Джером Дэвид Сэлинджер – Жавдарзордаги халоскор (страница 9)

Қисқаси, Стредлейтернинг иншосини ўша ҳақида ёздим. Эллининг ўша бейсбол қўлқопи ҳақида. Ўзимда эди у қўлқоп. Чамадонимда турган экан. Олдим-у, унинг устига ёзилган шеърларни ҳам иншога кўчириб қўйдим. Элли Стредлейтернинг эмас, менинг укамлигини билиб қолишмасин деб, унинг исмини ўзгартирдим. Бу ҳақида ёзаман деб жа ўлиб турганим йўқ эди-ю, лекин бошқа тасвирласа бўладиган нарса хаёлимга келмади-да. Бундан ташқари, бейсбол қўлқопи ҳақида ёзиш ўзимга ёқди ҳам. Иншони ёзаман деб нақ бир соат вақтим кетди. Стредлейтернинг тўкиламан деб қолган ёзув машинкасида ишлагандим, ҳарфлари тиқилиб қолавериб одамни хит қилворди. Ўзимникини йўлакнинг охиридаги хонада турувчи бир йигитга бериб турувдим.

Иншони ёзиб тугатганимда соат ўн ярим бўлиб қолганди. Лекин унча чарчамаган эдим, шунга бироз ойнадан кўчани томоша қилиб ўтирдим. Қор ёғишдан тўхтаганди. Бир-бир ҳеч ўт олмаётган машинанинг товуши қулоққа чалинарди. Эклининг хуррак отиши ҳам эшитилиб турганди. Жин ургур ваннахона дарпардаларидан шундоққина хуррак овози келиб турарди. Бурнида муаммоси борлиги учун ухлаётганда яхши нафас ололмасди бола пақир. Ўзи балонинг бари шу болада йиғилганди: Синусит ҳам, ҳуснбузар ҳам, чирик тишлар ҳам. Етмаганига оғзидан бадбўй ҳид келарди, тирноқлари ҳам косовдек эди. Бу эси паст итваччага ачинмай бўлмасди.

6

Баъзан бирор нарсани эслаш жуда қийин бўлиб кетади. Ҳозир Стредлейтер Жейн билан учрашувдан қачон қайтгани ҳақида ўйлаб ўтирибман. Гап шундаки, йўлак томондан унинг қурғур қадам товушлари эшитилганда мен хонада нима қилиб ўтирганимни ҳозиргача аниқ эслолмайман. Эҳтимол, ўшанда ҳам ойнадан ташқарига қараб ўтиргандирман, лекин қасам ичаманки, буни эслолмайман. Негаки, ўшанда ҳаддан ташқари безовталанаётган эдим. Ўзи бирор нарсадан ташвишлансам тинч ўтира олмайман. Бундай пайтларда ҳаттоки ҳожатхонага боргим келиб қолади. Лекин бормайман. Шунчалик ташвишланганимдан боришга ҳафсала қолмайди. Буни деб хавотиримга халақит бериб қўйгим келмайди. Стредлейтерни билганингизда сиз ҳам мендек ташвишланган бўлардингиз. Бу ифлос билан икки марта учрашувга бирга борганман, шунинг учун нима деяётганимни жуда яхши биламан. У фақат ўзини ўйлайдиган аблаҳ эди.

Хуллас, йўлак линолеум билан қоплангани учун у ярамаснинг хона томон яқинлашаётганини бемалол эшитиш мумкин эди. Стредлейтер хонага кирганида ҳаттоки қаерда ўтирганимни ҳам эслолмайман; токчада, стулимда, балки, унинг стулидами, ишқилиб-да. Худо ҳақи, эслолмайман.

У ташқари жуда совуқлигидан зорланиб қунишганча кириб келди. Кейин “Ҳамма қай гўрга даф бўлди?” – деб сўради. – Ўликхонанинг ўзгинаси-ку. Унга жавоб бераман деб овора бўлиб ўтирмадим. Агар Стредлейтер бугун шанба эканлигини, шунинг учун ҳамма айлангани чиққан, ухлаётган ёки дам олиш кунини уйида ўтказиш учун кетган бўлиши мумкинлигини билмайдиган даражада овсар бўлса, унга жавоб беришнинг фойдаси ҳам йўқ. Стредлейтер ечина бошлади. У Жейн ҳақида ҳеч нима демади. Бир оғиз ҳам. Мен эса шунчаки унга қараб ўтиргандим. Унинг бор-йўқ гапи катак-катак жакетимни бериб турганим учун айтган раҳмати бўлди, холос. Жакетимни илгичга осиб, шкафга солиб қўйди.

Шундан сўнг бўйинбоғини ечаётганда у ўша жин ургур иншони ёзган-ёзмаганим ҳақида сўради. Иншо каравотининг устида турганини айтдим. У каравот тепасига бориб кўйлаги тугмаларини бўшатганча иншони ўқий бошлади. У башарасини аҳмоқона кўйга солиб яланғоч кўксини силаганча каравот ёнида туриб ўқирди. Стредлейтер нуқул кўксини ёки қорнини сийпалагани сийпалаган, ўзини ўлгудай севарди.

Шу пайт тўсатдан “Жин урсин сени, Ҳолден. Иншо бейсбол қўлқопи ҳақида-ку!” – деди Стредлейтер.

– Хўш, нима бўпти? – дедим совуққина қилиб.

– Нима бўпти деганинг нимаси? Сенга айтгандим-ку, иншо хона, уй ёки шунга ўхшаш бирор нарса ҳақида бўлиши керак деб.

– Сен тасвирий иншо бўлиши керак дегандинг. Нима фарқи бор, бейсбол қўлқопи бўлса?

– Жин урсин!

Стредлейтернинг фиғони фалакка чиққанди.

– Ўзи нуқул айтилган ишни тескари қиласан, – менга қаради у. – Бу ердан ҳайдалганинг ҳам бежизгамас. Ҳеч бир ишни айтилганидек қилмайсан. Тушуняпсанми, ҳеч бир ишни.

– Жуда соз, унда қайтариб бер уни, – дедим мен. Ёнига бориб иншони қўлидан юлқиб олдим ва йиртиб ташладим.

– Жин урсин, бу нима қилганинг!

Унга ҳатто жавоб ҳам бермадим. Шунчаки, иншо бўлакларини ахлат қутисига ташладим. Кейин ўрнимга чўзилдим. Анча пайтгача бир-биримизга чурқ этмадик. У бутунлай ечиниб иштончан бўлиб олди. Мен эса каравотда чўзилганча сигарет тутатдим. Ётоқхонада чекиш тақиқланганди. Аммо кеч тушганда, ҳамма ухлаган, айлангани чиқиб кетган ёки сигарет исини сезиб қоладиган ҳеч зоғ қолмаган пайти чекса бўларди. Камига, мен Стредлейтерни асабини бузгим келаётганди. Бирор тартиб-қоида бузилгудек бўлса, унинг жини қўзиб кетарди. Мендан фарқли равишда, у ётоқхонада чекмасди.

У Жейн ҳақида бир оғиз ҳам гапирмади. Ниҳоят ўзим гап очдим.

– Жейн тўққиз яримгача рухсат олган бўлса ҳам анча кеч қайтдинг. Сени деб кечга қолиб кетибди-да?

Мен буларни сўраганимда Стредлейтер каравотининг четига ўтирволиб оёғининг тирноғини олаётганди.

– Яна бир неча дақиқага кўпроқ, холос, – деди у. – Қайси қовоқкалла шанба куни ҳам тўққиз яримгача жавоб олади?

Эй Худо, Стредлейтерни кўргани кўзим йўқ.

– Нью-Йоркка бордингларми? – сўрадим мен.

– Жиннимисан? У атиги тўққиз яримгача жавоб олган бўлса, қанақасига Нью-Йоркка бора олардик?

– Ҳа, қийин масала.

У менга қаради ва “Менга қара, агар чекмоқчи бўлсанг, ваннахонага чиқсанг бўлмайдими? Сен бу лаънати ердан ҳайдалаётган бўлишинг мумкин, лекин мен ҳали битиргунимча сабр қилишим керак” деди.

Пинагимни ҳам бузмадим. Ростакамига. Томи кетган одамдек чекишни давом эттирдим. Биргина қилган ишим ўгирилиб унинг тирноқ олишини кузатиш бўлди. Мана! Мактабмисан мактаб! Бу ерда нуқул кимнингдир тирноқ олишини ёки ҳуснбузарини сиқиб ўтиришини томоша қиласан.

– Унга мендан салом айтдингми?

– Ҳа

Жуда айтади-да, ифлос.

– У-чи, нима деди? – сўрадим. – “Қиролича”ларини орқа қаторга териб қўйиш одати ҳалиям бормикан, сўраб кўрдингми?

– Йўқ, бу ҳақида сўрамадим. Нима, бутун оқшом шашка ўйнаб чиқишди деб ўйлаяпсанми, Худо ҳақи?

Худойим, ундан қанчалар нафратланаман. Ҳатто унга жавоб ҳам бермадим.

– Нью-Йоркка бормаган бўлсангиз, хўш, уни қаерга олиб бординг? – сўрадим бироз ўтиб. Гапирганимда овозимни титраб чиқишидан базўр сақлаб тургандим. Уҳ-ҳ, асабим бузилиб кетаётганди, менинг. Бир нарса бўлганини кўнглим сезаётганди.

Стредлейтер лаънати тирноқларини олишни тугатди. Каравотидан туриб иштончан ҳолда жиғимга тегишни бошлади. У каравотим ёнига келиб устимга энгашди ва ер юткур лаънати муштини елкамга туширди.

– Йиғиштир, – дедим мен. – Нью-Йорк бўлмаса, у билан қаёққа бординг?

– Ҳеч қаёққа. Биз фақат лаънати машинада ўтирдик.

Стредлейтер яна ўша ифлос қилиғини такрорлаб елкамга мушт туширди.

– Йиғиштир бу қилиғингни, – дедим. – Кимнинг машинасида?

– Эд Бенкининг машинасида.

Эд Бенки Пенсининг баскетбол ўқитувчиси эди. Бизнинг Стредлейтер эса унинг эркатойларидан бири, чунки у жамоанинг юлдузи эди. Эд Бенки доим Стредлейтер хоҳлаган пайтда унга машинасини бериб турарди. Аслида, ўқувчиларга устозларнинг машинасидан фойдаланиш тақиқланган. Лекин бу ўйнашдан бўлган спортчилар доимо бир-бирини қўллайди.

Стредлейтер эса ҳамон елкамни муштлар эди. У бир қўлидаги тиш чўткасини оғзига солиб, икки қўллаб тушираётганди.

– Машинада нима қилдинглар? Хўш, дон олишдингларми? – овозим қалтираб кетди.

– Қандай хунук гап бўлди-я. Кел, манави совун билан оғизчангни тозалаб қўяй.

– Жавоб бер.

– Буёғи энди сир, ошна.

Мана шундан кейин нима бўлгани деярли эсимда йўқ. Каравотимдан туриб ювиниш хонасига кетаётгандек бўлдим. Лаънати томоғи йиртилиб кетсин деб қўлидаги тиш чўткасини мўлжаллаб бор кучим билан мушт туширишга ҳаракат қилганим ёдимда. Фақат теккизолмадим. Нишонда адашдим. Бошининг қаеригадир тегибди, холос. Бу унга бироз бўлса ҳам оғриқ бергандир, лекин мен хоҳлаганимчалик эмас. Яхшигина оғриқ бериши мумкин эди, лекин мен ўнг қўлимда зарба бергандим. Бу қўлимни эса мушт қилиб туга олмайман. Қўлимга нима бўлганини сизга сўзлаб бергандим.

Хуллас, шундан кейин билганларим ўзимни полда кўрганим, у эса кўкрагимга ўтириб олганини, юзлари эса қип-қизариб кетганини эслайман. Шундай, унинг тиззалари кўксимда турар, оғирлиги нақ тонна келар эди. У билакларимни қаттиқ ушлаб олган, шунинг учун яна мушт туширишнинг иложи йўқ эди. Уни жон деб ўлдирган бўлардим.

– Сени нима жин урди? – у гапиргани сари баттар қизариб кетаётганди.

– Лаънати оёғингни кўксимдан ол, – дедим унга. Йиғлаб юборишимга сал қолганди. Ишонаверинг. – Устимдан туш, лаънати ҳароми.

У бундай қилмасди, албатта. У билакларимни сиқиб тураверди, мен эса тинмай итдан тарқаган дейишдан чарчамадим. Ўша пайт унга нималар деганимни эслай олмаяпман ҳам.

Сен ўзингча кўнглим тусагани билан дон олишиб юришим мумкин деб ўйлайсан. Қиз бола “қиролича”ларини орқа қаторга тизиб қўйишга одатланганмиди йўқми, бу билан бир чақалик ишинг йўқ. Бунинг сабаби, сен ғирт овсарсан дедим. Стредлейтер биров унга овсарсан дейишини ўлгудай ёмон кўрарди. Ҳамма овсарлар ўзларининг овсар эканлигини эшитишни ёмон кўради ўзи.

– Ўчир овозингни, Ҳолден, – деди. Унинг баркашдек юзлари қип-қизариб кетганди. – Ҳозироқ бас қил.