Тосимаса Оота – Энг яхши дада! (страница 2)
3 жадвал. Ота сифатида мени боламнинг келажаги ҳақидаги нималар безовта қилади.
Улар шундоқ ҳам ташвишланаётган бўлса, мен уларга шунчаки: «Оила ишдан муҳим!» ёки «Агар бола тарбияси билан фаол шуғуллансангиз, у ҳолда ўз ҳаётингизда ҳам нимадир ўзгаради», деб айта олмайман. Буни улар менсиз ҳам яхши билишади.
Агар ниманидир тушунаётган бўлсангу, лекин ҳеч нарса қилмаётган бўлсанг, у ҳолда муаммо сенинг ўзингда эмасмикан?
Бу фикр моҳиятан нотўғри! Бу нарса қуйидаги сийқаси чиққан ибораларни эслатади: «Агар одам чекишни ташлай олмаётган бўлса, у иродасиздир» ёки «ортиқча вазн – ирода сустлигининг белгиси».
Аслида муаммо бунчалар жўн ҳам эмас.
Япониялик оталар … вақт миқдори билан ғолиб чиқяптилар!
Осиёнинг бошқа учта шаҳри билан қиёслаганда
Япониялик оталар иш кунларида фарзандларига камроқ вақт сарф-лайдилар деб юқорида айтдим. Лекин улар дам олиш кунларида оиласи билан бирга бўлиш бўйича етакчига айланишган.
Япониялик оталар бир дақиқа бўш вақти пайдо бўлиши биланоқ, ўз фарзанди билан бирга бўлиш ҳақида ўйлашади.
Қолаверса, улар иш кунларида ҳам, болалари ёнида бўлиш учун жуда кўп ҳаракат қилишади. Агар йигирма тўрт соат давомида уларнинг иш ва транспорт учун сарфлаган вақтларини олиб ташласак ҳам оила даврасида ўтказадиган вақтлари кўпроқ экани аён бўлади.
2011 йилда ўша Benesse тадқиқоталар маркази томонидан ўтказилган иккинчи тадқиқотнинг ҳомиладорлик, туғилиш ва болалар тарбиясига оид натижаларига кўра, оталарнинг уй-рўзғор ишлари ва болалар тарбиясидаги иштироки 2006 йилга нисбатан бирмунча кўпайган. Гарчи бунда мутлақ соатлар сони ошмаган бўлсада, кўп нарсалар ўзгарган, жумладан, эркаклар хўжалик ишларида ёрдам бериш ва болалар билан мулоқот қилиш учун тез-тез вақт ажрата бошлашган.
Бу ҳолатни оиласи учун вақти кам, аммо тез-тез ва оз-оздан ёрдам берувчи япон оталарининг ўзига хос тарбия усули ҳам дейиш мумкин.
Ота табассуми – бу биринчи қадам
Фақат оталарга оғир эмас. Масъулиятнинг катта қисми онанинг зиммасига ҳам юкланади.
Бироқ дадажон ва ойижонлар бир-бири билан « кимга кўпроқ қийин бўлаётгани» ҳақида баҳслашадиган бўлса, у ҳолда ҳеч ким бахтли бўла олмайди. Шунинг учун ҳар иккала томонда ҳам, ўзаро вазиятни тушуниш, ҳамкорлик ва ҳамжиҳатлик қилиш истаги бўлиши лозим.
Лекин сиз оиласи учун вақти йўқлигидан безовта бўлган дадаларга бир оғизгина, «энди нима ҳам қилардик, қўлдан келганини қилиш керак», деб айтишингиз биланоқ, улар бирданига енгил тортиб, қувониб кетадилар.
Ахир, қўлдан келган нарсани қилиш унчалик қийин эмас-ку.
Ҳам рўзғор, ҳам болалар билан машғул бўлган оналар бундай юзаки маслаҳатдан норози бўладилар, лекин дадалардан тезда идеал натижага эришмоқни талаб қилиш ҳам, ҳақиқатга тўғри келмайди.
Майли, дадалар аста-секин бу жараёнга эргашиб, бола билан мулоқотдан қувониб кўришсин. Бошланиши учун бу ўта муҳимдир.
Аввалига сиз тест ёрдамида ўз ишингизга қандай муносабатда эканингизни аниқлашга уриниб кўринг.
Ишингизнинг самарасини оширишга имкон йўқ деб ўйлайсизми?
«Иш вақтидан унумли фойдаланиш керак, шундан кейингина оила билан кўпроқ вақт ўтказиш мумкин бўлади», – деб кўп гапиришади.
Шошилманг! Ахир бунга ишнинг нима дахли бор? Ахир бу иш сиз учун энг муҳим дегани эмасми?
Лекин бу – фақат сизга иш берувчи учунгина фойдалидир!
Келинг, бирозгина бошқа нарса ҳақида гаплашамиз.
Масалан, янги технологияларнинг ривожланиши , смартфонлар ёки Wi-Fi тўғрисида.
Маъумки, янги нимадир пайдо бўлиши билан, бирданига келинг, шу нарса ёрдамида ишимиз самарасини оширайлик, дея гапира бошлашади.
Бизда шу нарса одат тусига кирган, янги ва фойдали қурилмани дарров ишимизда қўллашимиз лозим. Хўш, нима учун уни оилавий ҳаётимизда қўллаб кўрмаймиз?
Масалан, скайпнинг қулайлигини англаб етишимиз билан, шу заҳотиёқ, у орқали мажлислар ўтказиш мумкинлиги ҳақида ўйлаб қолдик. Нима учун скайп орқали оилангиз билан, яъни у қаерда бўлишидан қатъий назар, кўришмайсиз?
Худди шу нарса оталик масаласига ҳам тааллуқли. Агар қандайдир ғоялар ёрдамида самарали ишлаш мумкин бўлса, унда нега худди шу йўл орқали бўш вақтни оила даврасида ўтказишга ҳаракат қилмайсиз? Ахир оила отаси шунга интилиши керак эмасми?
Шусиз ҳам, то охиригача маромига келтирилган иш жадвалини, яна нима билан ҳам тўлдириш мумкин? Ундан кўра, бўш вақтингизни оила билан бирга ўтказишни мазмунан бойитиш афзал эмасми?
«Имкони борича тарбия» дан «мунтазам тарбия» гача
Иш вақтини оптималлаштириш оила билан мулоқот вақтини кўпайтира олмайди.
Узоқ чўзилган инқироз ходимларнинг тез-тез ишдан бўшаб кетишига олиб келади, кўпчилик компанияларда ишчиларнинг юкламаси шундоқ ҳам энг юқори даражада бўлиб, зўр-базўр меъёрлаштириб турилади.
Иш вақтингизни ҳар қанақасига тўғри тақсимласангиз ҳам уйга эртароқ қайтишнинг иложи топилмайди.
Муаммосиз идеал ота: агар сизнинг ўз иш услубингизга нисбатан ҳеч қандай иддаонгиз бўлмаса, у ҳолда сиз учун уйдаги вақтингиздан самарали фойдаланишдан бошқа ташвиш қолмайди.
Тавсиялар:
Шунинг учун ҳам кимнидир янада самарали ишлашга мажбур қилиш худди аллақачон сиқиб бўлинган мато парчасидан куч билан яна бир томчини сиқиб чиқаришга ўхшайди. Оқибатда эса, мато яроқсиз ҳолга келиб йиртилиб кетади ва ҳаммаси тугайди.
Яна озгина вақтни бўшатиш учун эса, «бор кучинг» билан ишлашингга тўғри келади. Чунки бу аҳволда узоққа бора олмайсан.
Шунинг учун «имкони борича тарбия»га эмас, балки ҳеч қандай ортиқча қурбон талаб қилинмайдиган «мунтазам тарбияга» интилиш лозим.
Бўш вақтни оила билан ўтказиш – бу, авваламбор, сифат кўрсаткичи ҳисобланади, миқдор кўрсаткичи эмас. Онгли оталик дардига қарши эмланиш
Тишни тишга босиб, ўзингни ҳар доим имконсиз ҳис қилган ҳолда ишлаш ва оила билан шуғулланишдан ҳеч қандай наф бўлмайди.
Иш жадвалингни ўзгартиришга қанчалик уринганинг билан оиланг учун ажратиладиган вақтинг кўпаймайди, шунда сен уни оптималлаштира бошлайсан ва яна боши берк кўчага кириб қоласан.
Аёлингнинг суҳбатини тинглашга ва болалар билан ўйнашга бўш вақтинг ҳамда хоҳишинг бўлмас экан, улар бундай отадан шунчаки юз ўгириб қўя қолишади.
Инсон ҳаракат қилади, аммо мукофот ололмайди. Норозиликлар тўпланиб боради ва худди сенинг хеч кимга керагинг йўқдек туюлаверади. Бу эса, ўз навбатида, ҳамма нарсага ёмон таъсир қилади, шу жумладан, ишингга ҳам.
Ва айнан ана шундай ҳолатни « онгли оталик дарди», деб аташади, чунки кутилмаганда сен фарзандинг билан жиддий шуғулланишга қарор қилиб қолдинг ва барчаси изидан чиқа бошлайди.
Сўнгги вақтларда менинг олдимга худди шу дарднинг белгиларини бошдан кечираётган кўплаб оталар маслаҳатга келишмоқда.
Ҳар хил вазиятлар бўлади, масалан, сизни зудлик билан буюртмачи чақириб қолади, вазият эса, сизга боғлиқ эмас, турли муаммолар юзага келади. Ёки сиз ўз ишингизни ипидан-игнасигача яхши биласиз, бор кучингиз билан ишлайсиз, аммо кутилмаганда сизни бошқа бўлимга ўтказиб юборишади.
Вақт – бу олдиндан билиб бўлмайдиган тушунча. Лекин уни сифатли ўтказилса, ишдаги вазият ҳеч нарсага таъсир қилмайди. Гарчи вақт озгина бўлса ҳам, у оила билан мулоқот қилиш учун етарли бўлади. Оиладаги вақт ҳар доим тўлақонли бўлиши учун эса, мулоқотга кетган вақтнинг миқдорини эмас, унинг сифатини ошириш лозим.
Шундай қилиб, сиз учун нимани ўзгартириш муҳим – миқдорними ёки сифатними? Буни ўзимизнинг кино ёки сериал қаҳрамонлари билан қиёслаб кўрамиз.
Ота ҳар доим оиланинг юрагида бўлиши муҳим
Оила билан ўтказилган бўш вақт мазмунга бой бўлиши ва у сизни ҳам, оилангизни ҳам, қониқтириши лозим.
Ўзаро мулоқотдан ёқимли хотиралар қолиши ўта муҳим ҳисобланади. Ушбу хотиралар эса, отанинг оила ҳаётида муҳим роль ўйнашини англатади.
Сизнинг жавобингиз нечта бўлди?
(Ҳар бир тип ҳақидаги талқинлар 29-30 бетларда)
Агар ҳаммага айнан ана шундай бирга вақт ўтказиш қувонч бағишласа ва буни барча хоҳлаётган бўлса, у ҳолда, бу ота учун ишда бироз кўпроқ ҳаракат қилишига арзийди. Энг муҳими, ушбу таассуроталар кучли бўлиб, узоқ сақланиб қолиши лозим.
Агар ота ишдан эртароқ қайтса, лекин ўтириб олиб, смартфонда нимадир ўқиётган ёки компьютерда ўйин ўйнаётган бўлса, бундай вазиятда у билан ўтказилган вақтни ёқимли деб бўлмайди.
Аммо ҳеч бўлмаганда, уч дақиқагина вақтини оиласи билан баҳам кўрса, ушбу ажойиб вақт ҳақида эртаси куни ҳам ёқимли таассуроталар сақланиб қолади..
Шубҳасиз, бундай хотиралар ҳар биримизда бор, улар ҳақида ўйлаганимизда эса, беихтиёр лабимизда табассум ўйнайди.
Мен бу тўғрисида «Happy» номли бахт туйғусига бағишланган ҳужжатли фильм продюсери Эйдзи Симидзу билан суҳбатлашдим.
Инсон мияси шундай тузилган-ки, агар биз бахтли лаҳзаларни ёдга олсак, яна бир бор ўша туйғуларни ҳис этамиз. Худди шу тариқа бир фильмдаги ўзимизга ёқиб қолган саҳналарни қайта-қайта кўришимиз мумкин, чунки бундай лаҳзаларда мия бир неча бор ўша бахтни қайтадан туйиши мумкин.
Бошқача айтганда, агар бола ҳар сафар отаси билан бирга ўтган вақти қанчалар қувончли бўлганини эслайдиган бўлса, боланинг тасаввуридаги отаси билан бўлган мулоқот жараёни ҳам кўпайиб боради.