Тони Шей – Бахт етказиш: Миллиард долларлик интернет дўкон тарихи (страница 9)

– «LinkExchange» ҳаётда бир марта бўладиган имконият, – деди Ленни. – Ҳаётим давомида кўп пул ишлаб топдим, лекин пулни қайтиб олиш ўрнига ҳаммасини таваккал қилиб тикиб юборишга қарор қилганимда кўп йўқотдим ҳам. Сизларга омад тилайман.

«LinkExchange» нинг муваффақият қозонишига ишониш Санжай иккимизга доимгидан кўра кучлироқ туртки берди. Биз Леннига адашганини исботлашимиз керак эди.

Хизматимиздан фойдаланувчилар сони ортиб боргани сари компьютер дастурчилигида ҳам, мижозларга хизмат кўрсатиш соҳасида ҳам қўшимча ёрдамга муҳтож бўлиб қолдик. Шаҳар ташқарисидан келган дўстларимизни биз билан қолишга ва хатларга жавоб беришда ёрдам беришга кўндирдик. Қўшимчасига компьютер дастурчиларини ҳам излай бошладик.

Университетда халқаро компьютер дастурчилиги мусобақасида иштирок этганим ёдимга тушди. Ҳар бир университет бошқа университет жамоаларига қарши учта энг яхши компьютер дастурчиларини бир жамоа сифатида мусобақага юборишига рухсат берилганди. Менинг жамоам мусобақада биринчи ўринни олганди. Жамоадошларимдан бири бўлган Хадини топиб, уни «LinkExchange» га таклиф қилиб кўришга қарор қилдим.

Талабалик пайтимизда Хади кўзбойлағичликка қизиқишини билиб қолгандим. Шунинг учун у билан университет амфитеатрида сеҳргарлик шоусини қўйиш ғоясини қисқача муҳокама қилганмиз. Биз ўзимизча навбатдаги Дэвид Копперфильд дуэти бўламиз, деб ўйлагандик, лекин охир-оқибат бундан ҳеч қандай иш чиқмади, чунки иккимиз ҳам жуда банд эдик.

Хади билан боғланиб, унга «LinkExchange» га қўшилишни таклиф қилдим ва қанчалик тез ўсаётганимиз, биз рад этган бир миллион долларлик таклиф ва ҳаммаси қандай ажойиб эканлиги ҳақида барча маълумотларни бердим. У таклиф ёққани, лекин қўшила олмаслигини айтди. Чунки у ўша пайтда Сиэтлда «Microsoft» да ишлаётган, «Netscape» браузер билан рақобат қилиш учун «Internet Explorer» деган браузерни ишга туширмоқчи бўлган жамоани бошқараётган экан.

Аммо у менга ҳам ташқи кўриниши, ҳам қобилияти жиҳатидан ўзи билан бир хил бўлган эгизак укаси борлигини айтди. Айтишича, иккаласи шунчалик ўхшаш эдики, университет пайти биттаси жуда банд бўлса, бошқаси унинг ўрнига машғулотларга бораркан. Менга қизиқ кўрингани, улар ҳеч бир-бирининг ўрнига учрашувга ҳам чиққанмикан?

– Шундай қилиб… Сиз эгизагингизни ишга ёллашимизни таклиф қиласизми? – сўрадим мен.

– Ҳа.

– Бир-бирингиз учун интервьюга борганингиз ҳақидаги гап ростми?

– Ҳа.

– Унда яхши. Эгизагингизнинг исми нима?

– Али.

Хуллас, Али билан бир марта учрашганимиздан сўнг уни «LinkExchange» га учинчи шерик қилиб олишга қарор қилдик ва Сан-Францискода ўз офисимизни очдик. Ҳар биримиз дўстларимизни «LinkExchange» га таклиф қилишни бошладик ва бирин-кетин улар бизга қўшила бошлашди.

Ўша йилнинг декабрига келиб, «LinkExchange» да йигирма бешта ходим бор эди ва уларнинг аксарияти ўзимизнинг дўстларимиз эди. «Yahoo» асосчиларидан бири Жерри Янг биз билан учрашмоқчи эканлигини айтди. «Yahoo» ўша йили яқиндагина жуда катта муваффақиятли кимошди савдоси ўтказган эди ва унинг қиймати 1 миллиард доллардан ошиқроқ эди. Жерри ўша пайтдаги «dоt-cоm» инқилобининг3 асосий фигураларидан эди, шу сабабли биз интернет юлдузи билан учрашувни ҳаяжон билан кутдик. «Yahoo» билан қанақадир реклама битими туза оламиз, деб умид қилаётгандик. Бу бизнинг янада тезроқ ўсишимизга ёрдам берарди.

Маълум бўлишича, Жерри реклама битими билан қизиқмаётган эди. У бизни сотиб олишдан манфаатдор эди. Бу биз учун бироз кутилмаган хабар бўлди. Биз таътил тугагунча кутишимизга тўғри келарди, чунки корпоратив ривожланиш бўлимидагиларнинг ҳаммаси таътилда эди. Шу сабабли январда яна қайта гаплашиб кўришга келишдик.

Янги йилдан сўнг у эски ижара уйимизга биз билан учрашгани келди ҳамда Санжай, Али ва менга тўлашга тайёр бўлган суммасини айтди.

«Йигирма миллион доллар».

Мен ҳайратдан чайқалиб кетмасликка ва хотиржам кўринишга ҳаракат қилдим. Хаёлимга келган биринчи сўз «Вау!» эди. Хаёлимга келган кейинги фикр шу бўлди: «Беш ой бурун компанияни Леннига сотмаганимиздан жуда хурсандман».

Жеррига ўйлаб кўриб, бир неча кундан кейин жавоб беришимизни айтдик. Ушбу вазиятда рақамлар каттароқ эди. Анча катта.

Кейинги бир неча кун хавотир билан ўтди. Қолган ишчиларимизга нима бўлганини, Санжай, Али ва мен охирги қарорни қабул қилишимизни айтдик. Агар биз 20 миллион доллар олсак, бундан кейин ишлашга ҳожат қолмасди.

Тажриба сифатида, агар пулни олсам, қилишим мумкин бўлган нарсалар рўйхатини туздим:

• Сан-Францискода бирор тураржой сотиб оламан, шунда ижара уйда бошқалар билан бирга турмасдан, ўз уйимда яшардим.

• Катта экранли телевизор сотиб олиб, уй театрини қурардим.

• Янги компьютер сотиб олардим.

• Бошқа бир компанияни ташкил қилардим, чунки менга нимадир яратиш ва уни ривожлантириш ғояси жуда ёқади.

Рўйхатим шунчалик қисқалигига ҳайрон бўлдим. Унга яна нимадир қўшиш мен учун жуда қийин эди. Олдинги иш жойларимдан сақлаб қўйган пулларим билан мен аллақачон телевизор, компьютер сотиб олиш ва кичкина таътилга бориш имкониятига эга эдим. Шунчаки бунга ҳеч ҳафсала қилмаётгандим.

Мен аллақачон ўзимга ёққан компанияни бошқаришга ҳисса қўшаётган эдим. Ҳозирги компанияни бошқариш қизиқарли бўлиб турган бир пайтда яна қизиқарли машғулот билан шуғулланиш учун бошқа компания ташкил қилиш ғояси аҳмоқона кўринди. Ўз уйим бўлмаслигини ҳисобга олмаса, ўзим хоҳлаган ҳамма нарсани сотиб олишга қурбим етарди.

Леннининг сўзлари миямда такрор ва такрор жарангларди:

– «LinkExchange» – бу ҳаётда бир марта бўладиган имконият.

Бир нарсани чин юракдан англаб турардим: «Гарчи муваффақиятсизликка учрасак ҳам, имконият кетидан бориш энг тўғри йўлдир». Бу йигирма уч ёшда ўз уйига эга бўлишдан кўра муҳимроқ эди. Уй сотиб олиш қочиб кетмайди.

Санжай ва Алига фикрларимни айтдим, улар ҳам ўзлари мустақил хулоса чиқаришди. Ҳали ёш эдик. Жасоратли бўлишимиз мумкин.

Эртаси куни қароримизни эълон қилиш учун компания йиғилиши ўтказдик.

«Барчага маълумки, биз «Yahoo» дан компанияни сотиб олиш ҳақида таклиф олдик. Сўнгги кунларни уларнинг таклифини қабул қилиш ёки қилмаслик тўғрисида ўйлаш билан ўтказмоқдамиз», – дея сўз бошладим. Хонада вужудга келаётган кескинликни ҳис қилиш мумкин эди.

«Биз уларнинг таклифини рад этишга қарор қилдик».

Хонага кўз югуртириб, одамларнинг юзидаги енгиллик аломатларидан ҳайрон бўлдим. «Биз жудаям ўзига хос даврда яшаяпмиз, – дедим мен. – Интернет саноати авжига чиқмоқда. «Netscape», «eBay», «Amazon» ва «Yahoo» каби компаниялар инсоният тарихи йўналишини ўзгартирмоқда. Ҳеч қачон бунчалик кўп компаниялар бундай қисқа вақтда муваффақият қозонмаган. Ҳаётдан завқ олиш билан биргаликда шу компаниялардан бири бўлиш имкониятига эгамиз».

Нима учунлигини билмайман, лекин негадир борган сари ҳиссиётга берилиб бораётгандим. Овозим титрай бошлади. Охирги сўзларимни айтиб, учрашувни тугатишим керак эди, акс ҳолда йиғлаб юборардим:

«1997 йил бошқа қайтиб келмайди».

Биз бутун дунёга қарши эдик ва ютиб чиқишимизга ишонч ҳосил қилмоқчи эдик.

Кейинги бир неча ойни яхши эслай олмайман. Гўё кимдир бизни хато қилмасин, деб назорат қилиб тургандай ҳаммаси жойида эди. «Yahoo» ни молиялаштирган венчур-капитал фирмаси «Sequoia Capital» компаниясидан Майкл Мориц бизнинг директорлар кенгашимизга аъзо бўлди ва компаниянинг 20 фоиз улуши учун 3 миллион доллар сармоя қўйди. Хизматимиздан тобора кўпроқ сайтлар фойдалана бошлади ва компания даромадларини ошириш учун катта-катта реклама берувчиларни рўйхатдан ўтказа бошладик. Ақлли, ғайратли ходимларни ишга ёлладик (уларнинг кўпчилиги ходимларимизнинг танишлари эди) ва биргаликда анча вақтичоғлик қилдик. Бошимиз осмонда эди.

Бу қандай бошланганини билмайман-у, лекин «LinkExchange» да жуда қизиқарли анъана бор эди. Ойда бир марта бутун компанияга электрон хат юборардим, уларга муҳим учрашувимиз ҳақида ва унда баъзи муҳим сармоядорларимиз ва директорлар кенгаши иштирок этиши ҳақида хабар берардим. Шунинг учун ҳамма учрашув куни галстук тақиши ва костюм кийиши шарт эди.

Яқинда ёлланган ишчилардан ташқари ҳамма бу ҳақиқий расмий учрашув эмаслигини ва аслида костюм кийиш, галстук тақиш шарт эмаслигини биларди. Учрашувнинг асл сабаби ўтган ойда «LinkExchange» га қўшилган барча янги ишчиларни сафимизга қабул қилиш маросимини ўтказиш ва улар билан озгина ҳазиллашиш эди.

Шундай қилиб, ойда бир марта барча янги ёлланган ишчилар офисга костюм ва галстукларда келишарди. У ерда улар компаниянинг анъанавий ҳазили нишонига айланганини тушунишарди. Кундузги йиғилишда қандайдир ноқулай шартни бажариш учун барча янги ишга қабул қилинган ходимлар хонанинг олдига чақириларди.

«Sequoia Capital» сармоясидан кейин биз Майкл Морицдан анъанавий йиғилишимизда иштирок этишини сўрадик ва уни охирги бир ой ичида ёлланган бошқа олтита ходим билан бирга хонанинг олд томонига чақирдик.

Ҳамма ўзини таништиргандан сўнг уларга Морицнинг иштироки шарафига барчадан янграётган мусиқага мос равишда биргаликда ҳаракат қилишни сўрадик.

Агар сиз Мориц ҳақида оммавий ахборот воситаларида бирор нарса ўқиган бўлсангиз, у умуман олганда ақлли, интроспектив ва венчур-капиталистга айланган атоқли британиялик журналист сифатида тасвирланарди. Шунинг учун ҳамма унинг бошқа янги ходимлар билан олдинда туришини кўриб ҳаяжонда эди. Ҳамма шодланиб, қарсак чалаётган бир пайтда кимдир магнитофон олиб чиқди ва уни ёқди. Сўнг мусиқа янграй бошлади. У «Макарена» эди.