Надежда Егорова – Тайҕа таайыллыбатах таптала (страница 3)
Кини хараҕа алҕаһаабата. Зоя Намнааҕы педучилищены бүтэрбит эбит да, үлэ булбакка, оҕолорун иитээри куоракка киирэн икки тэрилтэҕэ дьиэ сууйар. Кэргэнэ оһолго түбэһэн орто дойдуттан суох буолуоҕуттан хараҕын уута кууран биэрээхтээбэт. Арай куоракка киирэр-тахсар айана уонна уруһуйдуур идэтэ эрэ аралдьытар. Оҕолорун эбэлээх эһэлэрэ көрөн абырыыллар. Айаннаан иһэн, тыраасса икки ардыгар үүнэн турар хас биирдии мас-от уонна, сэдэхтик да буоллар, иннигэр арыллан ааһар сыһыылар, күөллэр кэрэлэрин холустаҕа хайдах түһэриэҕин ойуулаан көрөр идэлээх.
Дьиҥэр, дьиэтигэр кэргэнэ уһаммыт анал хоһун төһө баҕарар уларыта тутан, дьарыктанар, сынньанар хос оҥостуон сөп этэ да, билиҥҥитэ санаата буолбат. Бу хоско киирдэ даҕаны, хас биирдии мал, уһанар тэрил тымныынан хаарыйар. Санаатыгар, кэргэнэ туох эрэ наадатыгар сибилигин тахсан барбыт курдук. Аан кыычыгырыа эрэ кэрэх, кэргэнэ үөрэн-көтөн киирэн кэлиэхтээх этэ. Бу Зоя кырааскаларын, киистэлэрин угарыгар анаан оҥорторбут мас хоппото сытар. Лаахтанара эрэ хаалбыта эбээт… Зоя оргууй аҕай муннугар чугас туппутугар сип-сибиэһэй мас сыта саба биэрэн, били хараҕар ойуулаан көрө сылдьар дыргыл сыттаах айылҕата көстөн кэллэ. «Доҕорум бу бүтэһик үлэтэ буоларын хантан билээхтиэ этэй? Дьылҕа Хаан, тыйыс да буолар эбиккин!» – диэн Зоя үүйэ-хаайа туппут санаалара мунньуллан, оҕолуу маккыраччы ытаан барда. Хоппотун ыга кууспутунан уһанар хостон сүүрэн таҕыста.
«Айылҕаҕа сылдьыбатаҕым, уруһуйдаабатаҕым ырааппыт да эбит! Кэргэним суох буолбута 40 хонук ааста. Илиибэр иннэни ыларым, тарбахпар киистэни тутарым баа буолбат ини? Үлэбиттэн көҥүллэтэн, аҕам үүтээнигэр барбыт киһи. Баҕар, санньыар күннэр ааһаайахтар?» – дии санаата эдэркээн сааһыгар огдообо хаалбыт Зоя.
Зоя сарсыныгар тойонугар Герман Герасимовичка киирэ сылдьарга сананна. Сайабылыанньатын хайдах суруйарын толкуйдуу сатаата. Хайдах эрэ барыта сатала суох курдук. Тыаҕа уруһуйдуу барарбын көҥүллээ диирэ итэҕэтиитэ суохха, ыарыйдым диэҕин аньыыта бэркэ дылы. Хайа уонна оҕо курдук албынныыра сүрэ бэрт. Чэ, киһи наһаа куттанар киһитэ буолбатах, сымнаҕас майгылаах дииллэр.
Өлүү болдьохтоох, наадалаах киһитиниин көрүдүөргэ уун-утары көрсө түстүлэр. Тойоно, уруккуттан чугастык билэр киһитин көрбүт курдук, олус үөрдэ, ачыкы быыһынан да буоллар, сылаас харахтар кыыһы имэрийэ көрдүлэр.
– Герман Герасимович, мин эһиэхэ наадалаах эбиппин. Киирэ сылдьыахпын сөп дуо? – Зоя биир тыынынан кутан-симэн кэбистэ.
– Эйиэхэ диэ! Киирэн бөҕө буоллаҕа. Кофе иһиэхпит, сэһэргэһиэхпит, – Герман Герасимович алҕас эбитэ дуу, соруйан эбитэ дуу, кэрэ киһи синньигэс биилин таарыйан ылла.
Зоя тойоно эйэргээбититтэн соһуйдар да, кэнниттэн батыста, приемнайга олорор да дьахтары болҕойбокко хоско ааһан хаалла.
– Эйигин судургутук Зоя диэн ыҥырарым көҥүллэнэр ини? – кэрэ аҥаардар бары кэриэтэ өрө тыына-тыына кэпсиир, сэргиир тойонноро куоластыын, көрөрдүүн-истэрдиин сымнаан хаалла.
– Көҥүллүүбүн, – кыыс симиктик күлэн ылла. – Мин сайабылыанньа суруйаары гынабын.
– Бай, туох сайабылыанньатын? Үлэҥ усулуобуйатын сөбүлээбэтиҥ дуо, уурайаары гынныҥ дуо?
Зоя тойонум номнуо мин олохпун, кыһалҕабын билэр буолан, усулуобуйа диэтэҕэ дуу, аны ууратаары гыннаҕа дуу диэн сирэйэ итийэн ылла.
– Суох-суох, уурайбаппын. Аҕыйах хонукка көҥүллэтиэхпин баҕарабын. Ааһан-араҕан биэрбэт санньыар санааларбыттан аралдьыйаары тыаҕа тахсыахпын баҕарабын. Күүстээх санааны ылынан, салгыы дьон сиэринэн олорорго кытаанах санааҕа кэлэ иликпинэ үлэм да үлэ буолуо, олоҕум да олох буолуо суох, – Зоя умса туттан олордо. – Аҕам үүтээнигэр тиийэн, саамай сөбүлүүр идэбинэн кыратык да дьарыктаныахпын баҕарабын. Уруһуйдуом этэ…
– Эн түбэспит иэдээҥҥин манна ким да билбэт эбит. Фейсбукка дьүөгэлэриҥ ыыппыт кутурҕаннарын алҕас ааҕан эрэ баран биллим. Бэйэҥ тугу да кэпсээбэт, барытын искэр тута сылдьар киһи эбиккин. Ол эмиэ сыыһа. Эн туох иһин кэлэктииптээххиний, дьүөгэлэрдээххиний?
– Эһиэхэ саҥа үлэлээн эрэбин дии.
– Кэлэктиипкэ киирдиҥ да, бары биир уопсай дьыала туһугар сылдьабыт. Чэ, ити хааллын! Хас күнү көрдүүгүн?
– Биир нэдиэлэни.
– Уһун эбит. Оттон ол үүтээҥҥэр тугунан тиийэҕин, көлөлөөххµн дуо?
– Билиҥҥитэ суох. Наада буоллаҕына, сатыы да тиийиэхпин сөп. Оҕо эрдэхпиттэн орох тэппит сирим.
– Дьиибэ эбит! – Герман Герасимович мунаардаҕына куруук туттар тылын ыһыгынна. – Чэ, сайабылыанньаҕын суруй, көҥүллүүбүн.
– Махтал. Эн үтүө санаалаах киһи буоларгын билэр этим! – кыыс тойонугар махтанна.
Герман Герасимович кэрэчээн үлэһитэ тахсыбытын кэннэ халандаарын илиитигэр ылла уонна быйылгы уоппускатыттан хас күн хаалбытын аахта. «Какое совпадение, ровно одна неделя!» – кыырыктыйа илик баттахтаах, сирэйэ улаханнык мыччыста илик, билигин да дьахтар аймах ымсыыра көрөр Германнара ытыстарын суураланна. Туораттан, баҕар, ким эрэ омнуолуу көрүө эбитэ буолуо да, бүгүн кини эдэрдии эрчимирбитин, сүрэҕэ күүскэ тэбэн ылбытын хантан сэрэйиэхтэрэ баарай?
Герман бу күннэргэ ааспыт олоҕун, Викатынаан хайдах билсибитин, аймахтарыгар хайдах билиһиннэрбитин киинэ лиэнтэтин курдук көрөр буолла.
Оҕо эрдэҕинэ киэҥ-куоҥ тиэргэннэригэр бииргэ сµµрэкэлиир уолаттара бары кэриэтэ мас оонньуурдаах буолаллара. Ким эрэ бэстилиэттээх, ким эрэ арагаайкалаах, ким эрэ улахан саалаах кэлэн, биир-икки күҥҥэ болдьохтоон атастаһаллара. Барыларын оонньуурдарын аҕалара оҥорбут буолара. Аҕалара өссө тугу оҥорбутун, хайдах оонньуурга үөрэппитин былдьасыһа-былдьасыһа кэпсииллэрэ. Дьэ, итинник түгэннэр кэннилэриттэн Германнаах дьиэлэригэр аҕа диэн киһи тоҕо суоҕун толкуйдуу сатыыр буолбута. Ийэтиттэн ыйытыан толлоро. Эбэлээх эһэтэ да киниэхэ улаханнык ымманыйбат этилэр. Санаатыгар эбитэ дуу, эбэтэ кини ийэтин өрүү кэнниттэн кынчарыйа көрөрө уонна өйдөөбөт тылларынан мөҕүттэрэ.
Уол улаатан истэҕин аайы бэйэтигэр бүгэн, биир тэҥнээхтэрин кытта улаханнык алтыспат буолан испитэ. Ийэтэ ыарытыйара элбээн, сотору-сотору балыыһаҕа киирээхтиирэ. Оччоҕо уол бэйэлээх бэйэтин дьиэтигэр муммут кус оҕотун курдук буола түһэрэ.
Биирдэ ийэтэ Агааппыйа эмиэ улаханнык ыалдьыбытыгар бөртөлүөт кэлэн, улуус балыыһатыгар илдьибитэ. Оччолорго кыра дэриэбинэҕэ көтөр аал кэлэн түһэрэ сэдэх буолара. Бытырыыс уолаттар-кыргыттар, оскуолаларыгар тиийбэккэ, бөртөлүөт түспүт сиригэр сүүрбүттэрэ. Герман эмиэ кэннилэриттэн элэстэммитэ. Арай чугаһаабатыгар, биир оҕо: «Герман, эн ийэҕин илдьэн эрэллэр!» – диэбитигэр уол бүтүннүү тымныы уунан ыстарбыт курдук буола түспүтэ. Улахан дьон төһө да бопсо сатааталлар, уол наһыылкаҕа сытар ийэтигэр тиийбитэ уонна, кыбыстар диэни умнан, марылаччы ытаабыта.
– Тоойуом, уоскуй, айманыма, сотору кэлиэм дии! Хата эбэҕэр, эһэҕэр көмөлөс. Хотоҥҥо сылдьыһаар! – диэхтээбитэ уонна, төбөтүн нэһиилэ өрө көтөҕөн, уолчаанын сүүһүттэн сыллаан ылбыта.
Ийэтэ балыыһаҕа киирбитин кэннэ күн-дьыл хаамыыта олус бытаарбыта. Уол, ийэтэ эппитин курдук, хотоҥҥо ийэтин үлэтин солбуйбута. Күн аайы сарсыарда эрдэ туран ынах ыаһар буолбута. КиэһээҥІи ыамҥа эмиэ тахсыһара. Эһэтэ: «Эмээххин, уолу наһаа көлүйүө суох баар этэ. Уруогун үөрэтиэ, тэІнээхтэрин кытта сылдьыа этэ», – диэн этэн көрбүтүн эбэтэ Балбаара саба саҥарбыта. «Ол кини үөрэхтэнэригэр биһиги тиийэрбит да биллибэт! Ийэтэ эҥин-дьүһүн буолан хааллаҕына, кэлбит сиригэр төттөрү утаарыллар ини!» – диэбитин Герман истэн аһарбыта.
«…Кэлбит сиригэр төттөрү?!» Герман тугу да өйдөөбөтөҕө.
Сааскы ылааҥы күннэр үүммүттэрэ. Биир күн Германы кылааһын салайааччыта Дора Николаевна учууталлар хосторугар ыҥырбыта. Уол: «Бэрээдэги кэспитим суоҕа эрээри, уруокпар мөлтөөбүппүн сэмэлээри гыннаҕа», – диэн бэйэтин быһаарыытыгар олус эрэллээх учууталлар хосторугар киирбитэ. Дьолго, кини учууталыттан ураты ким да суоҕа.
– Герман, хайа, ийэҕиттэн туох сурах иһиллэр? Сэрэйдэххэ, онно билэр дьоно, аймаҕа суох буолуохтаах.
– Суох, тугу да истибэккэ сылдьабын. Үнүр эһэм пуостаҕа баран төлөпүөнүнэн кэпсэтэн истэҕинэ, сибээс быстан, оччолооҕу тугу да быһаарсыбатах этэ.
– Дьэ, буоллаҕа. Мин эйиэхэ сүбэлээри гынабын. Сааскы сынньалаІ икки хонугунан саҕаланар. Онон эн хайаан да ийэҕэр бара сырыт.
Герман учууталын ити сүбэтиттэн олус үөрбүтэ, мэктиэтигэр сибилигин да барыах курдук оннуттан ойон турбута, онтон эмискэ төттөрү олорбута уонна кэтэҕин имэринэ-имэринэ умса көрбүтэ.
Дора Николаевна ийэлии аһынар, харыстыы саныыр үөрэнээччитэ туохтан курутуйбутун таайбат бэйэлээх буолуо дуо?!
– Санаарҕаама, оптуобускар харчыны мин биэриэм уонна дьоҥҥуттан көҥүллэтиэм, ыытыахтара!
– Ээ суох, Дора Николаевна, эйигиттэн ылбаппын! Дьонум биэнсийэлэриттэн биэрэллэр ини.
– Иэс биэрэбин, Герман. Үрдүк үөрэхтэнэн үлэһит буоллаххына төнүннэриэҥ, – диэбитэ.
Герман уруккуттан да саамай таптыыр, эрэнэр учууталын үтүө санаатыттан көтүөн кыната эрэ суох буолбута. Биэрбит харчытын сиэбигэр уктаат, махтанаат, аан диэки дьулуспута.
Уол икки хонугунан күн аайы кэлэр-барар оптуобуһунан улуус киинигэр айаннаабыта. Кини манна улуустааҕы олимпиадаларга кылааһын чиэһин көмүскүү хаста да сылдьыбыта. Санаатыгар, улуус киинин уулуссалара, бэйэтин кырачаан дэриэбинэтигэр тэҥнээтэххэ, уһуннара, киэҥнэрэ харахха быраҕыллыбыта. Бэл сэлиэнньэ бэйэтин иһигэр оптуобус сылдьар буолан, олохтоохтору абырыыр быһыылааҕа. Герман бу да сырыыга оптуобуһу кэтэһэн, күнүн-дьылын бараабатаҕа. Олимпиадаҕа билсибит доҕоро Сергей олорор дьиэтигэр супту тиийбитэ. Хата уола дьиэтигэр баар этэ. Сергей төрөппүттэрэ, Германы уруккуттан үчүгэйдик билэр дьон курдук, үөрэ-көтө көрсүбүттэрэ. Сыгынньахтанар да бокуой биэрбэккэ, остуолларыгар ас тардыбытынан барбыттара. Онтон тыа уола туох наадалаах кэлбитин истэн баран, олус соһуйбуттара, аймаммыттара.