Владимир Шитик – Апошняя арбіта (страница 10)

— Атмасфера складаецца з тых жа кампанентаў, што і зямная.

— Гэта ж перамога! — узрадаваўся Павел.

— Не наша з вамі,— Бурмакоў у думках цяпер кпіў з Паўла, які раптам зрабіўся гарачым прыхільнікам думкі аб існаванні жывых арганізмаў на гэтай планеце.— Канцэнтрацыя, прыкладна, як на дзесяцікіламетровай вышыні над Зямлёй. Кісларод і азот у тых прапорцыях, што і на зямлі, вуглякіслага газу — болей у два разы. Пакуль мы не заўважылі, ёсць мікробы ці няма. Аднак, магчыма, ёсць і мікробы, і вірусы, якіх цяжка разгледзець іншы раз і ў больш магутныя мікраскопы, чым наш. Пясок крыху адрозніваецца ад зямнога. Відаць, ён лёсавага паходжання. У ім шмат жалеза.

— Чаму жалеза? — запытаўся Віця.

Бурмакоў растлумачыў:

— Напэўна, мільёны гадоў таму назад жалеза знаходзілася глыбока ў грунце. Але час рабіў сваю справу. Рэзкія пераходы ад цяпла да холаду перамяшчалі пароду. У выніку — жалеза апынулася на паверхні. — I дадаў: — Гэта маё меркаванне. Далейшыя нашы пошукі памогуць знайсці больш дакладны адказ.

— А якая тэмпература на паверхні? — не адставаў Відя.

— Пяску — каля плюс 16 градусаў па Цэльсію, паветра на метровай вышыні — плюс 10. Такія паказальнікі прыбораў. Магу дадаць з уласных уражанняў, — Бурмакоў павесялеў: — Віцевы зямныя рэкорды тут амаль нічога не значаць. Хадзіць, бегаць скакаць — надзвычай лёгка, нават на пяску. А калі б яшчэ гаравую дарожку... у-у-у, паказаў бы я клас! Шкада только, касцюма зняць нельга. А так хочацца гэты пясочак рукамі памацаць, перасыпаць пальцамі.

Тым часам былі праяўлены фотаплёнкі, кінастужкі. Падоўгу разглядалі астранаўты незнаёімыя пейзажы, шукаючы ў іх падабенства да зямных і ў той жа час добра разумеючы, што тут усё своеасаблівае, іншае. I нібы ілюстрацыя да здымкаў, на стале пад шкляным каўпаком пабліскваў жоўта-чырвоны марісіянскі пясок.

Другую вылазку рыхтавалі яшчэ больш грунтоўна. Было намечана пабываць у зоне, дзе яны заўважылі ваду і расліннасць, і прабыць на Марсе крыху больш сутак, каб даведацца, якія змены адбываюцца там за гэты час. У ракету пагрузілі маленькі ўсюдыход і невялічкі аднамесны самалёт спецыяльнай канструкцыі. У звычайным стане ён месціўся ў чамадане. А калі трэба было ляцець, яго крылы напаўняліся паветрам. Лёгкі, устойлівы, гэты самалёт у высакагорных умовах развіваў хуткасць каля двухсот кіламетраў у гадзіну.

Павел назіраў за зборамі. Яму хацелася быць разам з акадэмікам. Але нельга: адзін чалавек павінен заўсёды заставацца на караблі. I гэтым адным мог быць або ён або Бурмакоў.

— Хоць расказвайце, што бачыце,— прасіў ён, калі Бурмакоў з Віцем, апрануўшы касмічныя касцюмы, садзіліся ў ракету.

Неўзабаве ракета была ўжо над паўночным паўшар’ем, накіроўваючыся да месца, дзе некалькі дзён назад яны заўважылі сярод пустыні канал.

Экватар перасеклі на мінімальнай хуткасці — шэсцьсот кіламетраў у гадзіну, на вышыні восемсот метраў. Ляцець на меншай вышыні пры такой хуткасці над незнаёмым марсіянскім рэльефам было рызыкоўна. Пад ракетай плыў адінастайны пейзаж — жоўта-чырвоная пустыня.

— Ці пустыня? — з сумненнем спытаў Бурмакоў пасля таго, як яны праляцелі ўжо тысячы тры кіламетраў.

— Апусцімся і на самалёце разведаем мясцовасць,— прапанаваў Віця.

— Толькі асцярожна,— затрашчаў рэпрадуктар.

Гэта Павел уключыўся ў размову.

— Добра, добра, — адказаў Бурмакоў Паўлу, не звярнуўшы, аднак, увагі на тое, што радыёперашкоды павялічыліся.

Ракета пайшла на пасадку, Бурмакоў кіраваў па-майстэрску. Віця адчуў толькі слабы штуршок, а на альтыметры, што быў прыстасаваны для вызначэння марсіянскай вышыні, значыўся ўжо нуль. Перш чым выбрацца з ракеты, замерылі каардынаты, зноў узялі пробы паветра. Аналізы не паказалі нічога новага. Маўклівая цішыня стаяла вакол.

Сабраць самалёт было справай некалькіх хвіліін.

— Віця, заставайся ля ракеты, — загадаў Бурмакоў.— Будзь пільны. Як толькі заўважыш небяспеіку, хавайся. Назірай з ракеты. Я вярнуся праз дзве гадзіны. Вось мой маршрут.— Бурмакоў начарціў на пяску напрамак свайго шляху.

— А я тым часам усюдыход падрыхтую, — адказаў Віця.

Самалёт Бурмакова ўзяў кірунак на поўнач. Надзеўшы акуляры-бінокль, акадэмік мог ужо добра разгледзець, што робіцца на паверхні. Некаторы час пейзаж не мяняўся. Потым раптам уперадзе пясок як быццам пацямнеў. Бурмакоў з усяе сілы націснуў на акселератар, шкадуючы ў гэты момант, што ён на ціхаходным самалёце, а не на ракеце. А цёмная палоска, якая толькі што была відаць удалечыні, вырасла і ўжо, здавалася, не мела канца. Самалёт нырнуў уніз, дакрануўся калёсамі паверхні, спыніўся. Бурмакоў выскачыў, на хаду кінуў у адкрытую кабіну акуляры і пабег. Пад тоўстымі падэшвамі чаравікаў ён адчуваў нешта мяккае і слізкае, як цвіль.

— Віця, Віця, — радасна закрычаў Бурмакоў, — перадай на карабель: знайшоў першую форму жыцця.

Мембраны навушнікаў затрашчалі ў адказ.

— Віця, ты чуеш? — Бурмаікоў занепакоіўся.

Навушнікі толькі шыпелі. Бурмакоў накіраваў антэну ў той бок, дзе знаходзілася ракета. Скрозь шум і трэск прабіўся слабы Віцеў голас:

— Дрэнна чую… мяне…

Бурмакоў пакруціў галавой, шукаючы вачыма, што б такое магло парушыць радыёсувязь, і не знайшоў. Бледна-фіялетавае марсіянскае неба па-ранейшаму было чыстае. Раздумваць не было часу, і ён пачаў браць пробы. Хутка заплечная кішэня-мяшок была поўная.

Бурмакоў схадзіў да самалёта, апаражніў там мяшок, задумаўся. Сігналы ад ракеты даходзілі з перабоямі. Што было рабіць? Вяртацца, спыніўшы справу на паўдарозе, ці ляцець далей? «Урэшце, у Віці ўсё ў парадку,— вырашыў ён.— А тут яшчэ напаткаецца многа незразумелага».

I ён паляцеў далей.

Мох рабіўся гусцейшы, суцэльным покрывам слаўся пад самалётам. Бурмакоў апускаўся зусім нізка, ледзь не дакракаючыся коламі да паверхні Марса, збавіўшы хуткасць да мінімуму. Аднастайнасць імшанага покрыва выклікала раздражненне. Хацелася хутчэй пераскочыць праз яго, бо — Бурмакоў ужо ўпэўнены быў у гэтым — там, далей, павінна быць нешта іншае, можа, рэкі, можа, расліннасць, можа… На шкале прыбораў запалілася чырвоная лямпачка. Аўтамат папярэджваў, што палавіна гаручага зрасходавана — трэба варочацца назад.

Бурмакоў павярнуўся і жахнуўся. Там, на поўдні, дзе знаходзілася ракета, хутка расло ярка-жоўтае воблака. Ішла бура. «Дык вось чаму прападаюць радыёхвалі,— мільганула думка.— Яшчэ адна загадка Марса. Бура, звязаная з электрамагнітнымі віхурамі». Бурмакоў пашкадаваў: такая цікавая з’ява, і трэба думаць не пра тое, што яна ўяўляе, а пра паратунак. Пераскочыць зверху пясчаны буран не ўдасца: самалёт не ўзнімецца на такую вышыню. Аставалася адно: прыціснуцца да самай паверхіні або нават сесці. Толькі вось дзе? На пяску ці на імху? Нават пазней ён не мог растлумачыць, чаму, менавіта, выбраў мох. Але гэта, бадай, яго выратавала. Буран, які насоўваўся суцэльнай сцяной, дайшоўшы да краю імшары, раптам страціў сілу; на самалёт насунулася рэдкая імжа з дробных пясчынак. Наўкола пасвятлела.

Праз імгненне Бурмакоў быў ужо ў паветры, спяшаючыся да ракеты.

Радыё загаварыла раптоўна, перадаўшы з паўслова ўстрывожаныя воклічы Паўла:

— …звайце, адказвайце!

— Здаецца, можна і адказаць,— пажартаваў Бурмакоў.— Буран адступіў…

— Адступіў? — глуха прагучаў голас Віці.

— Так, адступіў. Але дзе ты?

— Ля ракеты.

— А дзе ракета?

— На месцы.

— На месцы? Гм. А дзе ж тады тое месца? Я хутка вымушаны буду сесці. Дай пеленг. О, ты, аказваецца, тут.

Пеленг паказаў, што самалёт над ракетай, але яе не было відаць. Унізе, як згледзець вокам, рассцілалася марсіянская пустыня. Вылезшы з самалёта, Бурмакоў нават пачухаў патыліцу: не разумеў, што ж здарылася.

— Міраж, ці што? — спытаў ён.

— Сцяпан Ваеільеівіч,— нарэшце здагадаўся Віця,— мяне засыпала. Але я зараз уключу матор. Дазваляеце?

— Давай.— Бурмакоў узрадаваўся: усюдыход быў разлічан на тое, каб выбірацца з пясчанага палону.

Некаторы час было спакойна, потым глеба пад нагамі ў Бурмакова завагалася, і ён ледзь не зваліўся ў варонку, што вынікла за ўсюдыходам. Пабліскваючы срэбрам, усюдыход спрытна паівярнуўся і спыніўся ля самалёта. Віця выскачыў і адразу апынуўся ў абдымках Бурмакова.

— Гаварыце, што здарылася,— пытаў і пытаў Павел.

— Зараз, Павел Канстанцінавіч, зараз. Дайце ўспомніць усё з самага пачатку…

Усе былі цэлыя, усё аказалася ў парадку, і Бурмакоў супакоіўся.

— Так. Відаць, уся загадка ў невядомых электрамагнітных віхурах. Вы заўважылі, што сёння мы чулі адзін аднаго вельмі дрэнна, тады як у мінулы раз радыё працавала бездакорна. Дык вось, ні вы, ні я не звярнулі на гэта ўвагі. Не ведаю, ці ёсць тут узаемасувязь. Неўзабаве пачаўся буран. Страшна было, га, Віця?

— Не. Напаўзло нейкае месіва, я нават не адразу адчуў, — уступіў у размову Віця.— Здаецца, ветру не было, бо пясок не біў моцна па сценках усюдыхода, а так, толькі шапацеў. Але яго было многа. Ракету засыпала адразу.

— Дзіўна, — задумаўся Бурмакоў,— мне здавалася, што буран вялікі і нясецца са страшэннай хуткасцю.

— Ці не аптычны абман з-за вялікай шчыльнасці,— выказаў меркаванне Павел.

— Не, вецер быў ураганны, я мераў,— адказаў Віця.— Мне думаецца, справа ў іншым. Тут усё лягчэйшае, чым на Зямлі, у тры разы, таму мы не адчуваем ні моцных удараў пылінак, ні ветравога ціску.

— Мабыць, ты праўду кажаш, Віця. Малайчына,— пахваліў яго Бурмакоў.