Микаель Ниеми – Папулярная музыка зь Вітулы (страница 11)
І вось урэшце, калі расчыніліся дзьверы нябеснае брамы ды хары анёлаў напоўнілі паяльскую царкву сваім салодкім дабратворным дыханьнем, зямля скаланулася, а бабулю прынялі ў Мясьціну Боскую, — вось тады цёткі ў хустках задрыжэлі, расплакаліся й кінуліся абдымацца, у імя цела й крыві Хрыстовай, а на катэдры ды ў праходах царквы запахла сьвежаскошаным сенам, і ўвесь будынак адарваўся ад фундамэнту на паўсантымэтра, а пасьля з гулкім грукатам пляснуўся назад. А прававерныя ўбачылі таксама сьвятло, райскае сьвятло, накшталт таго, якое можна ўбачыць, прачнуўшыся зьнянацку ціхаю летняю ноччу, калі ты на міг расплюшчваеш вочы й бачыш у акне мяккі водбліск паўночнага сонца — адно кароткае імгненьне скрозь сон, а пасьля ты зноў заплюшчваеш вочы. А прачнуўшыся раніцаю адчуваеш, што з табою здарылася нешта вялікае ды неверагоднае. Можа, гэта любоў.
Пасьля пахаваньня ўсіх запрасілі ў дом на каву зь печывам. Настрой адразу неяк палепшыўся, усе ажывіліся. Бабуля была цяпер у Ісуса. Можна было ўздыхнуць спакойна.
І толькі Ісак быў па-ранейшаму пануры ды стрыманы. Ён блукаў па доме ў старым касьцюме прапаведніка, і хоць душа яго даўно ўжо закаранела, аднак усе спадзяваліся пачуць ад яго прынамсі пару словаў каля труны маці. Пакаяньне блуднага сына. Да яго, мажліва, прыйдзе абуджэньне — і не такое яшчэ здаралася на пахаваньні бацькоў, калі сьмерць і тленнасьць яшчэ бліжэй на адно пакаленьне падпаўзаюць да тваёй скуры. Рука Божая распаленым жалезам пранізвае закаранелае сэрца й растапляе ў ім лёд, і зьяўляецца Сьвяты Дух, і ўсе грахі праз пакаяньне выцякаюць з сэрца грэшніка, як памыі з бруднага збана, а пасьля даруецца яму пакаяньне, і робіцца той збан Боскаю пасудзінаю, зь якой струменіцца духмяны ялей.
Дзеці частаваліся сокам і печывам. Нас малых было так шмат, што мы елі па чарзе. Нііла пачуваўся няўтульна ў сваёй туга зашпіленай сьвяточнай кашулі. Дзядзькі ды цёткі, як зграя чорных крумкачоў, усё сядзелі ды крумкалі, мы між тым вырашылі выбегчы на двор. Хлопцы зь Місуры пайшлі за намі. Блізьняты гадоў васьмі, апранутыя ў касьцюмчыкі з гальштукамі. Паміж сабою яны размаўлялі па-ангельску, а мы зь Ніілам па-турнэдаленску, хлопцы часам пазяхалі — уплывала зьмена часавога поясу — і курчыліся крыху ад холаду. Абодва былі коратка стрыжаныя пад марскіх пехацінцаў, і ў іх былі такія самыя рудыя валасы, як у іхняга амэрыканскага бацькі, ірляндца з паходжаньня. Было бачна, што яны былі ўсё яшчэ агаломшаныя сустрэчаю са Старым Сьветам і каранямі сваёй матулі. На дварэ быў травень, а сьнег яшчэ не растаў, і на рэчцы ляжаў лёд. На бярозах пакуль не было лісьця, леташняя пажухлая трава блякла жаўцела на лузе, яшчэ нядаўна засыпаным сьнегам. Яны пераступалі з нагі на нагу ў сваіх лякаваных ботах і асьцярожна аглядаліся, ці не затаіўся дзе які палярны драпежнік.
Мне было цікава, і я завёў зь імі гутарку. На гаркавай амэрыканска-швэдзкай гаворцы яны распавялі пра тое, што на шляху ў Паялу яны рабілі перасадку ў Лёндане й бачылі там
Блізьняты, дарэчы, нешта там набылі. З папяровага пакету яны выцягнулі пласьцінку з ангельскім цэньнікам.
— Бэатлес, — пачаў я чытаць па складах. — Роскн рол мусіс.
Нііла схапіў пласьцінку абедзьвюма рукамі. Як зачараваны выцягнуў круглы вінілавы дыск і ўтаропіўся на філігранныя дарожкі. Ён так асьцярожна трымаў пласьцінку, нібыта баяўся, што тая расколецца ў руках, як далікатная ледзяная пласьціна, якую здымаеш з замерзлага вядра з вадою. Толькі гэтая пласьціна была чорнаю. Чорнаю, як грэх.
Ён падняў дыск і панюхаў плястмасу, пасьля павярнуў да вясеньняга сонца, і дарожкі заблішчэлі. Блізьняты весела пераглянуліся. У галовах яны ўжо пракручвалі гісторыю пра спатканьне зь дзікім народам, якую распавядуць сваім сябрам у Місуры, падсілкоўваючыся гамбургерам ды пацягваючы колу.
Нііла расшпіліў пару гузікаў на кашулі ды схаваў пласьцінку пад адзеньнем, бліжэй да цела. Ён крыху павагаўся. Пасьля махнуў блізьнятам, каб тыя ішлі за ім у кірунку гасьцінца. Павёў іх празь сенажаць паміж апошнімі паўрасталымі гурбамі бруднага сьнегу, а я, зацікаўлены, пайшоў за імі.
Каля сьцёкавай канавы мы спыніліся. Упоперак дарогі была ўкапаная вялікая бэтонная труба. Схіліўшыся, мы заглянулі ў яе ды ўбачылі белую пляму сьвятла на другім баку. Брудна-шэрая веснавая вада цякла па трубе ды з плёскатам вылівалася каля нашых ног у даўгаватую затоку. Паблізу кучаю забруджаных прасьцінаў раставалі ды абсоўваліся сьнежныя гурбы. Нііла паказаў у сярэдзіну каламутнага ручая.
— Прэзэнт, — з прыязнасьцю сказаў ён блізьнятам.
Яны нахіліліся. Адразу каля паверхні ляжалі вялікія сьлізкія камякі. Наблізіўшыся, мы ўбачылі, як усярэдзіне нешта капошыцца. Там варушыліся маленькія чорныя зародкі. Паблізу ў цёмнай завадзі мітусіліся ўжо гатовыя апалонікі.
— З могілак, — коратка сказаў Нііла.
Блізьняты з сумневам паглядзелі на мяне, а я паспрабаваў растлумачыць, пра што казаў Нііла.
— Калі сьнег растае, вада працякае цераз труны, — вяшчаў я замагільным голасам, — і прыносіць душы нябожчыкаў сюды.
Нііла знайшоў стары іржавы слоік з-пад кавы. Блізьняты зь цікаўнасьцю разглядалі вірлавокіх апалонікаў у калюжыне.
— Анёлы, — патлумачыў Нііла.
— Так, калі назьбіраць іх, яны ператворацца потым у анёлаў і паляцяць на неба.
Адзін з блізьнятаў узяў слоік і пачаў расшнуроўваць свае лякаваныя боты. Другі крыху павагаўся, але потым узяў прыклад з брата. Яны сьпешна сьцягнулі шкарпэткі й касьцюмныя нагавіцы са стрэлкамі, застаўшыся ў сваіх мехаватых амэрыканскіх кальсонах, і басанож сталі каля засьнежанага краю калюжыны. Дробнымі, нерашучымі крокамі яны пачалі ўваходзіць у сьлізкую золь. І неўзабаве лоўля душаў ішла ўжо напоўніцу. Халодная вада даходзіла ім ужо да сьцёгнаў. Ад марозу іх пачалі праймаць дрыжыкі, але ў паляўнічым азарце яны нават не заўважалі гэтага. Неўзабаве яны зь пераможным крыкам узьнялі над галавою слоік, дзе ўжо пляскалася некалькі чорных апалонікаў. Вусны іх між тым пачалі сінець.
Раптоўна з трубы вымыла яшчэ адзін цёмны, сьлізкі камяк, які з шумам пляснуўся ў лужыну.
— Бабуля! — закрычаў Нііла.
Адзін з блізьнятаў адразу ж сунуў рукі ў ваду й пачаў шукаць. I тут ён пасьлізнуўся ды ўпаў. Галава зьнікла пад сьлізістаю гладзьдзю. Брат-блізьнюк схапіў быў яго, але таксама не ўтрымаўся ды, узмахнуўшы рукамі, боўтнуўся ўсьлед. Пырхаючы й цяжка дыхаючы, абодва выпаўзьлі на бераг; яны так адубелі, што ледзь здолелі падняцца на ногі. Але ў траве стаяла бляшанка, у якой плавалі апалонікі.
Мы зь Ніілам моўчкі стаялі, уражаныя такой адвагаю, а блізьняты між тым спрабавалі апрануцца. Яны так калаціліся ад холаду, што мы мусілі дапамагчы ім зашпіліць гузікі на кашулі. Яны зьнялі кальсоны ды выкруцілі зь іх ваду, пасьля — кожны сваім элегантным чарапахавым грэбнем — вычасалі з валосься сьмецьце. Іхнія вочы заблішчэлі, калі яны зазірнулі ў кававы слоік. У ім плавала й выгіналася з добрую жменю хвастатых апалонікаў. Апрануўшыся, браты з задаволеным відам працягнулі нам свае адубелыя рукі.
— Thank you! Дзякуй! Kiitos!
З бляшанкаю ў руцэ яны пайшлі ад нас да дому, нешта з захапленьнем абмяркоўваючы па-амэрыканску.
У той жа самы дзень пачалася дзяльба спадчыны. Сваякі дачакаліся заканчэньня рытуалаў, і калі сьвятар і суседзі ўрэшце сышлі, зачынілі наглуха дзьверы ад пабочных. І вось прадстаўнікі розных галінаў, адгалінаваньняў і адпачкаваньняў сабраліся ў прасторнай кухні. Дакумэнты выклалі на стол. Павыцягвалі з торбаў акуляры ды начапілі іх на бліскучыя ад поту насы. Пракашляліся. Змачылі вусны вострым жорсткім кончыкам языка.
І пакацілася.
Трэба зазначыць, што бабуля ўсё ж пакінула тастамэнт. Ён быў запісаны ў старым сшытку й быў усёахопным, калі не сказаць больш. Старонкі былі ўздоўж і ўпоперак сьпісаныя ейнаю дрыготкаю рукою рознымі, часам супярэчлівымі падрабязнасьцямі. Той і гэты атрымаюць тое й гэтае пры такіх вось умовах. Але старая рыхтавалася да свайго скону прынамсі апошнія пятнаццаць гадоў і мела да таго ж капрызны нораў, таму старонкі сшытку кішэлі выпраўленьнямі, выкрэсьліваньнямі й дапаўненьнямі, да таго ж быў яшчэ прычэплены асобны аркуш зь незразумелымі зноскамі. Некаторых родзічаў яна то пазбаўляла спадчыны, то давала пасьля зноў, і так некалькі разоў. Хтосьці мог атрымаць спадчыну толькі пры выкананьні пэўных умоваў: напрыклад, калі яны ў прысутнасьці родзічаў прызнаюць жывую веру ды зракуцца Зялёнага зьмея або перад усёю пастваю ды Ісусам павіняцца ў тых грахах, што зрабілі за доўгі час — і якія бабуля падрабязна апісала. Увесь тэкст неаднаразова завяраўся подпісамі ды пячаткамі, за выняткам, на жаль, таго важнага аркуша. Да таго ж тастамэнт быў напісаны на турнэдаленскай мове.
Толькі чытаньне тастамэнту ў душнай хаце заняло пару гадзінаў. Кожнае слова мусіла перакладацца на швэдзкую, афіцыйную фінскую, ангельскую, нямецкую й пэрсыдзкую мову, бо дачка з Вэкша выйшла замуж за імігранта-суніта. Ня менш складанасьцяў выклікалі ўрыўкі пра веру. Галоўнай умовай атрыманьня спадчыны было прызнаньне жывой веры, а для большасьці турнедаленцаў жывою вераю было лестадыянства. Супраць такога тлумачэньня выступілі суніт, зяць-габрэй з Новай Зэляндыі ды франкфурцкая дачка, якая перайшла ў баптызм, — усе яны па чарзе заявілі, што іхняя вера была такая самая жывая, як і ў астатніх прысутных. А малодшы брат бабулі з Улацьці грамавым голасам паведаміў, што ён заходні лестадыянец, таму ён і ёсьць самы правільны хрысьціянін з усяго таварыства, што выклікала адразу буру пратэсту з боку ягонага кузэна з галіны ўсходніх лестадыянцаў яшчэ аднаго са Збору Першанароджаных і пары вернікаў старой традыцыі. Цётка зь фінскай галіны лестадыянства ўмомант прыйшла ў экстаз,