ түһэн, одьуйутаан эрэ оруолун толороохтуур. Момуойбут кутуруксута муора, одьуйутаана эҥин диэн буолунай. Иимиисмиэйкэрдэнэбин диэн аны иириэ. Эти кырбаһынан сиир эрдэҕинээҕи кэмнэри баттаһа төрөөбөтөх көлүөнэ дьоно ити оҕонньор тугу-тугу туойар диэн туруохтара.

– Миэхэ тиксэрэ диэн моой, иҥиир, тараһа, быччыҥ, кинигэ, – диэн киҥинэйбитинэн улуу тойон саҥа күнү саҕалаан эбэр.

Эмис этинэн эмсэхтэнэр сахха Момуойу бэркэ да атаҕастаан олорбуттар эбит. Салбаммытынан сыалаах эттэн матан биирин үксүн күрүчүөк майгыланнаҕа. Баҕатын хоту билигин тэҥнэһэн турабыт. Эт амтанын өйдүүр да ахсааннаах. Бэгэтэрийээнистэр үйэлэрэ хабарҕаҕа турда. От-мас аһылыктаах Момуой мөҕүттэрэ да оруннаах курдук. Били, Моркуоп Момуой диэн аатырарын саҕанааҕыга дылы дьаабы сорбутун сордоон эрэр. Сирбит курдук силлэҥнээтэр, баһын иһэ бар саҥа да буоллар, Момуой иһигэр иитэр ыра дуомнаах. Өйдөөҕүмсүйэллэр да, эттэн ордук минньигэһи бүгүҥҥүтэ айа иликтэр. Ускуустубаннай эттэрэ да баар. Аһым диэн аһыы туруохха да “ньостуойут”. Аанньа аһаабат киһи олоҕо олох буолсу дуо, “таах сибиэ”, мэнээк, күлүҥкээр.

– Аа-һаа-аах! – Момуойбут атыыр оҕус курдук айаатаан тугун сүрэй.

Сыҥааҕырҕыыр да сылаалаах диэ киһиҥ өссө. Дьиэтин иһэ хоп курдук. Хара лаахтаах халадыынньыгын үрдүгэр Көөлөөн уолунуу саах тэллэйин курдук сэлээппэни сэксэччи ууруммут таас төбө көстөр. Хайа ускуулуптар аллааҕымсыйан айбыта буолла – ат төбөтө мосуоннаах хамсаны уоппут өссө. Таас төбө сирбит курдук силлэччи туттубут, сабыччы үүммүт хааһын быыһынан нэһиилэ кылатан уоран көрөргө дылы. Ити лэкэйбит төбө сэҥийэтигэр онон-манан үүммүт бытык дуомун эбэн, күрэҥсийбит баттаҕы кэтэрдэн кэбис – Момуой Момуойунан. Ноо, дьиэлээх тойоммут дубойунньууга эбит дии. Илэ бэйэтэ силлэҥниир, таас күлүгэ тыллыргыыра эрэ хааллаҕа. Бэйэтэ тылынан оонньуоҕун өссө да уутугар аҥаарыйан сылдьар. Сыыйа-баайа уһуктуо. Оччоҕо… Онуоха диэри тылын мүөтүн мунньунар, киһиҥ өссө сэрээккэлиир.

– Ыых, ыых, – ынчыктыыр диэбиппит тыынар сэрээккэни оҥорон ырычаахтаһар эбит.

Сааһы мэлдьэһэр эт-сиин, үөҥҥэ тиллэр өспөт өй Момуойга халлаантан бэриллибит үһү дуо, үлэлээтэҕинэ эрэ сатанар. Кырдьыы кыһарыйан улуу сүрэҕэ суоҕу хамсатан эрэр.

– Араас, дыбаа. Араас, дыбаа, – иҥнэҥниир, тоҥхоҥнуур, ол аайы сүһүөх сүһүөҕэ барыта хаппыт мастыы хаачыргыыр.

– Араас, дыбаа. Араас, дыбаа, – олорбуппут сыччах, сотору тойоммут тоҥхоҥноон бүтэрэ буолуо.

Оргуул курдук оронтон өссө биир хаахынаабыт оронон турда.

– Киһини утутар аат диэн суох. Хара сарсыардаттан туох хара накааһай, бу?! – Өссө биир Момуой диэммит маат барабыт.

Онтубут атын күтүр эбит. Хараара да хаттар, ийэ хортуоска курдук чарчыстан да хааллар – ойох аата ойох. Онто-манта оһон хаалбатаҕына баҕас барсымалаһар.

– Утуйан-утуйан баччаҕа диэри кэллиҥ ини. Бэрт бэлэс, күнүстэри күскэйэн сытаары гынаҕын дуо? – Момуой сылтах көстүбүччэ тыллыргаан барар.

Тылынан сэрээккэ саҕаланнаҕа ити.

– Күскэтэр ээ өссө. Күтүрү оттон хайдах гыныаҥ баарай. Хаах-тупуу, – суунар сир диэкиттэн уонна силлиирэ-сыыҥтыыра эрэ иһиллэр.

– Хаах-куух! Хаахыныы сытыйан… – Улаханы ойохтоох хайдах үөҕүөн булбат.

– Ээх, чэ! Киһиттэн иҥнэриҥ эрэ бэрт. Эдэр эмээхсиннэнэриҥ итээтэҕэ. Ити Дьайаҕын кытары тугу-тугу дьаабыланаргытын ыт билэр, – эмээхсиниҥ көҥүл үөхтэриэ суох быһыылаах.

– Бу дьахтар да тылын. Аны күнүүлээн быһа сытыйара итээбит, – Момуой өрө хабылла түһэр да, иһигэр үөрэр быһыылаах.

Бэл, эмээхсинин эдэримситэн “дьахтар” диэтэҕэ үһү. Ол тыл хайаларын да сиһин үөһүнэн дьырылаан киирэн мантан киэһэ хайдах дьайыа биллибэт. Үөрбүтүн эйиэхэ көрдөрөн бэрт – ыга кыыһырбытын аанньа саҥатыттан матта. Тыллыргыыр да “туруут” уонна тыл күүһэ иитиллиэн наада. Эти кырбаһынан сиир сахха Момуой куттаан харалыы аһыыр буолара. Түҥнэри хайыһан олорон, кураанах килиэби ыстаан ыллаҥнатара бу баар. Арыыланара аньыы, сүөгэйи сиирэ сүөргү. Кыһытаары хара чэйи ыймахтыыра. Төһө да үүт баарын үрдүнэн. Ол сирэр-талар аһа билигин сурахтыын суох. Куттаатаҕына аны дуостал аһаабата дуу? Куртах курулуур – Момуой ойоҕун куттуур. Суох ини. Эҥин айдааны-майдааны бииргэ аһарбыт бойобуой бодуруугата Бороскуойга баар ас барыта тиксиэн кэриэтин – Момуой от-мас аһын уобалаан барар. Үүттэрэ өҥө эрэ үрүҥ – туохтан оҥороллорун ыт билэр. Арыылара ньалҕархайын ньалҕархай – сымала курдук буола сытыйан туох састааптааҕын ким этэн алдьаныай. Килиэп, баҕас, син мээнэ, саахар саарбаҕа суох саахар – оттон-мастан ылыллар устуукалар буоллаҕа. Эти үтүктэн үлүгэри айа сатыыллар да:

– Таах сибиэ! Субулҕаттан хууса, – Момуой үөхсэр үөхсүүтэ ол.

– Ээх, чэ, сүгүн дэлбэрий. Үүт да үүт, эт да эт айдаана диэн соҕотох ынаххын сүүстүүргэр баарыҥ, – Бороскуойуҥ бу да буоллар бойобуой.

– Былыргы үйэтээҕини эмиэ тоҕо аҕынныҥ? Маннык сут кэм кэлиэ диэн ким билбитэ баарай, – Момуой эйэлээх киэбин кэппитин устаары хаайда.

– Эн эрэ сутаабыт үһүгүөн, дьон барыта да иэдэйдэ, – ускуустубаннай үүттээх чэйин сыпсырыйа олорон эмээхсинэ сыыйар.

– Ордук сахалар диэ. Ол соҕурууҥҥулар урут-уруккуттан да от-мас аһылыктаахтар, – бу дьоммут киһилии кэпсэтэр күннэрэ үүммүт дуу.

– Маҥнай куһу-хааһы куһуйбуттара, онтон сибиинньэлэргэ өстүйбүттэрэ. Онно сөп буолбакка сылгыны-ынаҕы кыдыйбыттара. Киһи да күлэр – кириип туһуттан. Дьэ, дьаабы.