Тарас Шевченко – Вершы. Паэмы (страница 71)

А хто мяне пахавае? На чужацкім полі Хто заплача нада мною? Доля мая, доля! Доля мая няшчасная! Што ты нарабіла? На што мне дзяцей дала ты? Чаму не забіла? Хай бы яны пахавалі, А то я хаваю!» Са слязьмі перахрысціўшы, Накрыў, зарывае. «Спачывайце, сыны мае, Ў глыбокім прыселлі! Сука-маці не прыдбала Новае пасцелі. Без васількоў і без руты Спачывайце, дзеці! Ды прасіце шчыра бога, Хай на гэтым свеце За вас мяне пакарае, За грэх мой вялікі! Мне даруйце. Я прашчаю, Што вы каталікі». Зраўняў зямлю, накрыў дзёрнам, Каб ніхто не бачыў, Дзе палеглі Гонты дзеці, Голавы казачы. «Спачывайце і чакайце Ўбачыцца са мною. Скараціў жа я вам веку, I мне будзе тое! I мяне заб’юць... Хутчэй бы! Ды хто пахавае? Гайдамакі!.. Пайду йшчэ раз, Пайду пагуляю!..» Пайшоў, згорблены, ў свет Гонта; Ідзе, спатыкнецца. Пажар свеціць; Гонта гляне, Гляне — усміхнецца. Страшна, страшна усміхаўся, На стэп азіраўся. Абцёр вочы... Чуць мільгае Ў дыме дый схаваўся.

ЭПІЛОГ

Даўно то мінула, як малой дзяцінай, Сіратою ў зрэб’і я калісь блукаў Без світкі, без хлеба па той Украіне, Дзе Залязняк, Гонта з свянцоным гуляў. Дзе йшлі гайдамакі,— малымі нагамі Хадзіў я ды плакаў, ды людзей шукаў, Што дабру наўчылі б. Я цяпер пазнаў, Пазнаў дый жаль стала, што ліха мінула. Прамяняў бы долю, што цяпер я маю, Ліха тое ўспомню, бяскрайныя стэпы, I бацьку, і дзеда,— дзед яшчэ мой крэпак... Бацька ж не жыве мой, дзед яшчэ гуляе. Бывала, ў нядзелю, старадаўным следам, Выпіўшы той горкай па чарцы з суседам, Бацька дзеда просіць, каб той расказаў Пра Каліеўшчыну ды як ваявалі, Як Залязняк, Гонта ляхаў пакараў... Сталетнія вочы, як зоры, зіялі, А слова за словам крыніцай лілося: Як ляхі каналі, як Сміла гарэла...