Альбер Камю – Пры зачыненых дзвярах: драматычныя творы (страница 20)

Iнэса. Было б вельмі дзіўна, каб ведала.

Эстэла. Але ў іх на прыёмах бывае ўвесь свет.

Iнэса. Чым яны займаюцца?

Эстэла (здзіўлена). Нічым. У іх замак у Карэзе і...

Iнэса. А я служыла на пошце.

Эстэла (крыху адступае). Ах! Дык, значыць, не?.. (Паўза.) А вы, пане Гарсэне?

Гарсэн. Я ніколі не выязджаў з Рыа.

Эстэла. Што ж, выходзіць, вы сапраўды маеце рацыю: мы апынуліся тут разам зусім выпадкова.

Iнэса. Выпадкова. Значыць, і гэтая мэбля тут выпадкова. I тое, што справа канапа — ядавіта-зялёная, а злева — бардовая, гэта таксама выпадкова. Выпадкова, праўда? Ну што ж, давайце паспрабуйце памяняць іх месцамі і тады скажаце, хто мае рацыю. I статуэтка — таксама тут выпадкова? А гэтая спёка? Гэтая спёка? (Паўза.) Я вам кажу: яны ўсё разлічылі. Да самай найменшай дробязі, з любоўю. Гэты пакой ужо нас чакаў.

Эстэла. Ды з чаго вы ўзялі? Тут усё такое брыдкае, грубае, з нейкімі куточкамі. Я цярпець не магла кутоў.

Iнэса (паціскае плячыма). А вы думаеце, у мяне быў салон у стылі позняга ампіру?

Паўза.

Эстэла. Дык значыць, гэта ўсё падстроена?

Iнэса. Усё. I нас таксама сюды — падабралі.

Эстэла. I гэта зусім невыпадкова, што вы — тут, насупраць мяне? (Паўза.) Чаго ж яны ад усяго гэтага чакаюць?

Iнэса. Не ведаю. Але чакаюць.

Эстэла. Я цярпець не магу, калі ад мяне нечага чакаюць. Мне адразу хочацца зрабіць усё наадварот.

Iнэса. Ну што ж, давайце! Давайце, рабіце! Але ж вы нават не ведаеце, чаго яны хочуць.

Эстэла (тупаючы нагой). Я не вынесу гэтага. I гэта праз вас дваіх са мной нешта павінна здарыцца? (Глядзіць на іх.) Праз вас дваіх. Раней былі твары, якія адразу мне ўсё казалі. А вашыя мне не кажуць нічога.

Гарсэн (нечакана, да Інэсы). Ну дык, і чаму ж мы разам? Вы тут досыць рознага нагаварылі — дык дагаворвайце.

Iнэса (здзіўлена). Але адкуль я магу ведаць?

Гарсэн. Трэба ведаць. (На хвіліну задумваецца.)

Iнэса. Вось, можа, каб кожны з нас набраўся смеласці і расказаў...

Гарсэн. Пра што?

Iнэса. Эстэла!

Эстэла. Я вас слухаю.

Iнэса. Што вы зрабілі? За што яны вас паслалі сюды?

Эстэла (паспешліва). Ды я не ведаю, я абсалютна не ведаю. Я нават думаю — можа, гэта памылка? (Інэсе.) Вы не ўсміхайцеся. Вы ўявіце, колькі людзей кожны дзень па... пачынае адсутнічаць. Яны ж сюды прыбываюць тысячамі, а маюць справу толькі з нейкімі дробнымі падначаленымі, службоўцамі без аніякай адукацыі. Як жа тут, па-вашаму, не быць памылцы? Ды не ўсміхайцеся. (Гарсэну.) А вы, ну, скажыце ж нешта. Калі яны са мной не памыліліся, то яны ж маглі памыліцца з вамі. (Інэсе.) I з вамі таксама. I наогул, хіба не лепей думаць, што мы тут праз памылку?

Iнэса. Гэта ўсё, што вы мелі сказаць?

Эстэла. А што вы яшчэ хочаце ведаць? Мне няма чаго хаваць. Я была сірата, жыла бедна, выхоўвала свайго малодшага брата. Потым адзін стары бацькаў сябар папрасіў маёй рукі. Ён быў багаты і добры, і я пагадзілася. А што вы зрабілі б на маім месцы? Брат у мяне быў хворы, яго здароўю быў патрэбны як мага лепшы дагляд. Я шэсць год пражыла са сваім мужам без адзінай хмарынкі. I два гады назад сустрэла таго, каго мне наканавана было пакахаць. Мы адразу пазналі адно аднаго, ён хацеў, каб я з ім з’ехала, але я адмовілася. А потым у мяне пачалася гэтая пнеўманія. Вось і ўсё. Можа быць, дзеля нейкіх прынцыпаў, мяне могуць папракнуць, што я ахвяравала юнацтва на нейкага старога. (Гарсэну.) Вы лічыце, што я вінаватая?

Гарсэн. Безумоўна, не. (Паўза.) А вы? Вы лічыце, што можна абвінаваціць таго, хто жыў паводле сваіх прынцыпаў?

Эстэла. Хто можа ў гэтым вас папракнуць?

Гарсэн. Я загадваў антымілітарысцкай газетай. Пачалася вайна. Што было рабіць? Яны ўсе толькі й глядзелі на мяне: «Няўжо ў яго хопіць смеласці?» Што ж, у мяне хапіла. Я пальцам не варухнуў, і яны мяне расстралялі. У чым тут віна? У чым тут віна?

Эстэла (бярэ яго за руку). Вашай віны няма. Вы...

Iнэса (іранічна заканчвае). Герой. А як жа жонка, а, Гарсэне?

Гарсэн. Што — жонка? Што? Я выцягнуў яе з самага бруду.

Эстэла (Інэсе). Вось бачыце! Бачыце!

Iнэса. Бачу. (Паўза.) Дзеля каго вы граеце гэту камедыю? Мы ж тут усе свае.

Эстэла (фанабэрыста). Усе свае?

Iнэса. Усе. Забойцы. Мы ў пекле, мілачка, памылак тут не бывае, і нізавошта людзей ніколі не праклінаюць.

Эстэла. Маўчыце!

Iнэса. У пекле! Мы праклятыя! Праклятыя!

Эстэла. Маўчыце. Вы можаце змоўкнуць? Я забараняю вам гаварыць гэтыя грубыя словы!

Iнэса. Ты праклятая, мілая мая святоша. Пракляты, беззаганны герой. У нас быў час, мы паспелі нацешыцца, ці не так? I былі людзі, што пакутавалі праз нас — да смерці! Як нас гэтае забаўляла. А цяпер — трэба плаціць.

Гарсэн (заносячы руку). Змоўкніце вы нарэшце?

Iнэса (глядзіць на яго без страху, але ў вялікім здзіўленні). Го! (Паўза.) Чакайце! Я сцяміла, я ведаю, чаму яны пасадзілі нас разам.

Гарсэн. Добра падумайце, перш чым сказаць.

Iнэса. Ды вы зараз самі ўбачыце, як усё гэта бязглузда і проста. Проста, як з моста! Фізічных пакут няма — так? Але ж усё-ткі мы — у пекле. I ніхто больш сюды не прыйдзе. Ніхто. Мы ўвесь час будзем адны. Так я кажу? Увогуле, тут не стае толькі аднаго: ката.

Гарсэн (напаўголаса). Гэта мне й без вас вядома.

Iнэса. Такім чынам, яны эканомяць на персанале. Вось і ўсё. Прасцей кажучы, кліенты мусяць абслугоўваць сябе самі, як у грамадскіх сталоўках.

Эстэла. Што вы маеце на ўвазе?

Iнэса. Тое, што кожны з нас — кат для дваіх іншых.

Паўза. Усе стараюцца ўразумець навіну.

Гарсэн (лагодным голасам). Я не буду вам катам. Я не хачу вам ніякага зла і наогул — не маю да вас ніякага дачынення. Ніякага. Гэта абсалютна ясна. Дык вось, давайце: кожны ў свой кут — гэта наша найлепшая абарона. Вы тут, вы там, я тут. I поўнае маўчанне. Ні слова; гэта не цяжка, праўда ж? У кожнага ёсць усё, каб заняцца сабой. Мне дык здаецца, я мог бы хоць дзесяць тысяч гадоў праседзець, не прамаўляючы гуку.

Эстэла. I я таксама павінна маўчаць?

Гарсэн. Таксама. I мы... мы ўсе будзем уратаваныя. Маўчаць. Зазірнуць у сябе і глядзець, не падымаючы галавы. Згода?

Iнэса. Згода.

Эстэла (пасля некаторага вагання). Згода.

Гарсэн. У такім выпадку, бывайце.

Ідзе да сваёй канапы і сядае, закрыўшы твар рукамі.

Маўчанне. Iнэса пачынае напяваць сама сабе.

Iнэса.

На вулічцы Блан-Манто Добрае было кіно: Эшафот, на ім вядро,