Калідорны (іранічна). Жыць...
Гарсэн. Слухайце, можа, ужо не будзеце чапляцца да маіх памылак слоўнікавага характару! З расплюшчанымі вачыма. Увесь час. У вачах у мяне заўсёды будзе святло. I ў галаве таксама. (Паўза.) А калі я шпурну ў лямпачку гэтай вось статуэткай, яна пагасне?
Калідорны. Статуэтка ж бронзавая, шпурнуць яе цяжка.
Гарсэн (рукамі бярэ статуэтку і спрабуе прыўзняць). I праўда. Цяжкая.
Паўза.
Калідорны. Ну, калі я вам больш не патрэбны, я вас пакіну.
Гарсэн (схамянуўшыся). Вы ўжо сабраліся пайсці? Да пабачэння. (Калідорны падыходзіць да дзвярэй.) Чакайце. (Калідорны паварочваецца.) А гэта што там — званок? (Калідорны ківае.) I я, калі захачу, магу пазваніць, і вы абавязаны прыйсці?
Калідорны. У прынцыпе, так. Але ён часта капрызіць. Там нешта ў ім сапсавалася ў механізме.
Гарсэн ідзе да званка і націскае на кнопку. Чуецца дзіліньканне.
Гарсэн. Працуе!
Калідорны (здзіўлена). Працуе. (Звоніць таксама.) Але вы не надта радуйцеся, гэта ненадоўга. Ну, буду рады ўслужыць.
Гарсэн (робіць рух, каб яго затрымаць). Я...
Калідорны. Га?
Гарсэн. Ды не, нічога. (Падыходзіць да каміна і бярэ паперны нож.) А гэта што?
Калідорны. Вы ж бачыце: нож, каб рэзаць паперу.
Гарсэн. Тут ёсць кнігі?
Калідорны. Не.
Гарсэн. Дык нашто тады ён? (Калідорны паціскае плячыма.) Ну, добра. Ідзіце.
Калідорны выходзіць.
Сцэна II
Гарсэн адзін. Гарсэн застаецца адзін. Падыходзіць да бронзавай статуэткі і праводзіць па ёй рукою. Сядае. Зноў устае. Падыходзіць да званка і націскае на кнопку. Званок не звініць. Гарсэн спрабуе яшчэ два-тры разы. Але марна. Тады ён ідзе да дзвярэй і намагаецца іх адчыніць. Дзверы не паддаюцца. Гарсэн кліча.
Гарсэн. Калідорны! Калідорны!
Адказу няма. Гарсэн абрушвае на дзверы град удараў, гукаючы калідорнага. Потым раптам супакойваецца і, вярнуўшыся да фатэля, сядае. У гэтую хвіліну дзверы адчыняюцца і ў пакой уваходзіць Iнэса, следам за якой ідзе Калідорны.
Сцэна III
Гарсэн, Iнэса, Калідорны.
Калідорны (Гарсэну). Вы мяне клікалі?
Гарсэн ужо збіраецца адказаць, але яго позірк падае на Інэсу.
Гарсэн. Не.
Калідорны (паварочваецца да Інэсы). Вось — тут вы дома. (Iнэса не азываецца.) Калі маеце задаць якое пытанне... (Iнэса маўчыць. Калідорны, расчаравана.) Звычайна кліенты любяць сёе-тое даведацца... Я не настойваю. Дый, зрэшты, наконт зубной шчоткі, званка і статуэткі пан ужо ведае і зможа вам расказаць не горш за мяне. (Выходзіць.)
Паўза. Гарсэн не глядзіць на Інэсу. Iнэса азіраецца вакол, потым рэзка накіроўваецца да Гарсэна.
Iнэса. Дзе Фларэнцыя? (Гарсэн маўчыць.) Я пытаюся ў вас, дзе Фларэнцыя?
Гарсэн. Наконт гэтага мне невядома нічога.
Iнэса. I гэта ўсё, што вы змаглі прыдумаць? Катаванне разлукаю? Дык вось — у вас нічога не выйдзе. Фларэнцыя была проста дурніца, і мне яе зусім не шкада.
Гарсэн. Я прашу прабачэння: за каго вы мяне прымаеце?
Iнэса. Вас? Вы — мой кат.
Гарсэн (рэзка адхіляецца і потым пачынае смяяцца). Вельмі, вельмі забаўная памылачка. Кат? Ды няўжо? Вы, значыць, зайшлі, зірнулі на мяне і падумалі: гэта — мой кат. Якая бязглуздзіца! А калідорны — пацешны хлопец, мог бы нас пазнаёміць. Кат! Мяне завуць Жазэф Гарсэн, публіцыст і літаратар. Так што, праўду кажучы, мы з вамі тут на адных правах. Пані...
Iнэса (суха). Iнэса Сэрано. Паненка.
Гарсэн. Выдатна. Цудоўна. Ну што ж, лёд разламаны. Дык вы лічыце, што ў мяне аблічча ката? I як іх пазнаюць, гэтых катаў, скажыце, калі ласка?
Iнэса. У іх заўжды такі выгляд, нібыта яны баяцца.
Гарсэн. Баяцца? Вельмі забаўна. I каго ж? Напэўна, сваіх ахвяр.
Iнэса. Вы чаго? Я ведаю, што кажу. Я ўжо бачыла сябе ў люстры.
Гарсэн. У люстры? (Азіраецца вакол.) Якая прыкрасць: яны прыбралі ўсё, што можа нагадваць люстра. (Паўза.) Ва ўсякім выпадку, магу вас запэўніць, што я — не баюся. Я не ўспрымаю свайго становішча легкадумна і цудоўна ўсведамляю ўсю яго сур’ёзнасць. Але я — не баюся.
Iнэса (паціскае плячыма). Гэта вашая справа. (Паўза.) Вы часам адсюль выходзіце прагуляцца?
Гарсэн. Дзверы зачыненыя.
Iнэса. Тым горш.
Гарсэн. Я выдатна разумею, што мая прысутнасць вам дакучае. Я і сам асабіста палічыў бы за лепшае застацца адзін: многае яшчэ ў жыцці трэба прывесці ў парадак, трэба сабрацца з думкамі. Але я ўпэўнены, што мы здолеем з вамі добра паладзіць: чалавек я не гаваркі, не валтузлівы і шуму вялікага не раблю. Але, калі вы дазволіце адну параду,— мы павінны захоўваць паміж сабой абсалютную ветлівасць. Гэта будзе наша найлепшая абарона.
Iнэса. Вось ужо чаго, а ветлівасці ў мяне няма.
Гарсэн. Ну што ж, я буду ветлівы за дваіх.
Паўза. Гарсэн сядае на канапу. Iнэса ходзіць туды-сюды.
Iнэса (пазіраючы на Гарсэна). Губы.
Гарсэн (адрываючыся ад сваіх думак). Што вы кажаце?
Iнэса. Вы не можаце не варушыць сваімі губамі? Яны круцяцца ў вас пад носам, як нейкі ваўчок.
Гарсэн. Прашу прабачэння, я не звяртаў увагі.
Iнэса. Вось гэта якраз і кепска. (У Гарсэна паўтараецца цік.) Зноў? Запэўніваеце мяне ў сваёй ветлівасці, а самі не можаце нават сачыць за сваім абліччам. Вы ж тут не адзін, і вы не маеце права назаляць мне гэтай карцінай — каб я бачыла, як вам страшна.
Гарсэн устае і ідзе да яе.
Гарсэн. А вам — вам не страшна?
Iнэса. Чаго ўжо цяпер баяцца? Страх — гэта было добра да таго, калі ў нас была надзея.
Гарсэн (ласкава). Надзеі болей няма, але ўсё роўна — мы яшчэ да таго. Нашы пакуты, паненка, яшчэ і Не пачыналіся.
Iнэса. Гэта я ведаю. (Паўза.) Ну, дык і што? Хто цяпер сюды прыйдзе?
Гарсэн. Не ведаю. Трэба чакаць.
Паўза. Гарсэн сядае на месца. Iнэса зноў пачынае хадзіць. У Гарсэна паўтараецца нервовы цік на губах, ён кідае вокам на Інэсу і хавае твар у далонях. Уваходзяць Эстэла і Калідорны.
Сцэна IV
Iнэса, Гарсэн, Эстэла, Калідорны.
Эстэла глядзіць на Гарсэна, які сядзіць, не падымаючы галавы.
Эстэла (Гарсэну). Не! Не, не, не падымай галавы! Я ведаю, што ты хаваеш рукамі, я ведаю — у цябе няма твару. (Гарсэн прыбірае рукі.) Ах! (Паўза. Здзіўлена.) Я вас не ведаю.
