Ольга Примаченко – Пяшчотна да сябе. Кніга пра тое, як шанаваць і берагчы сябе (страница 1)

Ольга Примаченко

Пяшчотна да сябе. Кніга пра тое, як шанаваць і берагчы сябе

Фото Владимира Шатрова

© Примаченко О.В., текст, 2020

© Пучинская К., перевод на белорусский язык, 2025

© ООО «Издательство «Эксмо», 2025

Пяшчота першая, уступная

…увосень спазнаеш: вышыня адвагі – быць празрыстым, бы шкло, уся тая крохкасць, бязважкасць, след чужых бессаромных пальцаў, найбольшая шчодрасць – дарыць нутраное ашчаджанае цяпло, сапраўдная сталасць – умець давяраць, памятаць, баяцца; у нашых краях увосень прынята вяртацца, адсутнасці час прайшоў[1].

Восем гадоў таму маё жыццё кардынальна змянілася.

Цягам месяца я падала на развод, вярнулася жыць да мамы і змяніла працу. Першая перамена балела, другая адгукалася пякучым сорамам, а трэцяя стала вялізным выклікам: у маім маленькім утульным балотцы пачаліся спаборніцтвы ў веславанні.

Мне пашанцавала. Абышоўшы шалёную колькасць прэтэндэнтаў, я ўвайшла ў склад рэдакцыі, якой трэба было з нуля распрацаваць праект для жанчын на найбуйнейшым у той час інтэрнэт-партале навін Беларусі. Наступныя два з паловай гады я працавала Кэры Брэдшоу: пісала хвацкія тэксты пра стасункі, поўныя іроніі, кепікаў і ўпэўненасці ў тым, што я ведаю пра мужчын усё. Сустрэўшы праз нейкі час будучага мужа, я зразумела, што не ведаю пра іх нічога. Я кпіла дарма.

Таму што ў тым, што тычыцца жывых людзей, нязменных ведаў не бывае – кожны праведзены бок у бок год мяняе карціну свету. Тое, што раней здавалася нормай, перастае ёю быць, а тое, што расцэньвалася як цуд, ператвараецца ў звычку. Высновы і ўрокі мінулага перастаюць быць музейнай каштоўнасцю, экспанатамі залы баявой славы: некалі яны працавалі і абаранялі ад болю, сёння – замінаюць руху наперад.

Праз тры гады пасля разводу (нават у адзін і той самы дзень) я выйшла замуж другі раз. Яшчэ праз колькі часу мы з мужам набылі дом з цудоўным садам і пераехалі з Мінска ў прыгарад, каб слухаць, як падаюць яблыкі і расце трава.

Мы сталі бацькамі.

Я працягвала пісаць пра каханне і стасункі, але ўсё часцей лавіла сябе на думцы, што тэма распаўзаецца ў маіх руках ніткамі, разлятаецца гузікамі, прасыпаецца долу драбнюткім пяском – і просіць пакінуць яе ў спакоі. Я зразумела, што больш не хачу пісаць пра каханне. У тым сэнсе, што іншыя клопаты падаваліся больш значнымі, адчуваліся вастрэй, патрабавалі больш увагі і сіл. А каханне – ну што каханне… «Калі нешта зменіцца – я скажу».

Я стамілася хвалявацца пра каханне. Разбіраць стасункі, як памылкі ў дыктоўцы («сям’я» і «дом» праўда пішуцца праз «хачу» ці праверачнае слова – «трэба»?), думаць на перспектыву («Will you still love me when I’m no longer young and beautiful?»[2]), задавацца пытаннямі, адказы на якія не ясныя, але ўжо загадзя не падабаюцца.

Я зразумела: адзіны чалавек, які ніколі мяне не пакіне і перад кім мне не трэба танчыць з бубнам, – я сама. Мне няма патрэбы сумнявацца ў сваіх жаданнях або даказваць сабе рэальнасць свайго болю: для мяне ўсё менавіта так, як я адчуваю.

Я магу сабе верыць.

Мне можна на сябе абаперціся.

Ніхто і ніколі не будзе любіць нас так, як мы хочам, – будуць як умеюць. Але залежнасць ад іншых людзей, іх зменлівага настрою не робіць нас шчаслівымі – яна робіць зручнымі. Мы настолькі прызвычайваемся прыстасоўвацца і амартызаваць сабой, супакойваць унутранае віраванне і перапрацоўваць незадаволенасць у маўчанне, што выбух неўнікнёны. Момант, калі паляцяць шматкі на ўсе бакі, – толькі пытанне часу.

Думаць за іншых, адчуваць за іншых, прадбачыць іх рэакцыі – неймаверна стамляльна. І бессэнсоўна: пражываць чужое жыццё замест таго, каб рабіць нешта цудоўнае са сваім.

У свеце, дзе ваша радасць залежыць ад таго, наколькі дакладна вы супадаеце з уяўленнем пра вас у нечай галаве, тужліва і халодна. Гэта нармальна – заканчваць стасункі і працы, якія больш нічога не даюць. Якім больш нічога не можаце даць вы. Не таму, што з іншымі людзьмі ці ў іншым месцы будзе ярчэй і цікавей, а таму, што канкрэтна тут ярчэй і цікавей ужо дакладна не будзе.

Нармальна – адчуваць, як прыціскае часам да зямлі пытаннем: «Што ты зрабіў для хіп-хопа ў свае гады?»[3] Нармальна – разбірацца, чый голас задае гэтае пытанне, якое права ён на яго мае і як ідзецца з хіп-хопам у яго самога.

У свеце, у якім я сабе радуюся, я больш не чакаю, што нехта пра мяне паклапоціцца, а дацягваюся да радасці сама. Бяру сябе за руку і вяду туды, дзе магу адчуваць, што мне хочацца адчуваць – надзейнасць «сваіх людзей», смак гарачых хінкалі або лёгкасць у галаве пасля стрыжкі.

У свеце, у якім я сабе радуюся, я кажу сабе: гэта я зраблю пазней, гэта – праз некалькі месяцаў пасля пазней, а вось гэта я зраблю ніколі. Таму што для некаторых рэчаў ніколі – самы прыдатны час.

Так, часам здаецца, што ты настолькі звыклася быць салдатам Джэйн, што размовы пра нейкую там пяшчоту да сябе здаюцца пустой выдумкай, казкай на ноч, якую няма каму табе расказаць, дый часу слухаць няма. Але я бяру на сябе смеласць усё ж такі пачаць гэтую размову, таму што за гады існавання блога Gnezdo.by мне прыходзіла мноства лістоў пра жыццё на мяжы магчымасцяў, з гісторыямі пра тры гадзіны сну ў суткі, працу на знос і клопат пра іншых на разрыў аорты – ні адна з іх не скончылася добра. Нездарма дзесьці па сеціве блукае карцінка: «Не бывае невыканальных задач. Бываюць сардэчныя прыступы ў трыццаць».

Няхай той час, што вы праведзяце з гэтай кнігай, стане для вас магчымасцю пасядзець побач з сабой, «пабыць сваёй». Выслухаць сябе і разабрацца, як з вамі можна абыходзіцца і як нельга, што вы можаце трываць, а што не, што вас радуе, натхняе, здзіўляе, захапляе і што – раз’юшвае. Выслухаць сябе, нікому не дазваляючы перабіваць ці абясцэньваць пачутае.

Пяшчота да сябе – гэта не вынік валявой пастановы або аднойчы дадзенага сабе абяцання, гэта заўсёды дарога. Не да нейкай пазначанай на карце кропкі і дакладна не да лепшай версіі сябе, а туды, дзе вы адмаўляецеся выконваць ролю наглядчыка, крытыка і суддзі і выбіраеце верыць у сваю нармальнасць.

Гэта гатоўнасць з прыязнай цікаўнасцю даследаваць свае «не магу», «не хачу» і «не буду» і плысці не па цячэнні і не супраць яго, а туды, куды вам трэба.

Вы не бясконцыя. Вы праўда не бясконцыя.

Давайце я раскажу пра пяшчоту да сябе ўсё, што ведаю, і вы самі вызначыце, дзеля якіх слоў вам патрапіла ў рукі гэтая кніга.

Пра што я буду гаварыць? Пра права кожнай з нас адчуваць што заўгодна – і не саромецца гэтага. Пра расстаноўку прыярытэтаў і пра тое, што рабіць з чужымі спробамі вучыць нас жыць.

Пра даросласць, якая вартая таго, каб яе не баяцца, і пра грошы і ўстаноўкі, што перашкаджаюць нам без панікі прызначаць кошт сваёй працы і без пачуцця віны выдаткоўваць заробленае на сябе.

Пра тое, як святкаваць жыццё, маючы тое, што маем, і не верыць у сваю недастатковасць, няправільнасць і неабходнасць тэрмінова выправіцца.

Мы будзем даследаваць тэму пяшчоты да цела: як перастаць ваяваць за яго і з ім і з павагай прызнаць яго гісторыю. Мы ўдзелім увагу матэрыяльнаму вакол нас – немагчыма пераацаніць, наколькі прастора, сугучная нам, з’яўляецца рэсурсам падтрымкі і дапамогі.

І, безумоўна, мы будзем шмат гаварыць, як з прынцыпу пяшчоты да сябе ўзаемадзейнічаць са светам: сцвярджацца ў сваім праве думаць па-іншаму, не гуляць ні з кім у «адгадайку» і «дадумайку за мяняйку», прасіць патрэбнае, абараняць важнае, прамаўляць «не», збліжацца і аддаляцца без шкоды адно для аднаго і заўсёды – памятаць пра кантэкст.

Я раскажу вам пра каштоўнасць «сваёй зграі» і людзей – добрых люстэрак. Падзялюся прынцыпамі навядзення парадку ў інфармацыйным хаосе, у аснове якіх – беражлівасць да сардэчных мазалёў і папраўдзе цудатворны эфект функцый «перавесці ў нямы рэжым» і «скасаваць падпіску на абнаўленні».

А напрыканцы кнігі вас чакае марафон пяшчоты да сябе. Трыццаць адзін дзень заданняў і практык, якія дапамогуць лепш пазнаёміцца з сабой, расставіць кропкі над «я» – і паглядзець, што атрымаецца.

Разважаць пра сферычных коней у вакууме я не ўмею – буду расказваць толькі пра тое, што спрабавала і перажыла сама. Безумоўна, мой досвед не паказальны і не павінен разглядацца як інструкцыя да дзеянняў. Слухайце сябе, заўважайце, дзе напісанае адгукаецца вам радасцю пазнавання – «о, і ў мяне гэтаксама!», але шукайце сваю праўду самі. Паверце, вы яе не прапусціце, усярэдзіне пачне пішчаць парктронік: чым бліжэй да праўды, тым часцейшы і гучнейшы піск.

Ідэі падобныя на насенне: калі адчуеце, што прачытанае казыча і паколвае, значыць, зерне ўпала на падрыхтаваную глебу і хутка праклюнецца, дасць парастак. Калі вам спадабаецца тое, што вырасце, адсвяткуйце і абдыміце сябе. А калі расчаруе – не прымайце няўдачу блізка да сэрца. Памятайце: нават калі дослед не атрымаўся, гэта яшчэ нічога не кажа пра яго марнасць.

Я напісала гэтую кнігу, каб яе можна было разгарнуць на любой старонцы і адчуць, як расслабляюцца плечы, становіцца лягчэй дыхаць, святлее ў галаве.

І як разліваецца цёплай хваляй па целе пяшчота да сябе.

Пяшчота другая. Пачуцці

ты прыносіш яму крыху пяшчоты ў вузкіх далоньках, склаўшы іх нетрывушчай наіўнай лодачкай; ён смяецца, лёгенька б’е па руках знізу ўгору; не, вядома, зусім не балюча, што ты, ад такога балюча і не бывае; пяшчота – разбіваецца ўшчэнт.