Венера Петрова – Mayday (страница 3)

Саныа эрэ кэрэх, санаата салгыны нөҥүөлээн буолуохтаах, буолуон сҥптҥҥх аттарыллар араҥатыгар ҥтҥн киирдэ. Санааттан саҕаламмыт сааһылана охсон барыга бэлэм олоххо эргиллэн кэлэн соһуччу көстүү аатырда.

«Тук-тук-тук». Мавзолей эмиэ үлэлээбитинэн барда. Фантомас «муумуйатын» көрөн дьоллонуох үгүһүн үгүс да, бу киһини эрэ күүппэтэҕэ. Бүгүн күүппэтэҕэ. Үчүгэй Уолу…

Хайыай, мавзолей хаһааҥҥа диэри хатанан туруой, сииһит сэсиэттэр харахтарын хаарыан уол хайатын аалыай. Киллэрэрин киллэрбэтэ. Ийэтэ баар дии. Биир түгэн туһуттан үлтүрүйбүт үлүгэрдээх тапталын көрүдүөргэ бүрүйүөмнүүрүгэр тиийдэ. Үчүгэй Уола үчүгэйэ аччаабыт. Кэлэйбитэ бэрдиттэн эбитэ дуу, өйдөөх хараҕынан көрдөҕүнэ атын эбитэ дуу. Киһитэ дэлэҕэ өйдөөх кэлиэ дуо – лаппа итирик. Фантомас санаатын таайа сатыырдыы сүр баҕайытык үүттүү көрөр. Сатаатар кутуруктаах – эмиэ Халдьаайыттан сылдьар биир устудьуон дуома батыһыннарыылаах.

– Тугуй, мамашаҥ эппитэ дуо? – Үчүгэй Уол уот ааныттан доппуруостаабытынан барар.

Фантомас иннэ-кэннэ биллибэттик иҥиэттэн эрэ кэбиһэр.

– Эн даҕаны бааргын… Мылахтыын хайаабыккын мин туох да диэбэтэҕим, – Үчүгэй Уол балаһыанньаны бэйэтин туһатыгар эргитэ сатыыр.

Ол кини кылааһынньыга уоллуун хоонньоспутун-хоонньоспотоҕун бэйэтэ да билбэт. Үчүгэй Уол чүмэчи тутан турбуттуу тылластаҕай. Кылааһынньыга кыттыгастаах буолан тахсыбыта дуу, кыыһын ийэтин кытта сылдьыспыта дуу – хайата ордук сааттааҕын Үчүгэй Уол бу туран суоттуур кыаҕа суох. Кыыс да айах атан аахсыбата кыайда.

– Эйигин олох кыайан умнуо суохпун, – уол хаһаас куоһурун туттарыгар тиийэр. – Өйбүттэн букатын тахсыбаккын.

Кини өйүгэр бастайааннай бырапыыскаламмыт кыыс ньылтаа маҥан сирэйигэр ааспыт таптал сибикитэ көстөн ылаарай диэн Үчүгэй Уол ууну омурдубуттуу дьиктитик ньимийбит Фантомастан хараҕын араарбат. Хайа муҥун бартыһаанныай, ламаайсы гына түһэн баран кыыс биирдэ төлө биэрдэ. Ол төлөрүйбүт эҥин эридьиэс этээс-этээс маатыра тыла да буруйдаах уолга минньигэстик иһилиннэ. Уруккутунан буола түспүт Фантомаһы үөрүүтүттэн убуруу сатаабытын, биирдэһэ аһаран биэрэн истэ. Ол мучумааны бу тухары тулуйан турбут кутурук уол кыттыһан киирэн барда.

– Мин дьээдьэм аахха олоробун ээ. Онтум кандидат наук, учуонай. Ол эрээри, ынырык арыгыһыт. Бэҕэһээ бииргэ аһаан баран дайбаһа сыстыбыт. Бүгүн ханна хонорум буолла? – уруккута куобах уостааҕын үмүрүччү тиктэрбитэ сатала суохтук оспут уол олох атыны эрдэн барда.

Фантомастаах үчүгэйдии эрдэхтэринэ биир хампаанньаҕа сылдьыбыттара. Кинилэр сибидээнньэлэрэ куруук да сибидиэтэллээх буолара. Көрөөччү дуу, көҕүтээччи дуу куруук наада. Устудьуон уолаттардыын куодарыһар кыыс бэйэтин арыт-ардыгар устудьуон курдук сананан ылар. Хантан, киһибит оскуолатын да бүтэриэ остуоруйа. Соторутааҕыта аҕай уу тэстибэт табаарыстыылар син биир тылы булан, туох да буолбатаҕын курдук кэпсэтэн бардылар. Биир Халдьаайыттан төрүттээхтэрэ да биир тыынныыр буоллаҕа. Кэлии-барыы, күүлэй-оонньуу туһунан эрэ кэпсэтэллэр. Тапталы эрэ тыытымыахха, сыһыаны эрэ сахсыйымыахха. Хаһааҥҥыбыт эрэ курдук көннөрү табаарыстыы буолуохха дэстилэр, күн кыһалҕата суох күлүстүлэр. Оҕо оҕото өтөр, улахан дьон буола оонньооһун үчүгэйин үчүгэй да салгымтыалаах.

Фантомас улахан эрэйинэн иитэ сылдьыбыт иэйиитин тиһэх кыыма умулуннаҕа ол. Үчүгэй Уол санаатын күүһүнэн бүөбэйдээн аҕалбыт эрэлин кыыма эһиннэҕэ ол. Таптала суох да олороллор. Фантомас ийэтин курдук эр дьону абааһы көрөр аатыран. Аан дойдуга эр киһи эрэ илэ мэнээк. Ол эрээри, кини эрэ диэки үчүгэй-үчүгэйдик көрөр Үчүгэй Уол курдук уонна суох ини… Үмүрүччү уостаах Үчүгэй Уолтан туох итэҕэстээх үһүбүн диэтэ быһыылаах, итиччэни истэн баран таах туруо баара дуо – Фантомаска саба түһээччи буолла. Кыыс кыыла киириэн иннинэ Үчүгэй Уол үчүгэйэ суйданна. Үллэ кыыһырда, сутуруга уһугунна. Аллар атаһым диэн аһыныа суох. Биирдэһэ оонньообут аатырда. Үчүгэй Уол биир түгэн иһигэр хас сүүстэ уларыйыай – уордайбыта ааһан быстыбата. Атаһын оннугар ааннары тэбиэлээтэ, ону-маны суулларда, Фантомаһы матара иһэ турбут күлтэгэр иһиттээх пиибэтин иһин үҥнүгэр таҥнары сүҥкээтэ. Уу сахалыы тыллаах бэйэтэ нуучча бэрдин курдук маатыралаата, сэмэй бэйэтэ быдьара, дьорхоото дьикти. Кыһыыбын таһаарабын диэн кэмэ суох киэбирдэ, күнүүлүүбүн диэн күлүүгэ киирээри гынна. Фантомаһы өссө да «миэнэ» диэн бэчээттээх дии саныыр быһыылаах. Инньэ гынан табаарыс да буоларыттан матыыһы. Оттон кимиэнэ да буолбатах Фантомас номнуо кинитэ суох олох туох ордуктааҕын өйүгэр аттаран көрө-көрө эрдэттэн манньыйа турда.

Мария Ивановна, луохтар уонна кэм да Аптамааттаах Фантомас

Күн аайы Аптамаат аны сыбыытыыр идэлэннэ. Аан дойдуга Аптамаат эрэ баарын курдук. Утуйаан Фантомас уутун да хаммат буолла. Ийэтэ адьас эрдэ үлэтигэр барааччы. Инньэ эбиэккэ диэри кыыс тэбэн да көрбөккө утуйар этэ. Билигин хантан – Аптамаат кэлэрэ да эрдэтэ бэрт. Кини тоҥсууруттан өлбүт да өрүттэр ини. Уутугар аҥаарыйан да сырыттар, ким кэлбитин бэркэ билэр буолан, ыйыппакка да эрэ ааны арыйа баттыыр – өйүгэр оҥорон көрө охсубут ыга кыыһырбыт сирэйэ илэ бэйэтинэн. Аптамааттан ураты ханнык акаары бачча эрдэ кэлиэй. Дорообо-дыраастый мэлигир.

– Тоҕо аһан быстыбаккын? – Аптамаат ыххайбытынан иһирдьэ ааһар.

Киирдим дуу, киирбэтим дуу диэбиттии тэстэр солуур үрдүгэр лах гына олорунан кэбиһэр. Ити эрэ үһү дуо, аны хотуҥҥа табаҕа, сылаас чэйэ итэҕэс. Ийэтэ эрдэ уһугуннара сатаатаҕына Фантомас ат да манньаҕа туран бэрт. Эгэ кэлэн, ас бэлэмниэ дуу, хайыа дуу. Аптамаат соруйдаҕына оннооҕор буолуоҕу оҥоруох курдук. Эдьиий оҥоһуннаҕа дуу? Эдьиийбит соруһарын эрэ билэр. Балтыһаҕын буойуон оннугар буортулаах өттүгэр үтэйэр, алдьатыылаах диэки анньан биэрэр. Балтын курдук көрүүһү дуо, саллаат оҥостор. Кэлиҥҥинэн кыра кыыс Аптамаат охсор илиитинэн, тэбэр атаҕынан буолуох курдук. «Ус!» диэ эрэ кэрэх, Фантомас сонно ыстаныа. Хайытааччы кини, хаппайдааччы кини. Аптамаат үөрэҕин, хата, кини түргэнник ылынар. үтүктээйи бэйэтэ үҥэр таҥаратын хас дьайыытын барытын хатылыыр. Онно баҕас кини маастар. Аптамааты батыһа сылдьан оҕоттон атын оҕолор ханна мусталларын, хаһан мусталларын ааҕа билэр буолла. Катакуомбаларыгар дуу, хайа сахтарыгар дуу хорҕойон кҕрүлээччилэргэ кыттыста. Итини гынна, маны боруобалаата. Гуупайдыыра уонна да атыны саҕалыыра эрэ хаалла быһыылаах. Номнуо гуупайдаан көрбүтэ – уҥа сыһан уонна дураһыйбат буолбута. Онтон ыла килиэй сытын ылыа эрэ кэрэх, өҕүйүөн саныыр. Гуупайдааччылар тута биллэллэр ээ. Быһа кубарыһан, онон-манан көрөн, мээнэ алларастаһын ала чуолар да, ама дьон араарбаттар. Арыгы сыта суох буолла да ылаадына дэһэллэр. Биир паачыка ыаһы ыстаатаххына, ону да биир чааһынан килиэй сыта сүтэр үһү. Хайа эрэ дьиэ анныттан оронон атын баҕайы сытынан аҥылыһан ааһаллар ээ. Ыксал дьон онтон ыраахпыт ахан. Эҥин дьаллык үөдүйэн, куһаҕантан арыый да бэтэрээтин таллаллар диэн умнуллан хаалбыт таҥарабытыттан көрдөстөҕө буолабыт.

Аптамаат бэрээһинэ бүппэт. Ол кэмҥэ уолаттар көтөн түстүлэр. Эчи, бары биир курдук унньулуспут баҕайылар. Буолары-буолбаты ыаһахтаһа сатаан баран, маҥнайгы унньулуйбут кыһалҕалаах киһи быһыытынан сэниэтэ суох сэһэргэһии ситимин быһа түстэ:

– Дыа! Мария Ивановна баар дуо?

– Ээ, арбачык, мариванналааххыт дуо? – Иккис унньулуйбут дьэ уһугунна.

– Мариванналаахтар ээ, өссө! Биһиги бараары сылдьабыт, онон- манан кииримэҥ-тахсымаҥ, – хаачык курдук дьүһүннээх Аптамаат хадаарын унньулуйбуттар өссө билэ иликтэр быһыылаах.

– Чэ, айакка, барыаҕыҥ, – Аптамаат аллараа сыҥааҕа Фантомас барахсан унньулуспуттары утаара охсуон баҕарда.

– Бииргэ барыаҕыҥ буо. Централкаҕа диэри саатар, – үһүс унньулуйбут туох да суоҕун сэрэйэн тыас хомуннахха сатаныыһы дии санаата быһыылаах.

Бэһиэн тыас хомунан, тыаһы-ууһу бэйэлэрин кытта илдьэ бардылар, атын сиргэ тыаһыырга сананнылар. «Централкаҕа» быыстапка буола түстүлэр да туох эмэ тыас тахсар ини. Аптамаат икки Фантомас икки мариваннаны ыкса билбэттэринэн, гуупайдаан кубулҕатырбаттарынан үчүгэйдэр. Онон, биир дуу, икки дуу үчүгэйдээхтэринэн киэн туттуохтарын сөп. Кинилэр наай гыннар пиибэлииллэр, арааһыгар атыны да амсайаллар, кириэпкэйи да кэбис диэбэттэр. Буруолууру баҕас ааһан иһэн. Билиҥҥи үйэҕэ ол диэн оҕо оонньуута. Мария Ивановна обургу оҕо бөҕөнү бэйэтигэр сөрөөбүтүн, атын ааттаах баҕайыларга салгыы утаарарын туһунан истэ-истэ сөҕөбүт эрэ. Бэйэлээх бэйэбит оҕобут ол Мария Ивановна диэн саптынар дьаллыкка ылларан эрэр, арыт-ардыгар акаарылыыра буолуо диэн санаан да аһарбаппыт. Хайыахпытый, ааспыт үйэ араабыллара (ааргылара дуу), биир тылынан луохтар буоллахпыт. Тууй-сиэ, туох куолута кыбыллан хааллаҕай? Оҕолоор, оҕолоор, ханнаҕытый? Ээй, Фантомас, Аптамаат! Барахсаттар бу олороохтууллар эбит. Кинилэр ыырдара да биллэр – киинэ көрөр сир иннэ-кэннэ, тулата. Куораппыт килбэйэр киинигэр эҥин быракаас оҥоһуллар да оҥоһуллар, луох-милииссийэлэр онно эрэ кыһаллыбаттар. Бытааһахтары баран диэн эрдэхтэрэ.

Фантомастаах бытааһахтарбыт дэнииһилэр дуо, атын аҕайдык аччаҥалыыллар. Ааһан иһэр дьону сүгүн аһарар диэн суох. Үчүгэй диэбит уолаттарын күлүүгэ ыыталлар. Сэнии көрбүт кыргыттарын күргүйдүүллэр, сорох-сорохторун кырбыах да курдуктар.

– Ээй, кыыс! Табахтааххын дуо? – Бэлэм айах Фантомас биир кыыска баайсар.

– Суох ээ. Табахтаабаппын, – биирдэһэ буруйдаммыт оҕолуу хап-сабар хардарар.