Пауло Коэльо – Алиф (страница 1)
Пауло Коэльо
Алиф
Таржимон: Бобур Йўлдошев
Электрон китоб Asaxiy Books лойиҳаси доирасида тайёрланди.
О бокира Мария, ҳаққимизга дуо қил.
Асилзода бир одам ўзи учун салтанат олиб келиш мақсадида узоқ мамлакатга борибди.
ЎЗ ДУНЁСИ СОҲИБИ
О, йўқ, фақат маросимлар эмас!
Наҳотки яна кўринмас кучларни бу дунёда ўзларини намойиш қилиш учун чорлашга тўғри келса? Биз яшаб турган воқеликка бунинг қандай алоқаси бор? Олий маълумот олган ёшлар ўзига мос иш топа олмаса, қариялар эса кейинги нафақагача базўр етиб олишса. Қолганларнинг эса орзу қилишга вақти йўқ. Улар оилаларини боқиш ва болаларига таълим бериш учун эртадан-кечгача ишлашади. Турмуш қийинчиликларини енгишга интилишади.
Дунё ҳеч қачон ҳозиргичалик пароканда бўлмаган: ҳамма ёқда диний урушлар, геноцид, атроф-муҳитга эътиборсизлик, иқтисодий инқироз, қашшоқлик, умидсизлик… Ҳамма ўзининг шахсий муаммолари билан бирга инсониятнинг муаммолари ҳам ўз-ўзидан ҳал бўлишини кутади. Аммо биз олға силжиганимиз сари муаммолар ҳам чуқурлашиб бораверади.
Шундай экан, бугунги кун масалаларидан йироқ бўлган узоқ ўтмишдаги маънавий асосларга қайтишдан бирор маъно чиқармикин?
Ўзимга устоз деб билган (кейинги пайтлар ҳақиқатан ҳам шундайлигига шубҳам ортиб боряпти) Ж. билан бирга муқаддас эман дарахти томон бормоқдамиз. Мана тўрт юз йилдирки, бу эман инсон ҳасратларини бепарво кузатиб келади. Унинг ягона ташвиши – кузда баргларини тўкиб, баҳорда янгиларини чиқариш.
Ж., менинг раҳнамом билан ўртамиздаги муносабатларимиз тўғрисида ёзиш бироз мушкуллик туғдиради. У билан бўлган суҳбатларимизни ёзиб бир неча ўнлаб дафтарларни тўлдирганман. 1982 йилда Амстердамдаги илк учрашувимиздан бери тўғри яшаш ҳақида тушунчага юз марталаб эга бўлдим ва шунча марта ҳафсалам пир бўлди. Ҳар сафар Ж. дан бирор янги нарса ўрганганимда менга чўққига чиқишга сўнгги қадам, китобнинг тугашига ягона ҳарф, симфония янграши учун биргина нота қолгандек туюлади. Аммо бу кўтаринкилик аста-секин сўниб боради. Хотирамда нимадир сақланиб қолса-да, аксар машқлар, амаллар ва янги билимлар худди йўқликка сингиб кетгандай бўлади. Ёки менга шундай туюлади.
Ердан ҳали нам кўтарилмагани боис яқиндагина ҳафсала билан тозалаган оёқ кийимим барибир лойга беланади. Ҳикмат, руҳий ҳаловат излаш ҳамда зоҳирий ва ботиний оламлар воқеликларини англашга ҳаракат аллақачон кундалик юмушимга айланган бўлса-да, натижадан ҳамон дарак йўқ. Мен афсун сирларини йигирма икки ёшимдаёқ англай бошлагандим. Ўшандан буён жарлик остонасидан ўтган қанча йўлларни босиб ўтишга тўғри келди. Бу йўлларда йиқилдим ва яна кўтарилдим, тушкунликка ҳам тушдим. Аммо яна олға интилдим. Тахминимча, эллик тўққизга борганимда будда монахлари табассумида кўрганим жаннат ва мутлақ фароғатга яқинлашишим керак эди. Ҳозир эса муродимдан ҳар қачонгидан-да йироқман. Ҳаловатга эриша олмадим, қалбимни эса баъзан ички зиддиятлар тилка-пора қилади. Бу ҳолат ойлаб давом этиши мумкин. Гоҳида менга ҳақиқатан ҳам илоҳий воқелик аён бўлгандай бўлади. Бироқ бу жуда оз, бир лаҳзагина давом этади, холос. Аслида ўзга бир олам мавжудлигини англаш учун шунинг ўзи етарли.
Мана етиб ҳам келдик.
Маросимдан сўнг бизни жиддий суҳбат кутиб турибди. Ҳозир бўлса биз муқаддас эман танасига кафтларимизни қўямиз.
Ж. сўфийлар дуосини ўқийди: «Тангрим, барглар шитирида, ҳайвон наърасида, сувнинг шилдирашида, қушлар сайроғию момақалдироқ гумбурлашида Сенинг ҳар ерда ҳозирлигинг исботини кўраман, Сенинг қудратингни ҳис этаман.
Тангрим, юборган барча синовларингда Сени танийман. Ўзингга афзал билганингни менга ҳам афзал қилгин. Розилигингни топишни насиб эт…»
Одатда маросимнинг шу ерида бир лаҳзагагина (шу оннинг ўзи етарли бўлади) Қуёш, Ер ва юлдузларни ҳаракатлантирадиган чексиз қудратни ҳис этаман. Бироқ бугун Олам билан мулоқот қилишга кайфиятим йўқ. Бугун ёнимдаги инсондан саволларимга жавоб олиш эҳтиёжи кучли.
У дарахт танасидан қўлини узади. Мен ҳам шундай қиламан. У табассум қилади. Мен ҳам жавобан унга табассум қиламан. Биз шошилмасдан, сукут сақлаган ҳолда уйга қайтамиз ва шу сукунатни бузмай айвонда қаҳва ичамиз.
Боғимнинг ўртасидаги катта дарахтга қарайман. Бир тушимнинг таъсирида унга турли тасмалар ўрагандим. Тушдаги воқеалар француз Пиренеяларидаги Сен-Мартен қишлоғида, мен уни сотиб олганимдан кейинчалик афсусланган уйда содир бўлади. Бу уй мени банди этганди. У доимо мени ўша жойда бўлишимни талаб қилар, кимдир унга қараб туриши ва тафти билан қувватлантириб туришига муҳтож эди.
– Давом эттиришдан наф йўқ, – доимгидек биринчи бўлиб менинг тоқатим тугаб, сукутни бузаман. – Қўрқаманки, ўз имкониятларим чегарасига етдим.
– Қизиқ. Мен умр бўйи шунга етишга уринаман. Аммо бунга ҳали эришганим йўқ. Менинг оламим тинимсиз кенгайиб бормоқда ва мен унинг сарҳадларини тахминан бўлса ҳам тасаввур қила олмайман, – кулади Ж.
Унинг гаплари баъзан истеҳзоли бўларди. Бироқ ҳозир мен умуман бошқача жавоб кутардим.
– Ахир нима учун келдингиз? Мени адашаётганимга ишонтиришга яна бир бор уриниб кўрганими? Нима десангиз денг, лекин қуруқ гап билан ҳеч нима ўзгармайди.
– Шунинг учун ҳам бу ердаман-да. Мен анчадан бери сизга нима бўлаётганини кўриб турибман. Ҳаракат қилиш вақти энди келди. – Ж. гапиришда давом этаркан, қўлида столдан олган нокни айлантирарди. – Илгари сиз бунга тайёр эмасдингиз. Суҳбатимизни кейинга сурган тақдирда ҳосил чиришни бошлаган бўларди. – Ж. нокдан роҳат билан тишлайди. – Ажойиб! Зўр пишибди.
– Мени шубҳа-гумонлар қийнайди. Эътиқодим мустаҳкам эмас, – дея давом этаман.
– Бу яхши. Гумонлар бизни олға юришга ундайди.
Ж.нинг гаплари доимгидек таъсирли ва ишонарли. Аммо бугун унинг жавоблари мени илҳомлантира олмаяпти.
– Нима ҳис қилаётганингизни айтишим мумкин, – дейди Ж. – Сизнингча, янги билимларни ўзингизга сингдира олмаяпсиз. Кўринмас дунёга кириб бориш хислатингиз эса руҳиятингизда из қолдирмаяпти. Баъзан бунинг ҳаммаси сизга одамлар ўлим қўрқувини енгишда қўллайдиган хаёлотдай туюлади.
Менинг шубҳаларим анча чуқурроқ. Улар эътиқодга дахлдор. Иймоним комил бўлган биргина нарса – руҳий оламнинг мавжудлиги ва унинг биз яшаб турган оламга таъсир эта олиши. Қолганлари – муқаддас матнлар, ибодатлар, ҳар хил маросимлар – ҳеч нарсага таъсир эта олмайдиган маънисиз нарсалардек туюлади.
– Сизга бир пайтлар ҳис қилган туйғуларимни гапириб бераман, – дейди Ж. – Ёшлигимда қаршимда очилган имконият эшикларидан бошим айланар, уларнинг ҳар биридан фойдаланишни истардим. Уйлангач эса севган аёлим ва фарзандларим муносиб яшашларини таъминлаш учун биргина йўлни танлашга тўғри келди. Ўйлаган барча мақсадларимга эришган, фарзандлар ҳам улғайиб, ўз йўлларини топган пайтда, қирқ бешга кирганимда, менга энди ҳаётимда ҳеч қандай янгилик содир бўлмайдигандек туюла бошлади. Менинг руҳий изланишларим шу вақтдан бошланди. Масъулиятли одам бўлганим учун ишга жиддий бел боғладим. Сиз ҳозир етиб келган босқичга эришгунча илҳомланиш ва умидсизлик паллаларини бошдан кечирдим.
– Аммо шунча интилишларимга қарамай, мен Худога ва ўз-ўзимга яқинлашдим дея олмайман, – жавоб бераман қайғуга тўлиб.
– Чунки сиз ҳам ҳамма каби вақти келиб албатта худога яқинлашаман, деб ўйлагансиз. Лекин вақт – нўноқ мураббий. У бизга кексайган сари кучсизлана бораётганимизни билдиради, холос.
Тўсатдан ҳалиги эман менга тикилиб тургандай туюлади. Унинг ёши тўрт юздан ошган бўлса-да, шу вақтгача ягона билгани – бир жойда тек туриш.
– Эман атрофидаги маросим бизга нима учун керак? Наҳотки, у бизни аввалгидан кўра яхшиланишимизга ёрдам берса?
– Шунинг учунки, одамлар бундай маросимларни бажармай қўйишган. Қолаверса, аҳамиятсиздек кўринган амалларини бажариб, барча нарсалар ибтидосига ҳаммадан кўра яқинроқ бўлган руҳингизга, борлиқнинг моҳиятига янада чуқурроқ назар ташлаш имкониятига эга бўласиз.
Бу ҳақ гап. Саволимнинг жавоби аввалдан аён эди. Бунга вақтимизни кетказишнинг кераги йўқ.
– Кетишим керак, – дейди Ж. қатъий.
Мен соатга қараб, аэропорт узоқ эмаслигини, яна озроқ гаплашишимиз мумкинлигини тушунтиришга уринаман.
– Гап бундамас. Маросимни бажараётганимда менга туғилишимдан аввалги бир нималар аён бўлди. Сиз ҳам шунга ўхшаш нарсаларни ҳис этишингизни истардим.
Нимани назарда тутяпти? Руҳнинг кўчиб ўтишиними? Шу пайтгача у менга аввалги ҳаётларимга ҳатто хаёлан мурожаат қилишни ҳам тақиқларди.
– Мен ўтмишда бўлганман. Буни мен сиз билан танишишдан олдин ўзим ўрганганман. Сиз билан бу ҳақда гаплашганмиз. Ўзимнинг аввалги икки ҳаётимни кўрганман: ўн тўққизинчи асрдаги француз ёзувчиси ва…
– Ҳа, эсимда.
– Ўшанда тўғрилаб бўлмайдиган хато қилдим. Сиз эса менда айбдорлик ҳисси кучаймасин учун ўтмишга қайтишимни тақиқладингиз.
Аввалги ҳаётларинг бўйлаб саёҳат қилиш оёғинг остига туйнук очишдек гап. Ундан чиқаётган ўтмиш алангаси бугунингни куйдириб кул қилиши мумкин.