Всеволод Нестайко – Тарэадоры з Васюкоўкі (страница 8)

РАЗДЗЕЛ IV. Трэніроўка на плёсе. А ці не шукаюць яны Папушыну стрэльбу

Бязлюдны плёс у плаўнях. На пясчаным астраўку за карчом вербалозіны сядзіць Бурміла ў шырачэзных смешных трусах, падобных на жаночыя. На нагах у яго ласты. У роце трубка акваланга, да твару ён прыладжвае маску. Чмыша, як кот — насішча перашкаджае. Праз шкло маскі заглядвае Бурміла ў брашуру, якую трымае ў руках, — звяраецца з інструкцыяй. Поруч — апрануты Кныш. Вось Бурміла адклаў брашуру. Пайшоў да вады, чапляючыся за зямлю ластамі і спатыкаючыся. Гэп! — упаў. Падняўся. Не выпускаючы з зубоў трубкі, нешта гудзе, мабыць, лаецца.

Зайшоў у ваду. Нырае. Над вадой нейкае імгненне дрыгаюцца хударлявыя валасатыя ногі ў ластах, потым знікаюць. Няма Бурмілы, толькі бурбалкі па вадзе пайшлі.

Кныш уважліва пазірае на ваду. Секунда, дзве, тры...

Ажно па вадзе пайшлі бурбалкі, бурбалкі, бурбалкі... Рраз! — і выбулькнула галава Бурмілы. Ліхаманкава зрывае Бурміла маску, трубку. Адштурхоўваецца, адплёўваецца. Цяжка дыхаючы, вылазіць з вады.

— Ху... Ху... Цьху... Ледзьве не ўтапіўся. Ху-у-у. Нельга мне яшчэ на глыбіню ісці. Небяспечна. Добранька патрэніравацца спачатку трэба. А ўжо ж там метраў шэсць або нават і ўсе восем будзе.

— Вядома, вядома... Патрэніруйся... Як жа! — супакойвае яго Кныш. — Але ты здорава. Справа пойдзе! Калі б я так мог...

— Так, нялёгкая гэта, бач, штуковіна. Здароўе, як у вала, трэба, — набівае сабе цану Бурміла.

— Затое потым... Ты мне потым боты будзеш цалаваць. Жыццё, як у раі, будзе, — Кныш клацнуў сябе пальцам па шыі і гігікнуў. Бурміла таксама гігікае ў адказ.

І ні Кныш, ні Бурміла не ведаюць пра тое, што мы з Явам усё бачым і чуем. Мы зашыліся ў чарот на другім беразе і назіраем. Па чарзе мы перадаём адзін аднаму стары палявы бінокль майго бацькі. Хаця бінокль падслепаваты на адно вока, але ўсё ж гэты бінокль у шэсць разоў набліжае да нас аб'ект назірання.

Нам пашчасціла: на наступны ж дзень пасля прыезду з Кіева мы «ўзялі след» — высачылі, як Бурміла з Кнышом падаліся ў плаўні, і ціхенька сабе паплылі за імі на чоўне-пласкадонцы.

І вось назіраем.

— Слухай, — шэпча Ява, — а можа, яны ныраюць па тую стрэльбу са стэнда, што Папуша ўтапіў?

Я няўпэўнена перасмыкнуў плячамі, не адрываючыся ад бінокля (зараз мая чарга). І ўспамінаю пра тую стэндавую паляўнічую стрэльбу.

Праўду гавораць — тут, у нашых плаўнях, для паляўнічых рай. Ад нашай вёскі далёка-далёка цягнуцца яны на поўдзень. Куды ні кінеш вокам — усюды плаўні без канца-краю. Плёсы мяжуюць з балацінамі, з астраўкамі, што параслі вербамі і лазою. Але найчасцей плаўні — гэта чараты, чараты, высачэзныя, трохметровыя, непралазныя чараты.

У тых чаратах людзі папраразалі так званыя «стружкі» — вузкія павілястыя калідорчыкі з чыстай вадой, па якіх можна праплысці на чоўне. Заблудзіцца ў гэтых стружках — раз плюнуць.

Невыпадкова ў час вайны нашы плаўні былі партызанскім краем. Сотні партызан хаваліся тут, і немцы нічога не маглі з імі зрабіць.

А дзічыны ў плаўнях — як камарэчы, аж цёмна. І качкі, і чыркі, і дзікія гусі. Чаго толькі няма!

Уяўляю, колькі паляўнічых наедзе сёлета ў жніўні на адкрыццё палявання «па пяру». І кіеўскія, вядома, прыедуць, якія заўсёды прыязджаюць.

Той даўгалыгі чарнявы Алесь, у якога свая «Волга» ёсць. І хітраваты, як яго называе дзед Варава, Ганабобель — вастраносенькі, драбназубы, з вялікімі вушамі, у акулярах — і сапраўды падобны на лісічку. І няўклюдны, круглатвары немалады ўжо Папуша. І паважны лысы Бубчанка.

Усе яны кандыдаты ў нейкія навукі. Што такое кандыдат, мы добра ведаем. Маці Явы была кандыдатам у дэпутаты раённага Савета. Яе біяграфія з фатаграфіяй вісела на сцяне нашай школы. Але нядоўга. Прайшлі выбары, і яна стала дэпутатам. А гэтыя трэці год прыязджаюць, і ўсё яшчэ кандыдаты.

— Нешта доўга іх не выбіраюць — казаў Ява. — Мабыць, не вельмі здольныя да навукі. Як мы з табою.

— Мабыць, — згаджаюся я.

Вось і на гэты раз, пэўна, прыедуць кіеўскія кандыдаты.

Па старой завядзёнцы, спыняцца зноў у дзеда Варавы. Яны ведаюць, у каго кватараваць. Вечарам, па даўняй паляўнічай традыцыі, будуць доўга вячэраць, расказваць розныя паляўнічыя гісторыі, спяваць і строіць кепікі адзін з аднаго. А на досвітку дзед разбудзіць іх, і яны падхопяцца — заспаныя і як хворыя. Пахапкі збіраючы сваё паляўнічае прычындалле, будуць крывіцца ад галаўнога болю, дрыжаць ад ранішняй сырасці і стагнаць. А Бубчанка наогул не захоча ўставаць. Накрыўшы твар капелюшом, ён будзе бубнець з-пад яго ахрыплым сонным голасам.

— Лажыцеся! Чаго вы падхапіліся?! Ноч на дварэ. Не паспелі заснуць — і ўжо... Хрр-у, — і адразу ж дае храпака.

Яны будуць доўга раскатурхваць яго, ён — адбрыквацца і гаварыць: «Ідзіце, я вас даганю» — нарэшце вылаецца і ўстане. І яны паплятуцца ў плаўні. Дзед на даўбанцы, яны — на пласкадонках. Дзед толькі тое і робіць, што стаіць і чакае іх. Бо яны не плывуць, а зігзагамі блытаюцца па вадзе: з левага борта грабянуць — човен управа паверне, з правага грабянуць — у левы бок плыве, і так увесь час. Даўбанка ж дзедава — як па струнцы йдзе. Ну і даўбанка ў дзеда Варавы. Лёгкая, як пярына, ляціць па вадзе, як птушка, як тыя караблі на падводных крылах. Але ўседзець у ёй ніхто, акрамя дзеда, не мог. Вельмі ўжо вёрткая была даўбанка. Плывеш на ёй, нібыта па дроце ідзеш — увесь час балансаваць трэба.

У мінулым годзе на адкрыццё сезона панаехала да нас шмат паляўнічых. Чоўны адразу ж паразбіралі. А кіеўскія запазніліся — ажно ноччу прыехалі. Не дасталася ім чоўнаў. Адна дзедава даўбанка засталася. Што рабіць?

— Удвух на гэтай даўбанцы няма чаго і думаць — патоне, — сказаў дзед. — А то можна было б паразвозіць.

— Дык па адным можна пераехаць, — кажа Ганабобель.

— Абсалютна правільна, — спакойна заўважыў дзед. — А адтуль хто човен будзе прыганяць?

— М-да, — глыбакадумна прамармытаў Ганабобель.

— А калі хлопцы памогуць? — сказаў даўгалыгі Алесь (мы якраз тут стаялі).

— Яшчэ патопіце мне іх, — буркнуў дзед.

— Ды не! Чаго там, — вырвалася ў мяне. — Мы ж лёгкія. Па чарзе будзем перавозіць. Калі перакулімся, то вы ж ведаеце, як мы плаваем. Як качкі.

— Ну што ж, паспрабуйце, — згадзіўся дзед. — Толькі распраніцеся, хлопцы. Бо, пэўна, прыйдзецца-такі пакупацца.

Паколькі я першы выскачыў, дык першы і перавозіў. Перавозіў Алеся. Але перавозіў, мабыць, не тое слова, бо перакуліліся мы каля самага берага, нават не паспелі ад'ехаць. Толькі ён сеў, толькі пачаў умошчвацца, як мы адразу перакуліліся. І хаця каля берага было зусім мелка, Алесь боўтнуўся ў ваду з галавою.

— Праклятая даўбанка! Душагубка, а не човен! Хай яе д'ябал! — лаяўся ён, вылазячы на бераг і ацепваючыся, як сабака.

Таварышы засмяяліся, а Папуша сказаў (ён гаварыў, шырока расцягваючы вусны, а разам з тым і словы):

— От вяртля-авае! Шчанё-ё. Уседзець немагчыма-а! Іголкі ў штанах! Зараз я паеду, калі ты такое...

І палез у даўбанку.

— Вы на дно, на дно сядайце, — раіў дзед.

Але на дне даўбанкі была вада, і Папуша не захацеў мачыць штаны.

Ён паклаў папярок бартоў дошчачку і сеў на яе. Дзед патрымаў даўбанку, пакуль мы ўмошчваліся, а потым адпіхнуў нас ад берага. Я пачаў асцярожна веславаць, і мы рушылі. Папуша сядзеў роўненька, як першы вучань за партаю. Абедзвюма рукамі трымаў на каленях стрэльбу, балансаваў ёю, як канатаходзец.

«Добра сядзіць, даплывём», — падумаў я. Мы ўжо былі на самай сярэдзіне ракі. І раптам нізка-нізка над намі з шумам праляцелі тры качкі.

Папуша адразу ўсхапіўся, ускінуў стрэльбу (паляўнічы ён быў вельмі азартны), але выстраліць не паспеў — мы страцілі раўнавагу. Човен пачаў хіліцца набок.

— Дзядзька! — крычу. — Асцярожна, перакульваемся...

Ён толькі па вадзе рукой — плясь, плясь, плясь...

Але хіба за ваду рукою ўтрымаешся? Боўць! Апошняе, што я бачыў, — гэта як новенькія гумавыя боты з доўгімі халявамі мільганулі ў паветры — і вада сышлася над ім. Я адразу вынырнуў і схапіўся за перакуленую даўбанку. На нейкае імгненне з вады выбулькнула галава Папушы — твару не відно; мокрыя валасы ўсё да падбароддзя заляпілі.

— Ружжо! — булькнуў ён і зноў знік пад вадой — як паплавок, калі рыба клюе.

Потым зноў выбулькнуў:

— Ружжо!

І зноў пад ваду.

— Што там у вас? — весела загукалі з берага.

— Дзядзька стрэльбу, здаецца, утапіў, — адказаў я.

Тут Папуша зусім ужо вынырнуў і, адплёўваючыся, закрычаў:

— Упусці-і-іў! Стэндавае! Цаны няма!

Ледзь-ледзь мы з ім да берага дабраліся — я даўбанку і вясло перад сабою штурхаў, а ён... Я ўжо баяўся, каб ён з гора сам не патануў. Плыве і стогне.

— Такое ружжо! Такое ружжо! Такое ружжо!

На беразе дзед пачаў супакойваць:

— Нічога, выцягнем! Вось хлопцы дадуць нырца і знойдуць.

Паслалі нас. Паплылі мы. Стараліся, стараліся — нічога не знайшлі. Дно глеістае, зацягнула стрэльбу, хіба знойдзеш.

Пакуль мы шукалі, дзед Варава супакойваў Папушу, а калі не знайшлі — дзед раззлаваўся: нібыта Папуша не сваю, а ягоную, дзедаву, стрэльбу ўтапіў.

— І чаго вы, дурань, усхапіліся? Чаго ўсхапіліся? Трэба было сядзець спакойненька. Едзь сабе, калі вязуць. Дык не — качак яму захацелася. Першаму. Яшчэ ніхто не страляў, а ён ужо, бач, усхапіўся. Такую каштоўную рэч утапіць! Хіба вам можна стрэльбу давяраць? З рагаткі вам страляць, а не са стрэльбы!

Папуша вінавата маўчаў, і не апраўдваўся, і не абражаўся, што дзед яго, кандыдата, лае, як вучня. Дзед часта на паляванні пад гарачую руку і лаяўся, і строіў кепікі з паляўнічых, і яны ніколі не крыўдзіліся. Нязручна ім было абражацца. Дзед Варава ведаў плаўні, як свае кішэні. У гады вайны быў тут правадніком у партызан — «галоўным лоцманам», як яго тады называлі. І ўсе паляўнічыя ведалі: калі паедзеш з дзедам на паляванне, ніколі без дзічыны не застанешся.