реклама
Бургер менюБургер меню

Алексей Попов – Что за люди. Рассказы / Мыйсяма йöз (страница 6)

18

…Мöд асывнас Шуракöд öти вольпасьын садьмöм зон мырдöн кутiс корны вит сюрс шайт. Вой узьöмысь пö да пöся радейтöмысь. Он кö пö сет, то некытчö татысь ог и пет. Танi кута куйлыны. И вом кöтшнас шпыньялiс. Мый пö тэ, эндöм баба, шензян? Вай öдйöджык. Шудсьыд мынтысьны колö. Шуралöн та мында сьöмыс горт помас эз нин вöв. Ковмис соседка дорас удждысьны петавны. Колöкö, збыль он мын. Öнiя томулов йывсьыд со быдтор кывлывлан. Вермас мыйкö ыджыд лёктор вöчны. «Колöма жö Виталейыскöд матöджык тöдмасьны, – зон мунöм бöрын кокниа ышловзьöм мысти кутiс мöвпавны Шура. – Йöюк ме, йöюк…»

Пакöсьт

Ывла вылын асывсяньыс шлявгис-зэрис. Видз-му овмöс кузя районса управлениеысь инженер Анатолий Нечаев первойысь веськалiс тайö грездас. И узьмöдчыны ковмис овмöсса бригадир ордö. Сирöд мыр кодь, пöрнöй арлыда мужичöй гöстимöй делö ради лэптiс еджыд сарапана доз. Юисны. Винаыс öдйö разалiс Нечаевлöн вирас.

Пызан сайын воча моз пукалiс бригадирлöн нылыс. Сiйö некымынысь нин чöвтлiс видзöдлассö гöсьт вылö. Кызь куим арöса зон азымпырысь кыйлiс сiйöс. Нывлöн синъяс серти тыдалiс, мый сылöн сьöлöмыс вöрзьыштöма. Нечаев абу кулитана чужöма, лöсьыд статя. И зонлöн тайö видзöдласъяссьыс мыйкö вöрзис жö пытшкöсас. Эз, тайö эз вöв радейтчöм чужöм. Сылы прöстö вöлi нимкодь, мый ар дас сизима ныв тыр синмöн видзöдö сы вылö. Нимкодь вöлi ас вöснаыс, мый сiйö абу шыбитана. Нöшта винаыс содтiс долыдлунсö.

Ужнайтöм бöрын кöзяин могöн петiс суседъяс ордас. Нечаев вöляысь матыстчис тасьтi-пань мыськалысь ныв дiнö. Босьтiс пельпомöдыс да бергöдiс асланьыс. Сэсся азыма кöсйис окыштны. Но мöдыс повзьöмпырысь легöдiс юрсö, эз кöсйы сетчыны. Толя мый вын-сьыс топöдiс сылысь чужöмсö кияснас да вина дукöн öвтысь паръяснас сатшкысис сылöн льöбъясö. Недыр кежлö.

Кор сiйö сайкалiс, то казялiс нывлысь шытöг бöрдöмсö.

– Мый тэкöд? – юалiс зон.

– Мыйла тайöс вöчинныд? – öдва артмис мöдыслöн. – Ме öд некор на эг окасьлы.

Сэки Нечаев эз на вермы пыдiсянь гöгöрвоны нывлысь шогсö. Сöмын кад кольöм бöрын пöтурайтны кутiс. Öнi сiйö пöрнöй арлыда морт. Олöмас быдсямаыс вöвлi. Но медся ыджыд пакöсьт вöчöмнас лыддьö сiйö нывсö мырдöн окыштöмсö. Кодлысь весиг нимсö оз тöд.

Нылыд, дерт, сьöд войöдз татшöм арлыднад эз унмовсьлы. Думсьыс виччысис радейтана зонкöд паныдасьöм. Мöвпъяснас унаысь волiс сэтчöдз, мый дона да муса мортыс сiйöс медводдзаысь олöмас пöся окыштас. А со веськалiс сылöн олöм туйвежö вина дукöн парк-йысь паръяса том морт да ставсö дзугис, шуда мöвпъяссö резьдöдiс. Тайö мöй абу пакöсьт.

Номъяс

Гожöм пуксигöн муыс и ваыс гöгöрбок ловзьö. Сиктъяс шонтöны шабур кодь кузь тöв чöжöн изöймитöм мышъяссö. Ывла вылыс онялö, нырад сатшö аслыспöлöс небыд дука кöр. Торйöн нин лöсьыд рытъяснас. Пукалан, видзöдан, кыдзи кер бунтъяс весьтын кымöрöн кыпöдчöмаöсь да лэбалöны номъяс. Найö абу на скöрöсь, некодöс оз вöрзьöдны.

И со друг öти ном шытöг пуксис ки вылö. Ог лысьт весиг вöрзьыны, медым эз повзьы да пышйы. Сiйö вöляысь, полiгтырйи быттьö, сатшкö нырсö. Кöть доймö, но ог вöрзьы. Мыйлакö весиг сьöлöм вылын долыд. Гашкö, сiйöн, мый гожöм воис. Ном кö нин лэбалö.

Сэсся öти бöрся мöд кутасны вежласьны лунъяс. Со нин öвадыс быдöнöс пöгибö воштöма. Ми скöрысь броткам, кор нин бара наысь мынам. И мыйлакö некор ог мöвпыштлöй, мый бырасны кö найö, то бöрвыв шутёвтасны и шоныд лунъясыс, гожöмыс.

Шойччöм

Нёль-ö-вит мужичöй пукалöны öшинь улын, варовитöны. Помасьö гожöм, ывла вылын ыркыд нин. Сэзьдöдöм енэжыс оз вермы кутны шоныдсö, кыскö сiйöс кытчöкö вывлань. Мужичöйяс казьтылöны, кодi кыдзи шойччис отпуск кадас.

– Лунвылад добра! – кылö, ошйысис öти. – Чеччан, сёйыштан и саридз дорö. Ваыс шоныд, вир-яйтö малалö. А нывбабаясыс!..

– Ми со гöтыркöд Волга кузя шлывъялiм. Став карсö ас синмöн аддзылi, – шуö мöд. – Локтан гожöмö мöвпыштiм Прибалтикаö тöвзьывны.

– Ме ас сиктын вöлi, – чöвтiс коймöд. – Мам дорö кайлi. Керка вевтсö, пöтшвасö вежыштi. Сьöлöм вылын öнi сэтшöм кокни. Быттьö пывсьöм бöрын. Татшöм бурасö некор на эг шойччыв.

Мукöдыслöн чужöм вывсьыс воши шуда нюмыс. Синъясыс жугыльтчисны. Быдöн мыйкö ассьыс кутiс мöвпавны.

Думъяс

Зурыд Марьялы кöкъямысдас нин таво тыри. Сылы томдырйиыс сетлöм прöзвищеыс некыдзи нин оз лöсяв. Ки-кокыс сырмö. Сöмын важсö казьтылана думъясöн олö мортыс.

Уна во сайын, кор нылыс да пиыс вöлiны на ар дасаöсь, сiйö öтчыд скöрйывсьыс ёрччыштiс. Сэсся кок чуньöдзыс гöрдöдiс аслас кывъясысь. Медым посниуловыд сы бöрся эз шуавны мисьтöм кывъяссö, сiйö казьтыштiс öти думыштöмтор. Коркö тай мамсяньыс на сiйöс кывлiс:

– Челядь, лёк кывъястö некор оз ков шуны. Ёна важöн нин öти мам ёрччыштöма. Войнас сiйöс садьмöдö-маöсь сьöкыд кок шыяс. Кылö, сарайсяньыс кодъяскö лэччöны öдзöс дорас. Öдзöсыс эськö и калича. Но лёкысь тракнитöмаöсь да, воссьöма. Керкаö пырöмаöсь кузьысь-кузь дядьяс. Матыстчöмаöсь нывбаба дорö.

– Тэ луннас миянöс казьтыштiн. Со и локтiм тэла. Пасьтась да мунам, – шуöма öти дядьöыс.

– Талун ог вöрзьöдöй, – сы вылö видзöдлöм бöрын дорйöма мöд. Тыдалö, ыджыдыс. – Кужöмыд тэ воднытö. Öтарсяньыд и мöдарсяньыд челядьыд куйлöны. Но аски лöсьöдчы. Локтам да нуöдам.

Кузь дядьöясыд мунасны. А нывбаба войбыд тiралас. Мöд луннас петас сусед ордас, олöма мужичöй дорö. Висьталас ставсö. Мöдыд и велöдас, мый колö вöчны. Сараяд пö гез йылö кöртав рос.

Бара вой воас. Нывбабаыд оз узь. Друг кылöны сараяс кок шыяс. Сэсся лёкысь мыйкö трачмунас. Но керкаö некод нин оз пыр. Асывнас петас сарайö да аддзö, мый ростö гезнас шöрипöв орöдöмаöсь. Сы пыдди джагöдöмаöсь.

Висьталiс сэк тайöс Зурыд Марья аслас челядьлы. Войнас садьмис да аддзö, мый нылыс да пиыс öтар-мöдар бокас куйлöны. Топöдчöмаöсь мам дорас.

Синваыс исковтö тайö думъяссьыс Зурыд Марьялöн. Сьöлöмыс шогысла лёкысь пессьö. Сiйö оз кöсйы, медым челядьыс шöракостас босьтöмöн узьтöдлiсны. Сылы сöмын колö, медым найö сiйöс индомысь ас орданыс босьтiсны.

Гортын

Ас чужан сиктад волöмыд пыр кольö сьöлöмад кутшöмкö пас. Быттьö лöсыштасны, чуктöдасны сэтысь неыджыд юкöн, кодi кольö сэсся ичöтдырсяньыд тöдса местаясö. Буретш та вöсна ме бöръя кадас кутi гежöд-джыка волыны сэтчö. Абу окота ачымöс дойдавны да.

Мый миян олöмын медся донаыс да кувтöдзыд казьтыланаыс? Дерт жö, челядьдырыд. Кор ставöн вöлiм сöстöмöсь да мичаöсь. Олöмыс некодöс на эз пес, эз кусыньт кодарланьöкö. Ризъявлiм долыд мöвпъясöн, завидьтiм гырысьяслы, кодъяслы ставсö позис вöчны.

Öнi, кор вола ас сиктö, кыдзкö сюсьджыка видзöда челядьдырся ёртъяс вылö. Ме вежси, и найö вежсьöмаöсь. Öти со ичöтдырйи вöлi визув детинкаöн, быдсяматор вылас чуйдöдысьöн. Верстьö олöмыс сiйöс ас ногыс вöчöма. Ытвадырся йиöс моз йирöма, дрöбитöма сылысь тайö сямсö. Лоöма полысьöн, йöршитчöма аслас керкаö. Быттьö оз и ов сиктас. Мöд со горшмöма, аслыс мый вермö куралö, йöзлысь шогсö оз кöсйы казявны. Дерт, ыджыд сьöлöма войтырöн унджыкыс быдмисны. Но мыйлакö лёкыс синмад шыбитчöджык, парскöджык.

А вот челядьдырся местаястö öнöдз на лыддьылi медся мичаöн. Мися, вöльнöй светас сэсся мöд татшöмыс абу. Вылыс лёк пос дорын вöлi ыджыд пожöм, кодлöн вужъяс боктi визувтiс шор. Ёна жö радейтлiм ворсны сэнi. Тайö местаыс пыр син водзын. Весиг вöтöн аддзывла. Нинöм абу вунöма.

И ме нарошнö öнöдз эг ветлы сэтчö. Мед, мися, коляс сiйö вежöрам, кутшöмöн вöлi. Но таво гожöм аслым тöдлытöг петсис. Вылыс лёк пос дорö. Шемöсмунi. Пожöмыс быттьö абу нин сэтшöм джуджыд да ыджыд. Увъясыс чирссьöмаöсь. Шорыслöн сöмын нимыс. Дыр сулалi, кывзi сьöлöмлысь шога тiпкöмсö… Öнi со думайта, кыдзи водзö овны. Челядьдырся местаяссö казьтывтöгыс? Важ кодьöн найöс син водзö уськöдны ог нин вермы. Öнiя серпасыс сувтö. А сiйö абу нин менам, оз нин шонты.

Ветымынöд дадь

Паш Петыр вöлi сиктас медся киподтуя мужикöн. Сiдз тай лыддисны-а. Мукöдыслöн эськö унатор вылö жö сямыс вöлi. Кодöс шуисны медбур трактористöн, кодöскö – медся кужысь сёрнитысьнас. А пуа уджсö Паш Петырысь öтдор пö некод оз сяммы вöчнысö. Куричьяс лöсавны, öдзöс пуктыны – пыр сiйöс чукöстлiсны. Но медся нин мичаöсь, кокниöсь да жугласьтöмöсь вöлiны сыöн вöчöм дадьяс. Но нем виччысьтöг сiйö кутiс пыксьыны найöс вöчнысö. Кöть кыдзи эз кевмысьны сиктса войтыр, некыдзи эз босьтчы выль дадь налы вöчны. Мыйла? Та йылысь сöмын ачыс тöдiс.

Коркö ёна важöнкодь нин тайö лоис, кор на сöмын видлiс дадьсö вöчны. Гашкö, сöмын вит кымын на и петiс сы киысь. Вöтöн, колöкö, и вемöс вöлi, мыччысьлiс мортыдлы зэв мисьтöм нывбаба. Тыдалö, Сьмертыс да. Буретш дадь вöлi сэк Паш Петыр вöчö. Мыкыртчöма да сювсö топöдö даддьыслысь. И быттьö кодкö самасис синнас сы вылö. Быттьö мышку саяс зэв лэчыд видзöдласа морт сувтöма. Бергöдчис да и казялiс мисьтöм нывбабатö. Вомсö эськö эз вöрзьöдлы, но Петырлöн вежöрöдз воис сылöн шуöмыс: «Ветымын дадьсö вöчан да пырысьтöм-пыр и кулан. Кор бöръя пу тувсö тувъялан».

Та бöрын коли вель уна кад. Вонас кык-куим дадьтö вöчигöн тай ылын на мыччасис ветымынöдыс. Но воддза во кодлыкö вöчис нелямын öкмысöдöс да скöнь ланьтiс. Пыксьыны кутiс. Ог пö вöч и ставыс. Но войдöрлун со бара босьтчис дзайгысьны нылыс:

– Айö, кор нö миянлы вылö дадьсö вöчан?

– Важнас на позьö вöдитчыны, – вочавидзис Паш Петыр.

– Сэтчö öд кыкöннад оз тöрны. Öтисö даддяс, мöдсö нö водзö босьта али мый? – шуасис нылыс.