Альбер Камю – Пры зачыненых дзвярах: драматычныя творы (страница 21)

Кроў лілася, як віно На вулічцы Блан-Манто. На вулічцы Блан-Манто Зранку кат вастрыў лязо, Добра знаў ён рамяство: Склалі там сваё чало Генералаў, мусіць, сто, На вулічцы Блан-Манто. На вулічцы Блан-Манто Панначкі былі нішто — Усе ў прыгожанькіх манто, А на твар — ні сё ні то, Бо галоваў не было: Усе пападалі даўно У ручай на Блан-Манто.

Тым часам Эстэла пудрыцца і фарбуе вусны. Занепакоена азіраецца, шукаючы люстра. Капаецца ў сумцы і нарэшце паварочваецца да Гарсэна.

Эстэла. Пане, у вас выпадкова люстра няма? (Гарсэн не адказвае.) Люстра ці якога кішэннага люстэрка — усё роўна. (Гарсэн маўчыць.) Калі ўжо вы кінулі мяне адну, то хоць здабудзьце мне дзе-небудзь люстра.

Гарсэн па-ранейшаму моўчкі сядзіць, закрыўшы твар рукамі.

Iнэса (хапатліва). У мяне, у мяне ў сумцы было люстра. (Капаецца ў сваёй сумцы. Расчаравана.) Ужо няма. Яны, мусіць, забралі яго ў прыёмнай канцылярыі.

Эстэла. Як гэта прыкра.

Паўза. Эстэла заплюшчвае вочы і раптам пахістваецца. Iнэса кідаецца да яе, каб падтрымаць.

Iнэса. Што з вамі?

Эстэла (расплюшчвае вочы і ўсміхаецца). Я неяк дзіўна сябе адчуваю. (Абмацвае сябе.) А ў вас не бывае такога пачуцця: вось я, калі не бачу сябе, нават калі і магу памацаць, усё роўна — маю такое ўражанне, нібыта ў сапраўднасці не існую.

Iнэса. Вы шчаслівая. Я — дык заўсёды адчуваю сябе знутры.

Эстэла. Вось як... Знутры... Але ж усё, што круціцца ў галаве,— усё такое тлумнае, на мяне гэта толькі наганяе сон. (Паўза.) У мяне ў спальні шэсць вялікіх люстраў. Я і цяпер іх бачу. Я іх бачу. Але яны не бачаць мяне. У іх адбіваюцца мая канапка, дыван, акно. Але без майго адбітку — у іх так пуста. Калі я гаманіла, я станавілася так, каб хоць у адным можна было сябе бачыць. Я гаманіла і бачыла, як гаманю, гэта дазваляла мне заўсёды захоўваць пільнасць. (З роспаччу.) А што цяпер з памадай! Я ўпэўнена, што нафарбавалася абыяк. Урэшце — не магу ж я цэлую вечнасць заставацца без люстра.

Iнэса. Хочаце, я буду служыць вам люстрам? Хадзіце, я вас запрашаю да сябе ў госці. Сядайце сюды, на маю канапу.

Эстэла (паказвае на Гарсэна). А...

Iнэса. Не трэба звяртаць на яго ўвагі.

Эстэла. Але мы толькі зробім адна адной блага: вы ж самі казалі.

Iнэса. Няўжо падобна, каб я вам хацела пашкодзіць?

Эстэла. Хто яго ведае...

Iнэса. Гэта ты, ты прынясеш мне боль. Але што гэта мяняе? Калі ўжо трэба пакутаваць, дык няхай ужо лепш праз цябе. Сядай. Пасунься бліжэй. Яшчэ. Зірні мне ў вочы, ты там бачыш сябе?

Эстэла. Я зусім маленькая. Нічога амаль не відаць.

Iнэса. Але я цябе бачу, я. Ужо — цалкам. Спытай у мяне пра што-небудзь. Ніводнае люстра не будзе табе так верна служыць.

Эстэла збянтэжана паварочваецца да Гарсэна, нібы каб паклікаць яго на дапамогу.

Эстэла. Пане! Пане! Мы не надта вам назаляем сваёй балбатнёй?

Гарсэн не адказвае.

Iнэса. Кінь яго, не звяртай увагі; мы тут адны. Ну, спытай жа ў мяне.

Эстэла. Я добра нафарбавала вусны?

Iнэса. Дай пагляджу. Не вельмі.

Эстэла. Я так і знала. На шчасце (кідае вокам на Гарсэна), мяне яшчэ ніхто не бачыў. Зараз перафарбуюся.

Iнэса. Вось, лепей. Не. Вядзі па абрысе губ; я буду цябе накіроўваць. Вось, вось. Цяпер добра.

Эстэла. Гэтак жа добра, як тады, калі я прыйшла?

Iнэса. Лепей; больш сакавіта, больш жорстка. Сапраўдны пякельны рот.

Эстэла. Гм! I гэта добра? Як гэта прыкра — я ўжо не магу сама пра сябе меркаваць. Вы можаце прысягнуцца, што добра?

Iнэса. Ты не хочаш, каб мы былі на «ты»?

Эстэла. Ты можаш прысягнуцца, што я добра нафарбавалася?

Iнэса. Ты вельмі прыгожая.

Эстэла. Але ў вас ёсць густ? У вас ёсць мой густ, такі самы, як у мяне? Як усё гэта прыкра, як гэта прыкра!

Iнэса. У мяне — твой густ. Паглядзі на мяне. Усміхніся ж. Я таксама не брыдкая. Хіба я не магу быць для цябе нічым большым, чым люстра?

Эстэла. Не ведаю. Мне з вамі няёмка. У люстрах мой адбітак быў такі ручны. Я так яго добра ведала... А цяпер — я ўсміхаюся, мая ўсмешка трапіць вам некуды глыбока ў вочы, і Бог ведае, што з ёй там здарыцца.

Iнэса. Але што табе замінае прыручыць і мяне? (Яны глядзяць адна на адну. Эстэла, нібы зачараваная поглядам, усміхаецца.) Ты ўсё-ткі не хочаш быць са мною на «ты»?

Эстэла. Мне. цяжка казаць «ты» жанчыне.

Iнэса. Асабліва, я думаю, калі яна служыла на пошце? А што гэта ў цябе на шчацэ, у самым нізе? Чырвоны прышчынак?

Эстэла. Чырвоны прышчынак? О, які жах! Дзе гэта, дзе?

Iнэса. Ды вось жа, вось. Я — пастка на такіх вось птушачак; а, птушачка, папалася! Ды няма там ніякага прышчынка. Нават самага маленькага. Ну, што? Калі люстра пачне раптам хлусіць? Ці вось вазьму і заплюшчу вочы; і не буду на цябе глядзець — навошта табе будзе ўсё гэтае хараство? Не бойся: я павінна на цябе глядзець. Мае вочы будуць заўсёды шырока расплюшчаныя. I я буду паслухмяная, вельмі паслухмяная. Але ты будзеш казаць мне «ты».

Паўза.

Эстэла. Я табе падабаюся?

Iнэса. Вельмі.

Паўза.

Эстэла (паказваючы кіўком на Гарсэна). Мне хочацца, каб ён таксама на мяне глядзеў.

Iнэса. Ах, ну вядома, гэта ж мужчына. (Гарсэну.) Ваша ўзяло. (Гарсэн не адказвае.) Ды паглядзіце ж на яе! (Гарсэн маўчыць.) Не ламайце тут перад намі камедыі; вы ж ніводнага слова не выпусцілі з усяго, што мы казалі.

Гарсэн (рэзка падымае галаву). Вядома. А вы думалі? Ні слова: тут як ні старайся заціснуць сабе вушы — вы балбочаце ў мяне прама ў мозгу. Дык, можа, пакінеце мянё нарэшце ў спакоі? Мне няма да вас ніякае справы.

Iнэса. I да мілашкі таксама ніякае? Я адразу зразумела вашыя хітрыкі: вы ж напусцілі на сябе ўсю гэтую важнасць, каб толькі яе зацікавіць.

Гарсэн. Я яшчэ раз прашу: пакіньце мяне ў спакоі. Пра мяне гавораць у рэдакцыі, і я хацеў бы паслухаць. I на мілашку мне напляваць, калі гэта можа вас супакоіць.