Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 40)

Але павекі імгненна падняліся, ён прыпаў да ілюмінатара: захацелася неадкладна, зараз жа, убачыць калі не яе, то хоць бы яе дом, тое месца ў прасторы, дзе яна цяпер ходзіць ці сядзіць, дзе знаходзіцца яе невыносна жаданае цела, яе голас, яе валасы, дзеці, кніжкі, словам, усё, што мае дачыненне да яго каханай маленькай жанчыны.

Унізе, пасярод зямнога змроку, цьмяна мігцелі агні невялікага горада. Не, нічога не разгледзець! Незразумела наогул, як можна займацца яго рамяством і быць такім бяспамятным і неназіральным: Мастак ніколі як мае быць не арыентаваўся ў тых гарадах, дзе пабываў ці жыў, не запамінаў твараў і галасоў. Хоць навошта яму здагадвацца, які з тых агеньчыкаў — яе дом. Ён жа і пры дзённым святле ніколі яго не бачыў, ведае толькі дзе, дый то прыблізна. А вось у гасцях у яе быў сотні разоў. Прылятаў у думках, калі яна спала, калі гуляла з сынам, чакаў на кухні, часам усур'ёз шкадуючы, што не можа — бесцялесны — дапамагчы яе спрацаваным рукам, якія неяк мінулым летам цалаваў — дазволіла, незачэпа. Мужа каханай Мастак бачыў аднойчы, мімаходзь і ставіўся да яго спакойна, а дакладней, абыякава, як да нечага чужога, непатрэбнага. Пад час яго таямнічых візітаў яны не сустракаліся. Нават начамі яго не было ў спальні: ці то з'ехаў у доўгую камандзіроўку, ці то ператвараўся ў бесцялесную абстрактную істоту і таксама некуды знікаў.

«Не хлусі хоць сабе, — падумаў Мастак. — Як ты напачатку пакутаваў, раўнаваў! Як папракаў яе, што не дачакалася цябе, выскачыла замуж ледзь не ў дзесятым класе. Вар'ят! Яна праз некалькі гадоў бабуляй стане, а ён, бач ты, пакрыўдзіўся. І нават сказаў ёй пра гэта, стары дурань. Праўда, жартуючы з сябе, але ж сказаў. А галоўнае, ты і цяпер так думаеш, толькі баішся ў гэтым прызнацца. Чакаць бы ёй цябе — да пенсіі ці да сустрэчы на нябёсах».

Ён успомніў па асацыяцыі загадкавае і па яго разуменні бессэнсоўнае сцвярджэнне, што шлюбы здзяйсняюцца на нябёсах, і горка ўсміхнуўся.

«Вось. Каторы раз вяртаюся з нябёсаў, а які сэнс?! Усё, на жаль, адбываецца тут, на зямлі. Па волі выпадку, з-за тугі маладога цела, хвіліннага захаплення. Якія там палавінкі душы, іх з'яднанне... Усе гэтыя палавінкі нейкі час таўкуцца на кірмашы жыцця, а пасля знікаюць. Пачкамі, натоўпам. І няма ім радасці і там. І выратавання няма...»

— Пасажыр, мы прыляцелі.

Далей усё пайшло аўтаматычна: багаж, прыпынак тралейбуса, чаканне, сам тралейбус, дом, сям'я, рытуал сустрэчы, вячэра, вячоркі перад талевізарам, нарэшце, спальня...

Але ўвесь час, пакуль адбываліся гэтыя дзеянні, Мастак неадчэпна думаў пра сваё позняе і нейкае, як і ўсё яго жыццё, безнадзейнае пачуццё.

Хто ведае, калі гэта пачалося?..

Ён доўга жыў сам па сабе, меў зносіны з навакольным светам толькі па патрэбе і наіўна лічыў, што добра ведае яго, ну а жанчын — тым болей: пустыя, хлуслівыя, крывадушныя; яшчэ горш, калі Бог дадаў у гэты вінегрэт крыху розуму ці характару. Як ні дзіўна, ён шкадаваў іх, як шкадаваў дзяцей і звяроў, адчуваў патрэбу ў іх, бо асабістае жыццё яго не склалася, і адначасова пазбягаў.

Вось такі ён прыйшоў у Майстэрню, дзе сустрэўся з светласкураю жанчынаю-рэстаўратарам, разумнаю і начытанаю, з задавальненнем гаварыў з ёю на розныя тэмы і, як і многія іншыя, лічыў яе «сваім хлопцам». Разам палілі, пілі каву... Пазней, праз паўгода, яна з'ехала ў доўгую камандзіроўку. Ён засумаваў, але сапраўднай прычыны сваёй душэўнай тугі не зразумеў, бо іх, гэтых прычын, заўсёды было шмат. Тыдні праз тры яна патэлефанавала з далёкага горада (здаецца, ён нешта прасіў купіць, проста так, як просяць многія, — каб сябры не забывалі), і ён задыхнуўся, пачуўшы яе голас, а вусны яго раптам самі па сабе загаварылі ў слухаўку забытыя словы: каханая! Родная! Адзіная!

Потым яна вярнулася з камандзіроўкі, і пачалася новая фаза іх адносін — на жаль, без якіх-небудзь звычайных у такой сітуацыі дзеянняў.

Гэта былі размовы, у якіх Мастак адразу заблытваўся, як у завеі, часцей за ўсё яго маналогі, з якіх яна выбірала сказ ці слова і нешта адказвала, а калі ён нарэшце прыстасаваўся да яе манеры зносін і стаў пільна ўзважваць кожнае слова і фразу, вяртаючыся да іх, Рэстаўратар аднойчы заявіла: «Вы выдзіраеце з размовы асобныя кавалкі».

Сказанае і нясказанае, пачутае і непачутае ў адказ тоўпілася цяпер у яго ўзбуджанай памяці, загаралася, апякала то надзеяй, то болем, часцей болем, занадта часта:

«Я не магу без цябе, разумееш?!»

Маўчанне.

«Паслухай. Нехта ж павінен гаварыць табе вар'яцкія словы, цалаваць вочы, цалаваць тваю скуру, каб яна не звяла».

Агульныя словы — і камяк у горле, і няма чым дыхаць.

«Тое, што душа прачнулася, — не бяда. Але яна абудзіла і гэтае нікому не патрэбнае цела. Разумееш, ёсць туга, самота цела. Яно раптам успомніла, што яно таксама жывое. Не, не — я не дамагаюся цябе. Хоць і не хачу падманваць: няма ў свеце жанчыны, жаданай больш за цябе».

Маўчанне.

«Няхай пакахае з літасці, з міласэрнасці. Яна ж добрая. Яна абавязкова пашкадавала б чужое заплаканае дзіця... Гордасць? Пляваць. Я мілаваў бы яе так, я знайшоў бы такія словы... не ведаю цяпер — якія, але раніцай яна не змагла б пражыць без мяне ні хвіліны».

«Ты пазбягаеш мяне». — «Я не пазбягаю, я бягу ад вас». — «Не збягай так хутка. Не знікай назаўсёды. Ну, знікнеш ты. А потым раптам адчуеш, што я патрэбны табе. І прыйдзе твая чарга пакутаваць, разумееш?! Я не хачу гэтага...»

Маўчанне.

«Што здарылася, родная? Чым я цябе напалохаў, адштурхнуў? Чым пакрыўдзіў? Няўжо можна пакрыўдзіць каханнем? Я ж ведаю, адчуваю — я не чужы табе. Чаму ты так балюча б'еш — кожны раз наводмаш? Мы ўжо не маладыя, адзіная мая. Ты не хочаш пра гэта думаць? Ты адчуваеш сябе вечнаю і юнаю? Цудоўна! Менавіта такою я і бачу цябе. І ўсё ж такі ўяві: а раптам я апошні, каму ты па-сапраўднаму патрэбная?! А можа, наадварот — першы?»

Маўчанне.

«Растлумач мне толькі адно: чаму? Чаму ты не можаш адказаць на маё пачуццё? Ёсць дзве прычыны, паміж якімі бездань. Або я не любы табе, чалавек з натоўпу, інакш кажучы, Чужы. Скажы гэта — і я знікну з твайго жыцця. Або іншае: ты не вольная, лёс абставін, безнадзейнасць нашых адносін, боязь, што яны могуць нашкодзіць нашым дзецям».

Маўчанне.

Мастак выйшаў на лоджыю, запаліў.

Цёплыя нябёсы, з якіх ён дзве гадзіны таму вярнуўся, дыхалі ледзь чутным водарам квітучай лаванды. Там, за дамамі, яе цэлыя палеткі. Ён адразу ўявіў, як напісаў бы Яе, голую, у світальных промнях сонца, сярод бэзавай смугі суквеццяў — яна лунае ў гэтым адчувальным і адначасова эфірным тумане. Не, не лунае, — падумаў Мастак, успомніўшы яе манеру адзявацца, усю яе постаць. — Не, лунаць на карціне яна не можа, бо ні дух яе, ні яе сарамлівае цела не створаны для гэтага. Яна — зямная, таямнічая. На карціне яе цела будзе вырастаць са сцяблін, прадаўжаць іх, а грудзі — вось што будзе лунаць! — будуць збіраць залацістымі ад пылку саскамі, — вось яны, пацяжэлыя вечаровыя пчолы, — фіялетавы нектар.

Прывід быў такі яркі, што Мастак застагнаў.

— Што з табою? — спыталася жонка, адарваўшы позірк ад тэлевізара, дзе ішоў дэтэктыў пра маёра Земана.

— Баліць... — неакрэслена адказаў Ён і прычыніў балконныя дзверы.

І зноў у памяці замільгалі блікі яе ўсмешак, рэха слоў, водбліскі мінулых думак.

«Жаданая мая... адзіная... Я так баюся слоў, хоць ты, напэўна, лічыш мяне пустым балбатуном. Што адбываецца? Ты ўжо не збягаеш — ты пазбягаеш мяне, быццам я... Я не разбуральнік. Хай будзе сям'я. Твая, мая... Я згодны на ўсё. Кветка мая духмяная, восеньская мая... Мільёны людзей на зямлі кахаюць адно аднаго па-за шлюбам...» Маўчанне.

«Дапамажы мне. Нічога не абяцай, нічым не абдорвай. Скажы толькі: «Ты мне патрэбны», — і я буду шчаслівы. Было ж нешта той, мінулай зімою. Нешта ў табе пацягнулася насустрач — я ж бачыў, памятаю. Што змянілася, любая?!»

Маўчанне.

«Яна паводзіць сябе так, быццам я вінаваты ва ўсіх яе жыццёвых расчараваннях і крыўдах (я не ведаю іх, не слухаю плётак і не веру ім). Адчуванне такое, быццам я расплачваюся за чужую здраду. Балюча, горка, прыкра... Я цяпер кожны дзень хаваю па надзеі. Гэта ўсё роўна, што хаваць самога сябе, толькі па частках».

«Не збягай назаўсёды, каханая!»

«Я ведаю, што трэба зрабіць: не гаварыць ніякіх слоў, моўчкі ўзяць тваю галаву ў далоні, пацалаваць вочы, прытуліцца шчакою да шчакі — і ты абавязкова адкажаш, і ўсё вырашыцца. Але я баязлівец. Пракляты баязлівец. Я баюся, што ты можаш спалохацца, адштурхнуць, заплакаць, і тады ўсё будзе скончана, усё загіне. Не застанецца нават таго малога, што ёсць цяпер. Не застанецца надзеі».

Маўчанне.

«Часам мне здаецца, што ты — рыба, русалка. Спрадвечна халодная, раўнадушная, ненароджаная жанчына. Ты нарадзіла дзяцей, але ўсё роўна нічога не разумееш у каханні. Прабач, калі гэта не так».

Маўчанне.

«Так, я ненармальны, псіх. Але і ты, павер, вельмі дзіўны чалавек. Ты як тая «чорная скрынка», што застаецца цэлая ў авіякатастрофах. Ты рэч у сабе. Навошта? Дзеля чаго? Каму ты адкрытая? Сабе? Не веру. Можа, Богу? Але што яму, далёкаму, да цябе, да мяне, да маіх пакутаў?! Як жахліва не ведаць: гульня ці пачуццё, забарона ці капрыз, прынцып ці... Што я наогул ведаю пра цябе? Вось пра сябе дакладна ведаю — псіх. Кожны нармальны чалавек даўно б адступіўся... Што яшчэ мяне трымае і мучыць, дык гэта падазрэнне: а раптам ты яшчэ больш ненармальная, чым я, раптам табе балючай, горш, у што я, шчыра кажучы, не веру».