Микаель Ниеми – Папулярная музыка зь Вітулы (страница 21)
На імгненьне ўсе заціхлі. Пасьля браты падняліся як адзін, мой бацька таксама, ды, як разьюшаныя мядзьведзі, пайшлі напралом да супернікаў. Урэшце скончылася гэтая балбатня, урэшце можна было працоўнаму чалавеку трохі разьмяць свае навярэджаныя цягліцы. Першым на месцы быў Эйнары, ён скінуў пінжак, аслабіў гальштук і закасаў рукаў. Рука ў яго была амаль такая самая шырачэзная, як і ў Ісма. Кухаркі сьпешна прыбралі са стала ўсе кубкі й шклянкі. Мужыкі сышліся, рукі счапіліся, як абцугі. Адно імгненьне — і іхнія целы скалануліся, твары наліліся крывёю. Завязалася барацьба.
Ужо з самага пачатку было бачна, што супернікі б'юцца як роўныя. Рукі падымаліся, як два пітоны з рухомымі галовамі, якія мёртваю хваткай учапіліся адзін у аднаго. Дробная, ледзь прыкметная дрыготка перадавалася сталу, а зь ім і сасновай падлозе. Здаровыя, як шафы, сьпіны сагнуліся й застылі ў напружаньні, цягліцы набухлі, як цеста на дражджах, на счырванелых чарапах набраклі чорныя вены, пот пачаў павольна капаць з кончыкаў насоў. Браты цясьніліся вакол, гарлапанілі й лаяліся. Ішлося пра гонар сям’і, яе славу й годнасьць, трэба было раз і назаўжды навучыць сватоў павазе. Супернікі крычалі ня менш. Раптам кулакі здрыгануліся й пачалі нахіляцца ўбок. Усе яшчэ больш загарлапанілі. Пасьля рывок — і кулакі завісьлі ўжо з другога боку. Мужыкі нецярпліва падскоквалі на месцы, давалі парады, разьміналі свае ўласныя цягліцы, нібыта гэта магло нейкім чынам дапамагчы. Калі ўсе зразумелі, што барацьба можа цягнуцца бясконца доўга, агульнаму цярпеньню прыйшоў канец. Гармоны бурлілі ды рваліся вонкі, працоўныя рукі сьвярбелі ад гультайства. Увокамгненьне на стале вырас лес заскарузлых ствалоў, якія качаліся з боку ў бок пад моцным ветрам. Адно за адным дрэвы валіліся, нібы зьмеценыя ўраганам, і з грукатам падалі, прагінаючы пад сабою стол. Пераможца задаволена хмыліўся ды прымаў наступны выклік. Азарт перадаўся й кабетам: яны пачалі крычаць і гарлапаніць. Некаторыя ж добра выпілі, а іншых п’яніў дух тэстастэрону ў паветры. Неўзабаве дзьве старыя фінкі ўвязаліся ў перацягваньне на пальцах, пасыпаючы адна адну старамоднымі, амаль забытымі праклёнамі. Упіраючыся наскамі чаравікаў у масьніцы, старыя енчылі ды скрыгаталі ўстаўнымі сківіцамі, адна зь іх нават насікала ад натугі, але ўпарта працягвала барацьбу, плёскаючыся ў лужыне, якая разьлілася пад яе шырачэзнымі спадніцамі. Пальцы ў старых былі маршчыністыя, пакрытыя бурымі плямамі, але ўчэпістыя, як кавальскія абцугі. Маладая заявіла, што ў жыцьці ня бачыла рук, мацнейшых за гэтыя, бо гэтыя кабеціны й карову падояць, і мужыка; уся жаночая палова падхапіла гэтую думку ды з энтузіязмам пачала прыводзіць доказы таму, што жанчыны ў іхнім родзе куды спрытнейшыя за мужчынаў — у трываласьці, лоўкасьці, упартасьці, цярплівасьці, беражлівасьці, у тэхніцы збору ягады ды ва ўстойлівасьці супраць хваробаў. Вось таму жанкі й лепшыя за ўсіх гэтых мужыкоў! Адна кабета, Хілма, урэшце перамагла, зрабіўшы такі шалёны рывок, што не ўтрымалася на нагах і прызямлілася на азадак, не зламаўшы, аднак, шыйку таза, з чым яе ўсе й павіншавалі. Не на жарт распаліўшыся, старая пачала выклікаць на бой мужыкоў, калі ўвогуле тут такія былі, наконт чаго ў яе быў пэўны сумнеў. Між тым мой бацька ды астатнія мужыкі былі занятыя ўдзелам у нялёгкім, але прэстыжным сямейным чэмпіянаце, які меў такую мудрагелістую сыстэму паўфіналаў, што неўзабаве ўсе канчаткова заблыталіся ды пачалі горача спрачацца. А пасярэдзіне гэтай мужыцкай хеўры працягвалі барацьбу Эйнары ды Ісма. Дзядзька Хоакані загадаў кабеце заткнуцца: у нашай зямной мясьціне гэта было галоўным бабскім абавязкам, асабліва ў прысутнасьці мужыкоў. Тады Хілма яшчэ больш разахвоцілася ды пхнула яго сваім неабсяжным бюстам так, што дзядзька ледзь ня ўпаў, і прапанавала яму пасмактаць ейную цыцку, калі ў яго не было чым заняцца. Усе бабы заржалі як жарабіцы, а дзядзька Хоакані заліўся чырваньню. Пасьля ён адказаў, што згодны цягацца з Хільдаю на пальцах, калі тая вып’е чарку. Старая была набожнаю, таму адмовілася. Яны крыху паспрачаліся. Урэшце, закіпаючы ад злосьці, Хілма наліла поўную шклянку першаку, асушыла яго ды выставіла свой доўгі палец. Усе прыціхлі ды ў жаху паглядзелі на старую. Лестадыюс двойчы перакуліўся ў труне на паяльскіх могілках. У поўным зьдзіўленьні Хоакані ўставіў свой здаравенны палец у ейны крук, каб паказаць, хто тут гаспадар. Мажная, але прысадзістая цётка адарвалася ад падлогі, ды павісла ў паветры, як фінская рукавіца, але пальца ўсё ж не расчапіла. Тады дзядзька Хоакані паставіў яе на зямлю ды пачаў замест гэтага выкручваць палец. Хілму кідала ад сьцяны да сьцяны, але яна ніяк не здавалася. Раззлаваны Хоакані вырашыў спыніцца й падумаць. Тут кабета як адкінецца назад усёй сваёй вагою — палец у Хоакані расьціснуўся, а старая зноўку плюхнулася на азадак. Усе бабы радасна загарлапанілі, ажно сьцены задрыжалі. Сама ж Хілма па-ранейшаму моўчкі сядзела на падлозе. Урэшце ўсе захваляваліся, ці не насамрэч яна зламала гэтым разам шыйку таза, бо такою ціхаю старая была толькі аднойчы, калі ёй пад наркозам выдалялі вальляк. Тады яна расьціснула сківіцы ды вялікім струменем выпусьціла з рота гарэлку. I пад аглушальныя авацыі яна пабажылася, што не праглынула ні кроплі.
Я блукаў у гэтай таўханіне ды падумваў, як бы мне яшчэ больш захмялець, але так, каб не заўважыў бацька. Урэшце знайшоў недапітую бутэльку ды панёс яе разам з пустымі шклянкамі, робячы выгляд, нібы дапамагаю кухаркам. Неўпрыкмет высьлізнуў у сенцы. Там у паўцемры я заціснуў нос і пачаў адсёрбваць гарэлку.
У гэтую хвіліну нечыя моцныя рукі абхапілі мяне за грудзі. Бутэлька высьлізнула з рук. Нехта стаяў, прыціснуўшыся да мяне, і дыхаў Перапужаны, я хацеў быў вырвацца, але мяне ўжо моцна трымалі за талію.
— Адпусьці, — захныкаў я, —
У адказ мяне паднялі ды падтрэсьлі, нібы шчанюка. Нешта заказытала мне твар. Валасы. Доўгія цёмныя валасы. Пасьля сьмяшок — і мяне са стукам апусьцілі на зямлю.
Гэта была яна. Такая мяккая навобмацак. Нібы котка. Я ўсё чакаў, што яна ўвап’ецца зубамі ў маю шыю. Яна цяжка дыхала ды ўсьміхалася вільготнымі вуснамі. Потым яна расхінула на мне кашулю ды сунула туды руку.
Так хутка, што я не пасьпеў нічога зрабіць. Тут я адчуў ейнае цяпло. Яна пяшчотна лашчыла мяне, ласкавыя пальцы намацалі маю смочку.
— Ты робісься юрлівым, як вып’еш? — запыталася яна па-фінску ды, не чакаючы адказу пацалавала ў вусны. Ад яе пахла парфумаю ды сьвежым потам, а язык меў смак
— Я прыкончу цябе! — шаптала яна. — Будзеш распускаць язык, і я цябе заб’ю!
Яна ўвокамгненьне расшпіліла мой прарэх — і я й выдыхнуць не пасьпеў, як яна ўжо выцягнула з нагавіцаў майго набрынялага малога. З такой самай хуткасьцю яна задрала сваю спадніцу й сьцягнула зь сябе майткі. Я дапамагаў — майткі былі ўсе мокрыя. Яе скура блішчэла бельлю, а ногі былі доўгія, як у ласіхі, а паміж імі — чорны кудлаты куст. Я ведаў, што калі толькі крану яго — буду пакусаны. Працягваючы лашчыць мяне, яна пачала была рассоўваць ногі, як усё раптам ірванула: сьвет нібы ўзарваўся, разьляцеўся на мокрае шмацьцё, заліўся чырваньню ды пяшчотаю, а фінка вылаялася, апусьціла спадніцу ды сьпешна зьнікла ў кухні.
Я быў яшчэ такі малы, што кончыў бяз спэрмы. Мой сябар абвяў, а ўсярэдзіне застаўся толькі яркі ўспамін, нібыта я пасікаў на электрапровад. Зашпільваючы нагавіцы, я думаў пра тое, што ніколі не наважуся зайсьці на кухню.
У наступны момант дзьверы з грукатам расчыніліся, і мужыкі ўваліліся ў сенцы, тупочучы, як статак аленяў. Усе былі настолькі п’яныя, што ледзь трымаліся на нагах і мусілі хапацца за сьцены. Замыкалі працэсію Эйнары зь Ісма, якія неахвотна пагадзіліся на нічыю; у барацьбе ў іх так спляліся пальцы, што давялося сілаю разьнімаць. Бацька крыкнуў, каб я далучаўся, — надышоў час вызначыць героя-пераможцу ў лазьні. Уваходныя дзьверы расчыніліся, і мужыкі з радаснымі крыкамі павысыпалі на двор; неўзабаве па навакольлі разьнеслася цурчаньне тузіна цяжкіх мачавых струменяў. Дзед апаражняўся даўжэй за ўсіх, і ягоныя сыны не прамінулі паджартаваць зь яго ды пацікавіліся, ці ня соплі сьцякалі ў яго з канца так павольна. А можа, дзед падхапіў яшчур, калі песьціўся зь цёлкаю? Ці гэта ў яго апошні патрон у рулі захрас? Дык яму тады трэба дзірку прачысьціць сьпіцаю. На што дзед панура адказаў, што са старых, вядома, зьдзекавацца можна, але ж не з калекаў, а пасьля дадаў, што ён бы лепш тады вымазаў свой хрэн у дзёгаць ды пер’е, чымся нарабіў такіх ёлупаў-сыноў.
Лазьня была зрубленая па-старому — курная хата зь бярвеньня; яна стаяла крыху наводдаль, на выпадак, калі хто незнарок пусьціць пеўня. Сьцяна над дзьвярыма была чорнаю ад сажы. Трубы не было, дым з каменкі мусіў выходзіць праз тры дымаходы ў сьценах. Мужыкі пачалі распранацца: адныя вешалі вопратку на цьвікі, іншыя — складалі на драўляных лавах звонку; між тым камары проста ашалелі. Дзед, як гаспадар і галоўны лазеншчык, увайшоў першым і выграб зь печы апошні жар у бляшанае вядро. Пасьля ён выплюхнуў некалькі каўшоў вады на агромністую каменку, каб ачысьціць паветра. Пар узьняўся ўверх, падхапіў усё сьмецьце, што патрапіла ў паветра зь печы, і выцягнуў яго празь дзьверы й тры дымаходы. Напрыканцы дзед скінуў з палкоў мяшкі, якія абаранялі дрэва ад сажы ды заткнуў дымаходы анучамі.