Джером Дэвид Сэлинджер – Жавдарзордаги халоскор (страница 8)

– Хавотирланма, чўзилиб кетмайди. Уф, жин ургур папиросларим қай гўрда қолди?

– Стол устида турибди, – Стредлейтер ҳеч қачон нарсаларини қаерда қолдирганини эслай олмасди. – Шарфинг остида, – у папиросларини пальтосининг чўнтагига солди – менинг пальтомнинг чўнтагига.

Шу пайт дарҳол ов қалпоғимни қўлимга олдим ва унинг учини тескари қилиб кийиб олдим. Тўсатдан асабийлаша бошлагандим. Сизга айтсам, озгина жиззакилигим бор.

– Менга қара, Жейнни қаерга олиб бормоқчисан? Бирор жойни мўлжаллагандирсан?

– Билмайман. Вақтимиз етса, Нью-Йоркка борамиз. У ўқишидан атиги тўққиз яримгача рухсат олибди.

Унинг гапидан тепа сочим тикка бўлди. – Ҳа-а, қизгина сен қанчалик кетворган ҳаромилигингни билмаган-да! Билганда борми, нақ эрталабки тўққиз яримгача рухсат олган бўларди.

– Тўппа-тўғри, – деди Стредлейтер. Унинг димоғидан эшакқурт ёғилгани учун жаҳли ҳам унча-мунча нарсага чиқай демасди. – Ҳазил-пазилни қўй, анави иншони ёзиб берақолсанг-чи, – деди. У пальтони кийиб олиб кетишга чоғланиб турар эди. – Ўзингни ортиқча уринтириб юборма, муҳими иншо тасвирий бўлсин, тушундингми?

Унга жавоб бермадим. Буни хоҳламадим. Фақатгина, “У ҳамон “қиролича”ларини орқа қаторга териб қўярмикан, сўраб кўр-чи” – дедим.

– Бўпти, – деди Стредлейтер. Шундай дегани билан у бундай қилмайди, буни биламан. – Яхши қол, – у эшикни қарсиллатиб чиқиб кетди.

Стредлейтер кетгач, ярим соатча курсимдан қимирлай демадим. Жейн ва унинг Стредлейтер билан бўладиган учрашуви ҳақида ўйлардим. Бу мени шунчалик асабийлаштирар эдики, ақлдан озай дердим. Сизга аллақачон айтгандим-ку, Стредлейтер қанчалар келишган ҳаромилигини.

Тўсатдан Экли ювиниш хонаси пардаси ортидан кўринди ва хонамизга қайтиб кирди. Бу бемаъни ҳаётимда Эклини кўрганимдан биринчи марта мамнун бўлиб кетдим. У хаёлимни бошқа томонларга чалғитди.

Экли тушликкача қолиб, Пенсидаги жини суймайдиган болалар ҳақида гапириб ўтирди. Шу орада иягидаги каттагина ҳуснбузарини сиқиб ташлади. Бу ишни қилаётиб ҳаттоки рўмолча ҳам ишлатмади. Бу исқиртда рўмолча нима қилсин? Ҳар ҳолда, умрим бино бўлиб, Эклининг рўмолча ишлатганини кўрмаганман.

5

Пенсида шанба кунлари кечки овқатга доим бир хил нарса ердик. Бу жуда муҳим жараён эди, чунки бизга стейк бериларди-да. Минг долларга ҳам гаров боғлаб айтишим мумкинки, бунинг сабаби якшанба куни кўпчиликнинг ота-онаси болаларини кўргани келиши эди. Қария Турмер ҳойнаҳой ҳамманинг онаси “Кеча кечқурун нима единг?” деб арзанда ўғлидан сўрайди-ю, ўғилча эса “Стейк!” деб керилиб айтади, деган ўйда шундай қиларди. Қари тулки тушмагур! Ўша стейкдан сиз ҳам бир есангиз эди. Жимитдай, тошдан қаттиқ ва суви қочган бир бало эди у гўштлар. Пичоқ билан кесиш ҳам амримаҳол эди уларни. Стейк берилган кунлари унга қўшиб яхши эзилмаган пюре ҳам тортишарди. Десертга эса “Браун Бетти” бериларди. Ҳали унча-мунча нарсанинг фарқига бормайдиган кичик синф ўқувчилари ва Эклига ўхшаган олдига келганини қайтармай еб кетаверадиганларни айтмаса, бошқа ҳеч ким десертга қайрилиб ҳам қарамасди. Шундай қилиб ошхонадан чиқдигу, кайфиятимиз кўтарилди. Ҳамма ерни ярим қарич қалинликда қор босган, ҳали ҳам гупиллаб ёғиб турарди. Оҳ, бирам гўзал манзара эдики бу! Завқимиз жўшиб қорбўрон ўйнаб, бир-биримизни қувалашга тушдик. Ёш боланинг ишини қилаётган бўлсак-да, учаламиз ҳам роса маза қилдик. Ўша куни менинг учрашувим ҳам, бошқа борадиган жойим ҳам йўқ эди. Шунга кураш жамоасида танишган дўстим Мел Броссар билан автобусда Эгерстаунга бориб гамбургер еймиз ва хушимизга келса, бирор кинога ҳам тушамиз деб келишдик. Иккимизнинг ҳам ҳеч ерга чиқмай уйда ўтиргимиз йўқ эди. Мелдан Эклини ҳам чақирсам, нима дейсан, деб сўрадим. Негаки, Экли дам олиш кунлари хонасига қамалиб олиб, нари борса, юзидаги бўжамаларини сиқишдан бошқа иш қилмасди. Мел хоҳламайгина рози бўлди. У ҳам Эклини унча хушламас эди. Шу билан кетишга тайёрланиш учун ётоқхонага қайтдик. Резина этигимни кияётиб Эклидан кинога бормайсанми, деб бақириб сўрадим. Ювиниш хонаси орқали овозим эшитилган бўлса-да, у ҳа деганда жавоб бера қолмади. Экли гапингга шарт-шарт жавоб қайтарадиганлар хилидан эмасди. Ахийри ваннахонанинг лаънати пардасини очди, ўша ерда турволиб, мен билан бирга яна ким бораётганини сўради. У ким шериклигини билмаса бўлмасди. Ўлай агар, шу бола қаердадир кема ҳалокатига учраса-ю, сен уни қутқаргани қайиқда борсанг, у ҳатто қайиққа чиқмай турибоқ, эшкак эшаётган кимса ким, деб сўраган бўларди. Мел Броссар билан кетаётганимни айтдим. “Э ҳа-а, анави гўрсўхтами! Ҳа, майли… Бир сония шошма”, – деди у жавобан. Ўша пайтдаги қилиғини кўрсангиз, гўё у бирга бориб, бизга марҳамат кўрсатяпти шекилли, деб ўйлаган бўлардингиз.

Экли тайёрланиб чиқаман дегунча икки соат ўтди. Уни кута туриб деразам олдига бориб, уни очдим. Кейин қўлимда қўлқоп бўлмаса ҳам, қор олиб юмалоқладим. Қор ҳам зап ёпишадиган экан. Лекин-чи, юмалоқланган қорни ҳеч қаерга отолмадим. Кўчанинг нариги бетида турган машинага отмоқчи бўлдим. Аммо фикримдан қайтдим. Қарасам, машина оппоқ қорга бурканиб чиройлигина бўлиб турибди. Кейин қоримни гидрантга отишга чоғландим, чоғландим-у, қарасам, у ҳам оппоқ қорга бурканиб чиройлигина бўлиб турибди. Шундай қилиб қорни ҳеч ерга отганим йўқ. Деразани ёпдим-да, хона бўйлаб қорни янада зичлаганча, у ёқдан-бу ёққа юрдим. Бироз ўтиб, Экли ва Броссар билан автобусга чиқиб ўтирганимизда ҳам ўша қор қўлимда эди. Ҳайдовчи автобус эшигини очиб, қоримни кўчага улоқтириб ташлатди. Ҳеч кимни бежамоқчи эмаслигимни айтсам ҳам ҳеч менга ишонмади. Одамлар ўзи шунақа, ҳеч қачон сенга ишонмайди.

Броссар ҳам, Экли ҳам қўйилаётган фильмни олдин кўрган экан. Шунинг учун бир нечта гамбургерни паққос тушириб, бироз пинбол ўйнадик-да, автобусга ўтириб Пенсига қайтдик. Ўша кинони кўрмаганимизга афсусланганим ҳам йўқ. Кери Грант чиққан қандайдир бир комедия эдими-ей, хуллас, бир тийинга қиммат нарса. Камига, аввал ҳам Бросс ва Экли билан бирга кинога тушиб кўрган эдим. Кинонинг кулгили бўлмаган жойида ҳам чиябўрига ўхшаб чийиллаб кулавериб хит қилворишганди. Уларнинг олдида ўтириб кино кўргандай бўлмайди одам.

Ётоқхонага қайтганимизда соат энди ўн бешта кам тўққиз бўлган эди. Ошнам Броссар бриж жинниси эди, шунга қарта ўйнагани ётоқхонада шерик қидириб кетди. Экли бўлса, хонамга кира қолди. Фақат Стредлейтер ўриндиғининг тутқичига ўтириш ўрнига башарасини шундоқ ёстиғимга тўғрилаб каравотимга ястаниб ётиб олди. Кейин минғир-минғир товушда нималарнидир вайсашга ва бўжамаларини сиқишга ўтди. Неча марталаб гап орасида менга малол келаётганини қистириб ўтсам-да, ундан қутулишнинг ҳеч иложи бўлмади. Ўтган ёзда бирга ётган қандайдир ойимқизи ҳақида минғир-минғир гапириб ўтирди. Олдинлари ҳам бу ҳикоясини юз марталаб чайнаган. Лекин ҳар сафар ҳар хил қилиб айтарди. Бир гапида у амакиваччасининг “Бюик”ида қизнинг хуморини қондираётган бўлса, кейинги гапида тахтакўприк остида ўша ойимчани “осмонга учираётган” бўларди. Табиийки, бунинг турган-битгани ёлғон эди. У яқинлик қилиш тугул ҳеч қачон аёл зотига яқин йўламаганди. Ҳатто бармоғининг учини ҳам теккизмаган бўлса керак. Охири бўлмади, унга очиқчасига Стредлейтерга иншо ёзиб беришим кераклигини, шунга диққатимни жамлашим зарурлигини, бунинг учун эса у туёғини шиқиллатиши кераклигини айтдим. У доимгидек бироз пайсалга солди-да, ниҳоят хонасига даф бўлди. У кетгач, пижамамни кийдим ва ванна халатимни устимга илиб, бошимга ов қалпоғимни қўндирдим-да, иншо ёзишга ўтирдим.

Гап шунда эдики, мен тасвирлагани Стредлейтер айтгандай хонами, уйми ёки бошқа бирор нарсани ўйлаб тополмадим. Уй ва хоналарни тасвирлашга кўзим учиб тургани ҳам йўқ эди ўзи. Шунинг учун укам Эллининг бейсбол қўлқопи ҳақида ёза қолдим. У роса васф қилгулик матоҳ эди. Чин сўзим. Укам Эллининг чап қўлга кийиладиган бейсбол қўлқопи бўларди. Ҳа, у чапақай эди. Тасвирлашга лойиқ жиҳати қўлқопнинг кафтига ҳам, айланасига ҳам, хуллас, деярли бутун қўлқопнинг устига шеърлар битилган эди. Яшил сиёҳли ручкада. Майдонда тўпни уриш навбатини кутаётганда бирор нима ўқиб туриш учун шундай қилганди. Ҳозир у йўқ. Ўлган. Мэнда эканимизда оққонга чалиниб, 1946 йил 18 июлда вафот этганди. Элли сизга ёқиб қолган бўларди. Мендан икки ёш кичик бўлса ҳам, мендан эллик карра ақллироқ эди. Ҳа, у даҳшатли ақлли эди. Ўқитувчилари нуқул ойимга унинг ўғли Эллидай ўқувчи синфларида борлигидан бахтиёрлигини айтиб хат йўллашгани-йўллашган эди. Улар қуруқ муомала учун айтмагандилар. Чиндан ҳам шундай эди. У нафақат оиламиздаги энг ақлли, балки ҳар тарафлама энг яхши ҳам эди. Ҳеч қачон ҳеч кимдан аразламасди. Одатда (малласоч) одамларнинг жаҳли бурни учида туради. Эллида унақа эмасди. Бироқ унинг сочлари сап-сариқ эди! Унинг сочлари қандай сариқлигини ҳозир айтиб бераман. Мен ўн ёшлигимдаёқ гольф ўйнай бошлаганман. Ҳамон эсимда, чамаси ўн икки ёш эдим. Ёзда гольф коптокчасини қўйиб, энди зарба беришга чоғланганимда бирдан агар ҳозир ортга қарасам, Эллини кўрсам керак, деган ички бир ҳис пайдо бўлди. Кейин ўгирилдим ва буни қарангки, ростдан ҳам у тўсиқнинг ортида велосипедда ўтирарди. Гольф майдони тўсиқ билан ўралганди ва у ўша ерда, мендан чамаси бир юз қирқ метр нарида гольф ўйнашимни кузатиб ўтирарди. Ҳа, мана шундай малла сочлари бор эди унинг. Ё худойим, бирам яхши болакай эди у. Дастурхон олдида хаёлига бирор кулгили нарса келиб қолса, шундай хандон отиб кулардики, ўтирган жойидан нақ йиқилиб тушай дерди. Ўшанда атиги ўн учда эдим, мени руҳий текширувдан ўтказмоқчи бўлишганди. Нега десангиз, гараждаги дераза ойналарини битта қўймай синдириб ташлаган эдим. Ота-онамда ҳам айб йўқ. Тўғриси-да! Укам ўлган тун мен гаражда ётган ва лаънати ойналарни муштим билан парча-парча қилиб синдирган эдим. Ўша ёз бизда бўлган фургон ойналарини ҳам чилпарчин қиламан дегандим, лекин қўлим аллақачон синиб пачоғи чиққани учун бунинг иложи бўлмади. Бу ғирт жиннилик эди, тан оламан, аммо мен ўшанда нима қилаётганимни ўзим билмаганман. Сиз эса Элли қандай бола бўлганини билмайсиз-да! Қўлим ҳали ҳам ёмғир ёққан пайтларда бир-бир оғриб туради, ўша қўлим мушт қилиб тугилмайдиган бўлиб қолган. Мушт қилоламан-у, қаттиқ сиқолмайман-да. Шуни демаса, қўлим учун унчалик ҳам қайғуриб ўтирмайман. Айтмоқчиманки, келажакда барибир жарроҳ ёки скрипкачи бўлмасам.