Кир Булычев – Выкраданне чарадзея (страница 29)
Я застыла, назіраючы за ёю.
Яна ж, зусім не адчуваючы навакольнага, лашчыла дзіця.
Нарэшце яна апамяталася. Стараючыся не глядзець мне ў вочы, аддала Джамшыда, адышла ў засень густой чынары. Я хацела сказаць ёй, што гэта нармальнае пачуццё — любоў да дзіцяці, але яна знікла.
З'явілася яна ўвечары, у пакоі. Падышла да ложка, доўга пазірала на Джамшыда, які соладка спаў.
— Хварэць ён больш не будзе, — павярнуўшыся да мяне, сказала Ліелаш. — Я знішчыла ачаг хваробы. Не мела права ўмешвацца ў ваша жыццё, а ўмяшалася... Джамшыд будзе жыць доўга.
Я маўчала, баючыся паверыць у цуд. А Ліелаш спыталася з роспаччу на твары:
— Як вы можаце жыць, не ведаючы, што будзе з вашым дзіцём заўтра?! Ваша цывілізацыя ўбогая, усюды небяспека, няшчасці, хваробы! А вы працягваеце раджаць дзяцей, якім прызначана жыццё, поўнае бед і нягод, і сцвярджаеце, што любіце іх.
Гэтая ваша любоў... яна невыносна цяжкая... Навошта яна?
— Без любові не бывае шчасця, — ціха адгукнулася я. — Без любові да мужа, дзіцяці... Без гэтага я не ўяўляю сваё жыцця. Гэта і ёсць шчасце. Шчасце любіць і быць любімай.
Ліелаш авалодала сабой.
— Я не ведаю, што такое шчасце. Такога пачуцця ў нашай навуцы няма. Я яшчэ не вырашыла, што мне рабіць з вынікамі маіх даследаванняў.
— Абнародаваць іх, — не стрымалася я.
— Шахноза, — з дакорам глянула яна, — я не вырашыла лёс гэтых вынікаў, але табе, Шахноза, я ўдзячная... Бывай!
Насуперак свайму звычаю Ліелаш не знікла. Яна выйшла з пакоя, перасекла двор, пакрочыла па дарозе.
У акно я бачыла, што адыходзіць ёй не хочацца і таму крок яе павольны, а спіна напружаная. Але ні я, ні яна не мелі магчымасці змяніць што-небудзь у гэтай сітуацыі.
Яна марудна ўзнімалася па дарозе, а я глядзела ёй услед.
Трэба жыць... Нельга не любіць.
Бангуоліс Балашавічус. Знаёмы салдат
Пераклаў Павел Марціновіч
Недалёка ад Плішкяя, трохі вышэй вусця безыменнага ручая, па правым беразе Нёмана цягнецца балота. З іншых трох бакоў яго апярэзвае лес, глухі сыры ельнік: зямля тут тлустая, але грунтовыя воды стаяць ля самай паверхні. А на самім балоце растуць каравыя чэзлыя сасонкі. Яны і паміраюць недаросткамі; падгнілыя ствалы падаюць на белаваты тарфяны мох, прасякаюцца вадой і ў хуткім часе парахнеюць; так у балоце напластоўваецца торф. Зараз гэты пласт ужо тоўсты: «вокнаў» у дрыгве засталося няшмат, і ступаць па балоце можна без асцярогі. Тут знаходзяць прытулак звяры, а вось мясцовыя жыхары амаль не зазіраюць на балота, хоць журавін на ім процьма.
Балота карыстаецца благой славай. Поўна ў ім снарадаў і бомбаў, што не разарваліся, застаўшыся ў дрыгве з вайны. Калі ў той засушлівы год загарэўся тарфянік, выбухі два месяцы скаланалі наваколле. Не знайшлося смельчакоў, якія б сунуліся на балота, і пажар урэшце пагас сам сабой. Але і зараз людзі абыходзяць балота, бо невядома, якія яшчэ ў ім тояцца небяспекі.
На паўднёвым баку балота ёсць выспачка — пясчаны пагорак на самым яго краі, які мясцовыя жыхары называюць Купінай. Ад сцяжыны, што пятляе па беразе Нёмана, аддзяляе яго метраў дзвесце дрыгвы. Калі тут залезці на сасонку, можна акінуць позіркам усё балота. Скрозь у блакітных шматках адкрытай вады і зялёных купах кволых сасонак, цягнецца яно без канца і краю — не адрозніш, дзе ж удалечы канчаецца багна і пачынаецца зямля, сухі лес або неба. А на поўдні, рукой падаць, спакойна нясе свае воды Нёман, схаваны за зараснікамі вербняку, а трохі далей, ніжэй па цячэнні, тырчыць з гэтых кустоў скрыўлены металічны каркас. Там некалі быў мост; яго ўзарвалі яшчэ ў сорак першым, а потым не ўзнавілі — шаша прайшла ўбаку.
У той дзень на балоце было шасцёра: Вілюс Арвідас, ляснічы, і Рычардас Станюліс, журналіст, — абодва з жонкамі і сынамі. Трапілі яны сюды па волі выпадку. Прыехалі адпачыць у Палангу, пасяліліся па суседству і пасябравалі. Паганае надвор'е — дождж ліў штодня з ранку да вечара — спрыяла таму, каб яны сышліся, і неўзабаве суседзі дапамаглі адзін аднаму бавіць нудныя дні запозненага водпуску. З курорта яны вырашылі паехаць, Рычардас Станюліс прапанаваў па дарозе дадому назбіраць журавін. Ён ведаў выдатнае месцейка — па расказах...
Уранні непагоднае неба зноў абяцала дождж. Аднак да канца дня вецер разагнаў хмары, агаліўшы па-восеньску цьмянае неба, і адно на захадзе яшчэ пунсавела празрыстае пер'е, сплеценае ў кучаравыя, ускудлачаныя па краях гірлянды. Яны віселі нерухома. А можа, так толькі здавалася — хмары былі вельмі далёка, напэўна, над морам.
Блакітныя цені, што адкідваліся негустымі кронамі сасонкаў, усё доўжыліся, нарэшце зліліся разам, ірваным пакрывалам заслаўшы парыжэлыя купіны. Журавіны хаваліся ў прасякнутым вадой моху і здаваліся бурыя, як балотная вада. А выцягнутыя на свет, пунсавелі, быццам кроплі крыві.
Журавінамі была густа ўсыпана кожная купіна. Мужчын ахапіў неўтаймоўны азарт, які ўзнікае ў такія хвіліны, калі часу ў абрэз, а работы яшчэ неўзаранае поле і ты спяшаешся, ведаючы, што ўсё роўна не паспееш...
А маленькія сыны не гэтулькі збіралі ягады, колькі скакалі навыперадкі з купіны на купіну. Адно гора з імі — абое паспелі ўжо да пояса прамокнуць; праўда, не мерзлі, толькі расчырванеліся ад беганіны на чыстым паветры. Бацькі ўсё сунімалі іх, палохаючы змеямі, для якіх тут на самай справе было занадта мокрае месца. Добра, што дзеці хутка стаміліся.
Мужчыны збіралі журавіны ля самай выспачкі, жанчыны гатавалі вячэру. Гарэла вогнішча, шыпела набрынялае вадой сучча, хоць на першы погляд яно здавалася зусім сухое. Дзіўная справа — трава на выспе, нягледзячы на дажджы, так і не ажыла пасля летняй засухі, рыжэла высахлымі пучкамі.
У чаканні мужчын жанчыны паспелі зрабіць бутэрброды і ўскіпяціць гарбату. Замест стала разаслалі на зямлі газеты, прышпіліўшы іх па краях сучкамі, а лаўкамі служылі прыкрытыя травою кучы ламачча.
Нарэшце вярнуліся мужчыны. Паставілі вёдры, да краёў запоўненыя журавінамі, даручылі дзяцей апецы матак і ўселіся адпачыць.
У цішыні чулася толькі патрэскванне агню. А з усіх бакоў абступалі іх сосны, барвовыя ў святле вогнішча і сонца на захадзе. Вецер іграў пласцінкамі кары, якія аблупіліся на ствалах; яны ўтульна блішчалі ў гэтым вечаровым асвятленні.
Над балотам падняўся густы белаваты туман. Спакваля закрываючы да паловы сасонкі, поўз ён да ракі, а ад Нёмана ўжо насоўваўся другі вал. Туман калыхаўся, і здавалася, што дрэвы павольна адплываюць у рачную даліну, пагойдваючыся на паўпразрыстых хвалях.
Вілюс Арвідас глядзеў, як сцелецца туман, як яскрава палаюць аблокі, што апусціліся да самай зямлі, і думаў, што ён тысячы разоў бачыў захад — у лесе, у полі, і абавязкова ў гэтыя хвіліны любаваўся ім, любаваўся, калі нікога побач не было, ні душы, калі навокал панавала ціша... Якая цудоўная яна — некранутая прырода!.. А вось з Рычардасам не падзелішся гэтым пачуццём, нават не скажаш: «Якая краса!», бо журналіст працытуе з выпадку выслоўе якой-небудзь славутасці, і ўся краса адразу пацьмянее. Адчуеш, што не ўмееш так дакладна і зграбна выказваць сваё пачуццё, раззлуешся, і нават прападзе ахвота любавацца...
Рычардас Станюліс, здаецца, адчуў, пра што задумаўся Вілюс. Паглядаў на яго з усмешачкай. Трохі робленай, праўда; Вілюс прыкмеціў гэтую іронію ўжо ў першы дзень іхняга знаёмства. Вось і зараз Рычардас са звыклай кплівасцю прапанаваў:
— Ды што там, падзяліся ўспамінамі, як у дзяцінстве на балоце журавіны збіраў!..
Вілюс выцягнуў стомленыя за дзень ногі, пацёр далонню лыткі.
— Магу прыдумаць, калі трэба для твайго нарыса. Хоць папраўдзе — журавін не збіраў, вакол нас былі саснякі. Пясок. А ўсёй вады — плыткая ручаінка, больш падобная на канаву. Я нават плаваць як след не навучыўся.
— Тады падзяліся ўражаннямі, як па грыбы хадзіў. Падасінавікі, абабкі, лісічкі і ўсялякія масляты... Чаму маўчыш? Атмасфера самая адпаведная: вечар ціхі, нават камары не кусаюць, — не сунімаўся Рычардас.
— Няма ахвоты. Мінулае... Ты болей мог бы расказаць рознага, бо шмат ездзіў.
— Нічога цікавага не магу прыдумаць.
— А навошта прыдумляць? Ты ж журналіст... — бясстрасна сказаў Вілюс.
Рычардас толькі плячыма паціснуў.
А Вілюс усміхнуўся. Да гэтага часу Рычардас мала казаў пра сваю работу. Зразумела, хіба шмат цікавага бачыць журналіст, які піша пра сельскую гаспадарку? Ва ўсіх артыкулах адно і тое ж: больш малака, мяса, збожжа; сяўба, уборка, кармленне, даенне; ганьба лайдакам і раскрадальнікам... Слухача гэткім толькі адпудзіш, Вілюс так і сазаў Рычардасу пад час адной размовы.
— А гэтыя разваліны маглі б і прыбраць, — сказаў Вілюс, ён вырашыў змяніць тэму. — Хоць яны і ажыўляюць пейзаж, нагадваюць пра былое.
— Ты пра мост? Гісторыя простая: узарвалі нашы, калі адступалі.
— Дык і ты пра тое-сёе ведаеш!.. — здзівіўся Вілюс. — Не толькі сачыняеш у сваіх артыкулах...
— Выпадкова даведаўся. Ездзіў у суседні калгас да меліяратараў. Прараба не застаў, а без матэрыялу вяртацца не хацелася. Завітаў да следапытаў васьмігодкі. Добры музей яны стварылі — я пра гэта пісаў... — Рычардас памаўчаў. У ягоным голасе не было заўсёднай іроніі. — А ўвогуле як след ведаю толькі галоўныя бітвы, як і ты. Школьны падручнік гісторыі, энная старонка, некалькі радкоў... Пра масты ў падручніках не пішуць. Месца б не хапіла.