Владимир Шитик – Апошняя арбіта (страница 11)

— Значыць, гэтыя бураны не такія небяспечныя, як мы думалі раней.

— Пакуль рана рабіць вывады, Павел Канстанцінавіч,— сказаў Бурмакоў.— Мы не ведаем ні сілы, ні прыроды, ні характару буранаў. Не, лепей быць ад іх як мага далей. Павел Канстанцінавіч, зараз я вам пашлю радыёнакіраваным зондам узоры моху, які я напаткаў. Мы тут павандруем яшчэ, а вы рабіце аналізы.

— Ахвотна, а то засумаваў без работы.

— Нічога, нічога. Хопіць Марса і на вашу долю,

Пакуль адкапалі ракету, давялося папацець. Бурмакоў рашыў перавесці яе куды-небудзь на імшару, каб часам буран не засыпаў зноў. Пасадку наважылі зрабіць далей на поўнач ад таго месца, дзе Бурмакоў пабываў ужо.

Імшары не было канца, як мору. Ракета ўжо не раз, выпускаючы свае сталёвыя ногі, апускалася на паверхню, а характар пайзажу не мяняўся. Бурмакоў з Віцем бралі пробы, пасылалі іх Паўлу для аналізу і нецярпліва імчаліся далей. Мох пакрысе рабіўся падобны да нейкай папаратнікавай расліны і слаўся нізка над глебай.

— Вы заўважаеце, Сцяпан Васільевіч,— сказаў на адным з прыпынкаў Віця,— расліны выцягваюцца ў адным напрамку, з поўначы на поўдзень.

— Так. Але якая жыццёвая сіла кіруе іх так? Ураганныя вятры ці вільгаць са снежнага полюса?

— Мы пабудзем на полюсе?

— Абавязкова. Толькі з паўночнага цяпер злазіць ледзяная шапка. Там лета.

А сонца тым часам апускалася ніжэй. Яно было яшчэ высакавата, паводле зямнога разумення, над краявідам, а між тым пацямнела, змрок насоўваўся з усходу, непрывычна цёмны, нейкі чорны, аздоблены яркімі зоркамі-пацеркамі. Сонца тут не мела зямной сілы.

Віця паглядзеў на чорнае неба і перасмыкнуў плячамі:

— Не хацеў бы я начаваць тут адзін.

Бурмакоў успомніў, як заставаўся адзін на пустынным мёртвым Месяцы, і ўздыхнуў, нічога не адказаўшы.

Усю ноч яны прасядзелі, залезшы ва ўсюдыход і прыслухоўваючыся да начной цішыні. Мікрафоны, аднесеныя на дзесяткі метраў ад усюдыхода, не ўлоўлівалі ніводнага шолаху. Экраны інфрачырвоных лакатараў праз увесь час былі пустыя. Толькі недзе на досвітку Віцю здалося, што на адным з іх прамільгнуў цень. А можа гэта проста не вытрымалі вейкі і самкнуліся на імгненне? Марсіянская ноч была такая ж маўклівая, як і дзень.

Узышло сонца. Трэба было вяртацца на карабель, так і не знайшоушы нічога новага.

Павел сустрэў іх радасна. Яму не цярпелася. Цяпер была яго чарга ляцець на Марс.

V

Яны падаліся яшчэ амаль на тысячу кіламетраў на поўнач. Пакуль рабілі пасадку, ні Паўлу, ні Віцю не было часу зірнуць у ілюмінатары, а як зірінулі, то аж закрычалі абодва ад здзіўлення. Ззаду ракеты было сапраўднае возера. Сонца свяціла, і вада мела зеленаваты колер, толькі самыя грабеньчыкі хваль былі пеніста-белыя. А ўздоўж возера на беразе, як на Зямлі, звісаючы да вады, паволі пагойдваліся голыя галінкі хмызняку.

Павел доўга не мог адчыініць люк, каб выбрацца з ракеты. А выбраўшыся, ён сажнёвымі крокамі паімчаўся да возера, не адгукваючыся на Віцевы воклічы. Віця з дакорам паглядзеў яму ўслед і, стрымліваючы сваё нецярпенне, спачатку вывеў усюдыход, а потым зачыніў выхадны люк ракеты. На ўсюдыходзе ён апынуўся на беразе амаль разам з Паўлам.

— Сюды, хадзі сюды,— Павел махаў Віцю рукой.

Ля берага возера было неглыбокае, празрыстае і нагадвала зямное. Толькі ніводнай травінкі не расло тут. Галінкі хмызняку, голыя і доўгія, здавалася, былі прынесены аднекуль з іншага месца і наўмысля ўторкнуты ў пясок, каб хоць нечым упрыгожыць панылы бераг. Павел паспрабаваў выцягнуць адну галінку. Тузануў раз, другі. Яна не паддавалаіся. Тады Віця прысеў на кукішкі і пачаў асцярожна разграбаць пясок. Карэнні былі даволі глыбока. Там, мусіць, глеба была вільготная, бо мела больш цёмны колер.

— Пэўна нейкія спажыўныя рэчывы надалі ёй такую афарбоўку,— сказаў Павел, пацёршы ў руках камячок глебы.— Пакінь, Віця, мы набярэм яе, калі будзем вяртацца, а цяпер пойдзем у ваду.

Віця ўвагнаў у пясок жалезную палку, а канец капронавага троса, які быў наматаны на ёй, прычапіў да Паўлавага пояса. Павел незадаволена чмыхнуў. Навошта трос, калі дно возера гладкае і цвёрдае, як гранітная ўзбярэжная Масквы-ракі. Ён праверыў ужо гэта, як толькі прыбег сюды. Аднак калі Віцю так хочацца, хай сабе прывязваецца.

Яны ўвайшлі ў ваду: наперадзе Павел, пастукваючы перад сабой кійком, за ім — Віця. Дно паступова апускалася. Вада, якая спачатку даходзіла толькі да костачак, была ўжо да калень. Ісці рабілася цяжэй.

Акамянелае дно раптам скончылася, і Павел праваліўся ледзь не па горла. Вада вакол памутнела. Віця нацягнуў трос, памагаючы сябру выбрацца на цвёрдае месца.

Прайшло некалькі хвілін, пакуль асеў іл і вада стала па-ранейшаму чыстая і празрыстая.

— Вось дык штука,— збянтэжана сказаў Павел. — Самая звычайная багна. Патрымай мацней трос, я паплыву.

У час трэніровак яшчэ на Зямлі Павел вучыўся лазіць па скалах, скакаць з парашутам, падоўгу вісеў уніз галавой, суткамі знаходзіўся ў стане бязважкасці. А вось падрыхтаваць яго да такой простай справы, як плаваць, апранутаму ў касмічны касцюм, нікому не прыйшло ў галаву. I шкада. Гэта Павел зразумеў, як толькі адштурхнуўся нагамі з дна. Касцюм на паверхні быў вельмі лёгкі, зручны, амаль не перашкаджаў хадзіць. А ў вадзе цягнуў уніз. Павел зрабіў яшчэ адну спробу паплыць, але зноў толькі замуціў ваду і, знясілены, падаўся назад.

— Можа на ўсюдыходзе паплывем? — параіў Віця.

— Не, трэба на лодцы, усюдыход замуціць ваду нават больш, чым я.

Прыйшлося вяртацца да ракеты, дзе была гумавая лодка. Пакуль напаўнялі паветрам лодку, сонца паднялося ў зеніт.

— Даволі горача,— Павел зірнуў на Віцю і ўбачыў, што ў таго таксама на ілбе выступілі кропелькі поту.

Тэрмометр паказваў на сонцы плюс дваццаць градусаў. Цеплыня нібы размарыла прыроду. Над возерам дрыжэла мроіва. Карычневыя галінкі ніжэй схіляліся да вады. Але што гэта? Яны ўжо не былі голыя. Маленькія, вузенькія блакітна-зялёныя лісцікі на іх прагна цягнуліся да сонца.

Павел устанавіў мікраплёначны кінаапарат, які мог прасачыць усе змяненні ў раслінах. Настроіўшы лакатар, які павінен быў падаць сігнал, калі ў зоне яго агляду з’явіцца новы прадмет, яны селі ў лодку. Віця асцярожна кіраваў, Павел, лежачы на карме, час ад часу браў пробы. Яны праплылі ўжо з кіламетр, а другога берага ўсё яшчэ не было відаць нават у бінокль.

Спыніліся. Пабраўшы кінаапараты, застылі на сваіх месцах. Не гаварылі адзін аднаму нічога, але кожны спадзяваўся, што вось зараз да лодкі падплыве якая-небудзь рыба ці, можа, іншая якая марсіянская істота.

Мінула больш за гадзіну. Сагрэты сонцам, Віця ледзь не задрамаў, спалохана матнуў галавой і… не паверыў вачам. Плыні, здаецца, не было, а іх аднесла далёка на поўдзень ад ракеты.

— Вяртаемся, — рашуча сказаў Павел. — На ўсюдыходзе адправімся на поўнач. Трэба даведацца, дзе пачынаецца гэта возера.

Вакол ракеты ўсё было па-ранейшаму. Толькі зноў здзівіў хмызняк. На яго галінках з’явіліся вострыя калючкі.

Павячэраўшы, Павел з Віцем селі ля ілюмінатара і дзяліліся ўражаннямі.

— Я ўпэўнены,— гаварыў Віця,— у возеры ёсць жыццё.

— А мяне вось што цікавіць. Адкуль на хмызняку калючкі? Ад каго абарона?

Яны гаварылі шмат і заснулі толькі на досвітку, так і не ўбачыўшы нічога незвычайнага.

Раніцай, пакуль Павел правяраў усюдыход, Віця рашыў зрабіць зарадку. Ён і ў палёце стараўся падтрымліваць сваю добрую спартыўную форму. Глеба была роўная і цвёрдая, і ён бег уздоўж берага, не гледзячы пад ногі. За ноч лісточкі на хмызняку падраслі, пацямнелі. Калі так пойдзе, думаў Віця, праз дзень-два з-за хмызняку ўжо не ўбачыш возера.

Раптам Віця, падвярінуўшы нагу, упаў на пясок. Падняўшыся, недаўменна агледзеўся і заўважыў ямку, у якую трапіла яго нага. Гэта было так незвычайна, што Віця нават памацаў пясок, які асыпаўся пад ягоным абцасам. Дагэтуль на пяску ён бачыў толькі свае сляды. Дык можа і гэта яго след ці Паўла Кннстанцінаівіча? Але тут жа ёін заўважыў яшчэ адну ямку, потым яшчэ… Яны знаходзіліся адна за адной на аднолькавай адлегласці і вялі ад хмызняку ў возера.

— Павел Канстанцінавіч! Павел Канстанцінавіч!

Віця крычаў так нема, што Павел, кінуўшы ўсё, пабег да яго.

Сумнення не было. Гэтыя сляды пакінула нейкая істота.

— Яна ў возеры,— выказаў меркаванне Віця.

— А мо там? — Павел паказаў у працілеглы бок, на пяскі.

— Зрабіце злепкі і фотаздымкі слядоў,— падказаў Бурмакоў, які слухаў іхнюю размову.

Павел з Віцем вызначылі, што істота ішла да возера. Але адкуль і чаго?

— У возеры мы нічога не заўважым. Накіруемся ў працілеглы бок, па слядах,— прыняў рашэнне Павел.

Праз некалькі хвілін усюдыход узяў кірунак на захад.

Мясцовасць неўзабаве пачала мяняцца. З’явіліся курганы. Мінулі некалькі паваротаў між крутых узгоркаў, і перад вачамі адкрылася даліна. Пасля аднастайнай голай пустыні яна здалася цудоўным кутком. Пасярэдзіне даліны павольна несла свае серабрыстыя хвалі шырокая спакойная рака, а паабапал яе стаяў лес, дзе раслі нейкія дзіўныя дрэвы, падобныя да сасонак ці піхтаў. I нават трава, зусім як зямны асот, расла на невялічкіх лужках і палянках.

Зачараваныя нечаканай і незвычайнай карцінай, людзі доўга не маглі адвесці ад яе вачэй. Хай сабе такіх аазісаў сярод мёртвай марсіянскай пустыні мала. Але яны ёсць. І хто ведае, што за істоты знаходзяць тут прытулак.