Надежда Егорова – Тайҕа таайыллыбатах таптала (страница 2)
– Кэбис, санатыма-аа. Оо, онно мин оҕобуттан кыбыстыбыппыан… – Виктория кыра оҕо курдук ытыстарынан сирэйин саба тутунна.
– Сэгэрим, билигин даҕаны кыыс оҕолуу кыбыстаҕын! Оччоҕо буоллаҕына кыра чыычаахпыт эмиэ кыыс оҕо кылааннааҕа буолуо дии? – Герман кэргэнин дьээбэлиэх санаата кэлэн, аны ханна да ыытыа суохтуу, күүскэ да күүскэ ыга кууста, тыыннарар да бокуой биэрбэккэ, уохтаахтык сыллаан-уураан барда.
Виктория, тоҕо эрэ, уокка оҕустарбыт киһилии, хара күүһүнэн кэргэниттэн төлө көтөн, дэлэгэй орон биир кытыытыгар баар буолан хаалла.
– Сөп, өйдөнөр! – эр киһи эмиэ оронуттан туран, хоһун аанын тыастаахтык сабан, саҥа туттубут күүлэлэригэр таҕыста.
Герман аттынааҕы дьиэлэр түннүктэрин диэки ымсыырбыттыы көрөн ылла. «Хас биирдии түннүккэ орто дойду олоҕо оргуйан олордоҕо. Оттон ити, уота суох түннүктэрдээх дьиэлэртэн биирдэстэригэр, баҕар, уоллаах кыыс имэҥнээхтик таптаһа сыттахтара. Эдэрдэр тапталлара хаһан да уостубатын, олох олорон истэхтэрин аайы бэйэ-бэйэлэригэр өссө күүскэ тардыһан, толору дьоллоохтук олордуннар», – диэн санаан ылла уонна сүр күүскэ үөһэ тыынна.
Төһө өр маннык санньыар санааҕа куустаран олоруой, күһүҥҥү халлаан да тымныытын биллэрдэ, соччо баҕарбатар даҕаны, дьиэтигэр киирдэ.
Кэргэнэ, туох да буолбатаҕын курдук, хата утуйа охсубут. «Дьэ, кытаанах ньиэрбэлээх эбиккин!» – дии санаан кэлэйбиттии көрдө.
Виктория олус минньигэстик утуйан турбутуттан астынан оронугар таалалыы сытта. Мэлдьи буоларын курдук, кэргэнин онно номнуо сойбут. Кини онтон соһуйбата, ыал аҕата эрдэ туран, куукунатыгар хааһытын буһарына сырыттаҕа. «Но что-то не то!» – диэбитинэн, Виктория эмискэ ойон турда уонна иккис этээстэн куукунатыгар чэпчэкитик дыгыйан түстэ. «Бай, Герман ханна бара охсубутай? Хааһы да буһарбатах, чэйин да сылыппатах. Чэ, буоллун даҕаны, куттаан ханна ыраатар үһүө?!» – ыал хаһаайката биир ыстакаан тымныы ууну иһээт, оронугар ньылыпыс гынан хаалла. Бүгүн өрөбүл, ханна да ыксаабат.
Ханнык да хара үлэттэн толлон турбат эр бэрдэ бу саас эрбээн, хайыта охсубут чууркаларын кэлэ-бара хардаҕастыыр. Борокуоп киэһэ төннөрүгэр биирдии көтөҕүнэн үүтээнин таһыгар илдьэр. Инньэ гынан кыстык маһын бэлэмниир. Үөрэҕэстэммит маһыгар кэлэн саатын мутукка умса ыйаата, ыһыктаах үрүксээгин уһулла уонна маһын хайытан батырчахтаабытынан барда. Сэниэлээхтик мас хайытар тыас ыраахха диэри дуораһыйан олордо. Хара тыа хаһаайына сөп буолла диэн, уоскуйаары чөҥөчөккө олорон тыын ылла. Тула өттµн эргиччи манньыйа одуулаата. Бүгүн ханан сылдьыахтааҕын торумнаата. Чугастааҕы үрэх былыр-былыргыттан бултаах буолан, булчуттары угуйбут аҕай сир.
Тыатааҕы бултуур ыырын биэс тарбаҕын курдук билэр. Булдун имири эспэт. Бүгүн биир эмэ туртаһы өлөрөн аһатар санаалаах, онон үрэх маардарын кэрийэр сыаллаах. Баар-суох доҕоро Баһырҕас, ону-маны тиҥсирийиэх курдук буолан иһэн, киһитэ үлэлээн барбытыгар, айаҕын киэҥник атан дьааһыйаат, тыылыы тэбинэн сытынан кэбистэ. Төһө да утуйбут курдук буоллар, иччитин хас хамсаныытын кэтии сытта.
Баһырҕас төһө да сааһырдар, дэгиттэр булчут ыт. Иччитэ туохха бултуурун эндэппэккэ билэр. Атын булка аралдьыйбат буолан, илиилэрин «харалыыллара» үгүс. Борокуоп билбитэ эрэ ыта буолан кинилиин киһилии кэпсэтэр. Оччоҕо ыта иччитин түһэҕэр төбөтүн ууран, саҥаны өйдүүрдүү туттан сытан, имэрийтэрэрин сөбүлүүр.
– Доҕорум, Баһырҕас, бүгүн туртас ытыахпыт. Кыыллары үргүтүмээр. Ырааҕынан эргийэн, миэхэ үүрэн аҕалаар, – ыта, өйдөөбүт курдук, ыйылаамахтаан ылла.
Мас хайытар тыас уурайан, тыа иһийдэ.
Күн да эрдэ. Булчут ханна ыксыай, тыаһа суох сэмээр, наҕыллык хаамар.
Сонордооһун туһунан дьаллык. Булчукка бултуйан дьоллонуу, мэлийэн хомойуу – арахсыспат аргыһа. Күн ахсын бэриһиннэрэр курдуккун да, онтуІ бэйэ-бэйэтигэр майгыннаспат уратылаах. Холобур, бүгүҥҥү киискиттэн сарсыҥҥы кииһиІ олох атыннык бултаныа. Ол да иһин эр дьон булт абылаҥар ылларан эрдэхтэрэ.
Борокуоп хараара буспут бөдөҥ уулаах отону ытыһан ылан айаҕар тиэрдэн истэҕинэ, эмискэ куртуйах улардар көтөн лиһигирэһэн тахсан, тиит мас лабааларыгар лоһугураһа түстүлэр уонна умса көрөн олордулар. Баһырҕас үрүөх курдук буолан иһэн, көтөрдөр олорбут мастарын төрдүн бэлиэтээн ааста.
Бөрөлөр моһуоктаабаккалар тайах быйыл баардыҥы, төрүөҕэ да таҕыста. Бу ыҥаахтаах тыһы тайах сарсыарда кэлэн ааспыт суола кыыл ыллыгар ырылыччы көстөн сытар. Дьон манна бултуу кэлбэт, суола куһаҕан. Биир үксүн Борокуоптан да дьулайаллар быһыылаах… Хата бөрөлөр манан ааһар суолларын ыырдара буолан, кыыллары тардаллар этэ. Ону Тыаһыттыын туруулаһан, айанан, туһаҕынан бултаан, бу эҥээр үктэммэт буоллулар.
Күн оройо буолла. Үссэнэргэ уолдьаста.
Бу маарга туртас сөбүлээн аһыыр сирэ. Манан, хааман иһэр киһи сэрэйбитин курдук, туртастар талахтаан сии сылдьаллар. Үстэрэ сытар, икки тугут харсыбыта буолан оонньооколуу сылдьаллар. Киһи маска сөрүөһүннэ, саатын уһулла. Салгын хайысхатын билээри, ыйар тарбаҕын сиигитэн өрө чочоҥнотто. Ытын киксэрдэ. «Кытаат», – диэн кулгааҕар сибигинэйдэ, көхсүн таптайбахтаан ылла. Өйдөөх ыт ырааҕынан эргийэн, аа-дьуо сиэлэ турда. Тоҥ күөс быстыҥа буолаат, туртастар өрө чолоһо түстүлэр. Сүүрээри үтүрүстүлэр. Таныыларын тардырҕатаат, киһиэхэ утары ыстаннылар. Харабыын хатан тыаһа өрө хабылла түстэ, өлөрдүү таптарбыт атыыр туртас ойон иһэр омунугар, төбөтүн оройунан барда. Өлөр өлүүттэн мүччү туттарбыттара хаҥас халыйан, тыа быыһынан эмэһэлэрэ туртаҥныы турда.
Герман Викторияттан хайа күн ыал буолуохтарыттан тугу да кистээбэт, санаатын үллэстэ сылдьар аһаҕас дууһалаах киһи. Кини бииргэ үлэлиир дьонуттан ким ыал буолбутун, ким арахсыбытын, ким кимниин өйдөспөтүн, туох мөккүөр тахсыбытын куруук Викторияҕа кэпсиир. Кэлин Герман кэпсээнэ тугунан түмүктэнэрин кэргэнэ таайар идэлэннэ. Онтукайа оруобуна буолан соһутар. «Психолог буолуох киһи хаалбыккын», – диэн күллэҕинэ, Виктория саҥата суох сапсыйан эрэ кэбиһэр.
Кэнники бириэмэҕэ Виктория кырдьан эрэр эригэр сыһыана биллэ уларыйда. Кэргэнин кэпсээнин кулгааҕын таһынан истэр, барытыттан хал буолбут курдук туттар-хаптар. Урукку курдук өрөбүллэригэр ханна баралларын, тугунан дьарыктаналларын бииргэ сүбэлэспэттэр. Эгэ ороҥҥо бэйэ-бэйэни имэрийсэр, сылаас тыллары кулгаахха сипсиһэр диэн кэлиэ дуо? Ол дьыала умнуллубута ыраатта. Дьиҥэр, орто омурҕаннара саҥа буолла эбээт. Ама олох кэрэтэ, умсулҕаннааҕа бүтэр уһуга кэллэ дуо?! Герман бастаан: «Арааһа, дьахтар этигэр-сиинигэр тахсар уларыйыылары ыарырҕатар быһыылаах. Тулуурдаахтык тулуйуохха, күүтүөххэ», – диэн эрэх-турах санааны ылына сатыыр этэ. Ол гынан баран, олус күүттэрдэ, иккиэннэрин майгылара-сигилилэрэ киһи билбэт буола уларыйда.
Герман салайар кэлэктиибигэр бииртэн биир кыталык курдук кындыа кыргыттар, үтүөмсүйэ туттубут өйдөөх дьахталлар кырыы-кырыыларынан. Дьахтар диэн тииҥ мэйии буоллаҕа. Герман сарсыарда дьиэтиттэн уку-суку кэлэр буолбутун, киэһэ дьиэтигэр ыксаабатын бэлиэтии көрбөт бэйэлээх буолуохтара дуо?! Докумуоҥҥа илии баттаппыта эбэтэр соҕурууттан аҕалбыт бэлэхтэрин киллэрбитэ буолан, улахан кэбиниэккэ сыбыытааччы хаһааҥҥытааҕар да элбээбититтэн, тос курдук тойон дуоһунастаах Герман Герасимович бэркиһии да, сонньуйа да саныыр.
Герман, дьиҥэр, бүгүн, өрөбүл күҥҥэ, олоҕун аргыһынаан дьиэлэригэр сынньаныахтаах, күһүҥҥү курас күннэри баттаһа, айылҕаҕа да тахса сылдьыахтаах, сэбирдэх суугунун истиэхтээх этилэр буоллаҕа. Ону баара тапталлааҕа бэҕэһээ киэр илгибититтэн санаата түһэн, өрөбүллэргэ хаһан да үлэтигэр кэлбэт бэйэтэ, бүгүн кураанах кэбиниэккэ хам хатанан олордоҕо. Ситэриллиэхтээх дьыала-куолу, докумуон толоруута да ханна барыай, баар бөҕөтө буоллаҕа. Ол эрээри Герман Герасимович биир сири тонолуппакка көрөн олордо…
Арай аан оргууй аһыллаатын кытта дьиэ хомуйааччы кыыс киирэн кэллэ. Тойонун көрөөт, кыыс соһуйан кэннинэн чинэриҥнээн ылла. Герман Герасимович бу кыыс куттаммыттыы көрбүтүттэн бэйэтэ да күллэ уонна кыбыстыбакка киирэригэр соруйда.
– Чэ, кэлин киирэн хомуйуом, – диэт, кыыс төттөрү сылыпыс гынан хаалла.
Герман Герасимович олоро сатаан баран, дьиэ хомуйааччыны төттөрү ыҥырда.
– Зоя Захаровна, хомуй, мин тахсан биэриэм, – диэтэ уонна кыыска мичээрдээтэ.
Тойонун дьикти мичээриттэн кыыс өссө кыбыһынна.
– Өрөбүлгэ тоҕо кэлэн олорор диэн соһуйдуҥ быһыылаах. Ничего, аны өрөбүл аайы кэллэхпинэ, соһуйар буолумаар.
«Дьиэ сууйааччыларбын хаһан да аҕаларын ааттарынан ыҥырбат бэйэм… бу туох буоллум? Быһыыта көнө-көрсүө бэйэлээх. Атыттар курдук киһи иннигэр-кэннигэр иилиҥкэйдэспэт, бэйэтэ бэйэтигэр сылдьар, туох олохтоох-дьаһахтаах аанньал эбитэ буолла? Уопсайынан, салайааччы «ааттааҕабын» быһыылаах ээ. Биир идэлээхтэрим, ордук «кыра-хара» үлэһиттэрим тус олохторун билэ сатаабат эбиппин. Дьиэ кэргэттэригэр алдьархай ааҥнаатаҕына, ким эрэ өллөҕүнэ-сүттэҕинэ эрэ көмө харчыга илии баттаан абырыыбын. Ити Зоя биһиэхэ соторутааҕыта эрэ кэлбитэ. Сахаҕа номоҕон дьүһүннээх, эдэркээн дьахтар күн аайы кирдээх тирээпкэ, миинньик тутарга күһэллибитэ туох эрэ төрүөттээх буоллаҕа. Дьэ, дьикти! Чэ, хара ааныттан соһутумуум. Кэлин ыйыталаһар түгэн көстөр ини», – диэн Герман Герасимович эрэх-турах сананна.
Соловьевтар дьиэлэригэр бүгүн эмиэ айах атан кэпсэтэр киһи суох. Ыал ийэтэ килэйбит-халайбыт саалатыгар олорон, хаһан да хал буолбат сериалларын көрөр, онтон кэргэнэ киэһэ туос иллэҥсийэн төлөпүөнүн хасыһар. Үйэ сайдан, суотабай төлөпүөнэ суох харыс да халбарыйбат кэм кэллэ. Герман аны төлөпүөнүгэр араас сыһыарыылары киллэрэн, Фейсбук, Инстаграм хонуутугар көҥүл көччүйэр. Онон туһанан, билэр-билбэт дьонун олохторун биэс тарбах курдук эндэппэккэ билэр буолла, саҥа доҕоттор да үксээтилэр. Бастакы омуҥҥа көрөргө-истэргэ умсугутуулаах. Биир идэлээхтэрэ бары кэриэтэ страницалаахтар эбит. «Үгүстэр тус олохторун, бүгүн ханна сылдьыбыттарын, тугу аһаабыттарын – барытын хаартыскалыы-хаартыскалыы кэпсииллэр. Дьэ, дьиибэ диэтэҕиҥ! Сахалыы сиэр соччо тутуһуллубат. Бай, үлэһиттэрим страницаларыгар мин баар хаартыскам наһаа элбэх эбит! Олох, «популе» буолбут эбиппин! Хайа, бу били дьиэ сууйар кыысчааным олорор дии. Олох эдэр кыыс курдук көрөбүн да, номнуо оҕо-уруу бөҕөтө эбит буолбаат? Чааһынай дьиэ көстөр, олох да Намҥа олорор эбит. Оччоҕо Намтан сылдьан үлэлиир дуо?» – Герман эмискэ дьыбааныттан ойон турда.